19. yüzyıl Galata'sından kahve kokulu bir not

Bir mahalleyi anlamak için mahalle sakinleriyle karşılaşmak ve onları gözlemleyebilmek kimi zaman yeterli. Almanya doğumlu Knut Hamsun da 1899 yılında uğradığı İstanbul’da bunu yapma imkânı bularak notlarını 1905'te basılan seyahatnamesinde aktarıyor. Hamsun’un siyasi tercih ve söylemlerini bir kenara bırakarak yaptığı gözlemlerden, kahve ve Galata arasındaki kurduğu bağa bu yazıda kimi cümlelerine dikkat çekmek istiyorum. Çünkü yüzyıl sonra hâlâ aynı sebeplerle Galata’ya gidiyor ve keyif yapıyor olabilir miyiz? Hep beraber bakalım. 

“Üç duvarı olan bir yere dükkâna giriyoruz. Dükkânın sokağa bakması lazım gelen duvarı yok olmuş. Kırmızı yastıklı sekilerde, fesli, türbanlı adamlar ayaklarını altına toplayarak oturmuş, kahve ve tütün içiyorlar. Hoş bir yer burası; ateşteki bakır kaplar lezzetli şeyler ihtiva ediyor gibi. Hizmetkârlar ortalıkta dolaşıyor ve sigara içiyorlar. Refakatçim bir hanım olduğundan boş bulunan en güzel köşeye buyur ediyorlar bizi.” diye başlıyor betimlemeye Hamsun. Ardından içtiği Türk kahvesinin zift gibi gelmesi üzerine bir not düşerek şekerli yapılan kahvenin bir de sadesini rica ederek gözlemlerini not ediyor: “Avrupa’nın bu kadar yakınında yaşayan bir halk, kendini telaşa kaptırmamakla ne kadar iyi bir şey yapmış oluyor! Şimdi şurada yirmi adam sedirlere uzanmış, fabrikalara, bürolara, koşturup yorulmaktansa sabahın keyfini çıkartıyorlar. Kalkıp gidenlerin yerine durmadan yenileri geliyor.” Buna şaşırmamış olabilirsiniz çünkü bu bir kültürün yansıması; fakat Hamsun için "bu değirmenin suyu nerden akıyor?" sorusu... Bütün bunlara şaşırmış görünen yazar, içtiği kahvelerin sonunda kendini yorgun hafif çarpıntılı hissettiğini belirtiyor. Hemen ardından yemek yemek içinse yapması gereken rüşvet vermek oluyor. Çünkü öncesinde kendisine kahvede yemek servis edilmediği net bir dille söyleniyor. 

Aslında Hamsun’un şehre girişindeki itirafı neler yaşayacağını müjdeliyor: “Gökkubbenin altında başka hiçbir yerde böylesine bir renk cümbüşü gördüğümü zannetmiyorum ve başka hiçbir şeyin de Tanrı’nın yaptığı kadar güzel olamayacağını hissediyorum.” Dediği doğru olabilir, ne dersiniz? Bunu düşünürken yazarın şehirle ilgili notlarının derlendiği İstanbul'da İki İskandinav Seyyah kitabını okumanızı da tavsiye ederim. Bugün size yarenlik etmesi için de acı bir kahve içmeyi unutmayın lütfen.