“Zamanı yakalayın!”

Hızlı yemek yeme huyunu, hafta sonları Galleria’ya gittiklerinde yemeğini bitiren ağabeyinin kendi patateslerini yemesine borçlu biri tanıyor musunuz? Ağabeyi kendi tabağını bitirmeden önce yemeğini midesine indirmeye çalışan bir çocuğun yaşadıkları veya bir benzerini duymuş veya yaşamış olabilirsiniz. Çünkü çocuk olmak biraz da öyle bir şey… Bu hafta, bir arkadaşımdan böyle bir şey duyduğumda tam da tüketimin mekânsal mabetleri AVM’lerin şehri nasıl dönüştürdüğünü düşünüyordum. Üstüne gelen bu anı, bu yazıyla beraber 1980’lerden sonra değişen günlük hayat rutinlerini nelere borçlu olduğumuzu düşünmemiz için bize iki dakikalık bir süre tanımış olsun, olur mu? 

Neden önemli? Yukarıda bahsettiğim gibi bir alışkanlığın yer etmesi, 90’lı yıllarda Türkiye’nin ilk alışveriş merkezi Galleria’ya giden bir ailenin çocuğu için mümkün. Çünkü “başka bir hayat mümkün” mottosunu ayağımıza getiren ve uzakları yakın kılan Batılı olma imkânı tanıyan mekânsal temsiller belleğimizde fazlasıyla yer ediyor. 

Nasıl olmasın ki? Bakkalların ilk mücadelesi başlarken süpermarket, hipermarket kavramları da hayatımıza giriyordu. Aynı zamanda “bütün işimizi tek yerde görebileceğimizi” müjdeleyen Galleria gibi büyük yapılar açılıyordu. Tüketiciler bir şey almasa da temsil edilen hayatları gözleyebilmek için akın ediyor; her yerde acıkmanın giderileceği, akşam 10'da veya pazar günü bile araba satın alınabileceği, takım elbise seçerken tatil paketi seçilebileceği gibi imkânlar broşürlerde yer alıyordu. Anonim yazıların samimi bir dille paketlendiği dönem, medyanın yüzünü paraya döndüğünü, izleyicilerin veya dinleyicilerinde de bunu takip edebileceğini fısıldıyordu. Bu “Avrupai mekânlar” kişilere, ayrıcalıklı olduğu hissini vermeyi amaçlayarak aileleri kendine çağırıyordu. Bunun sonucunda bundan nasibini alan bir nesilde yeni alışkanlıkların boy göstermesi akışın içinde şaşırtmıyor. 

Bir adım öncesi: Kültürel sermaye, ekonomik sermaye olarak anlam kazanmaya başlarken gazeteler ekonomi sayfalarını artırmış ve insan kaynakları ekleri vermeye başlamıştı. Refah içindeki bir hayatın temsiline Yeşilçam’dan aşina olunurken gazetede gençlerin hikâyeleri yazılıyordu. Burada bir es verip sona doğru gelerek “alışveriş yaparak var olmanın” mümkün olduğu, gazetelerde başlık olmadan hemen önce bu mekânlar tüketicilerini tektipleştiriyor olabilir mi diye bir düşünelim. Bizleri farklı bakış açıları ve yaşam stilleriyle tanıştıran bu dönüştürücü rüzgâr, şimdi içinde doğanlarda yaptığı etkiyi bırakmıyor. Ama onlarda da bu etkiyi bırakacak bir imgeyi İstanbul gibi şehirlerde doğuracak yeni mekânları demliyor olabilir. 

Bir okuma önerisi: Daha önce önermiş olsam da yine boş geçmeyin Meltem Ahıska ile Zafer Yenal’ın kaleme aldığı Aradığınız Kişiye Şu An Ulaşılamıyor’unu. Türkçesini bulamasanız da bir ihtimal İngilizcesini edinebilirsiniz. Türkiye’deki hayat tarzı temsillerini özenle ele alan eser, maruz kaldığımız bildirimlerin bir önceki edisyonunu medya üzerinden ele alıyor.