Vergi cennetlerine açık savaş

Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu - Vircon & Clemta Kurucu Ortağı 

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Joe Biden, seçim kampanyasında da duyurduğu üzere %21 olarak uygulanan kurumlar vergisini %28’e çıkartmaya ve ABD üzerinden vergi cennetlerine aktarılan paraların, vergi olarak ABD ekonomisine geri kazandırılmasına hazırlanıyor. Bu hamle, kimi çevreler tarafından Trump yönetiminin 2017’de yaptığı vergi düzenlemesine karşıt bir hamle olarak değerlendirilirken; kimileri aktif vergilendirmenin hâlihazırda vergi oranlarından düşük olduğu ülkede vergiden kaçınmaya çalışacak şirketlerin sayısını daha da artıracağını öngörüyor.

Arka plan: ABD’de ikili bir vergi rejimi bulunuyor. Her eyalet öncelikle oransal ya da sabit oranlı kurumlar vergisini tahsil ediyor. Sonrasında kalan tutar üzerinden federal hükümet, kurumlar vergisi alıyor. Örneğin, Kaliforniya eyaleti bunu kurum gelirleri üzerinden %8,84 olarak uygularken Delaware eyaleti C-Corp şirket türleri (bizdeki anonim şirket gibi değerlendirebiliriz) için ortalama 400 dolar, LLC şirketler (bizdeki limited şirketin belirli yönleriyle şahıs şirketine benzeyen hali gibi değerlendirebiliriz) için ortalama 300 dolar olarak uyguluyor. Bu sebeple girişimciler ve kurumsal şirketler sıklıkla Delaware ve Wyoming gibi oransal kurumlar vergisi tahsil etmeyen eyaletleri tercih ediyor. Amerika’da kurumlar vergisi oranları Trump yönetiminde gelir dilimlerine ayrılmıştı ve %35’e kadar çıkıyordu. Sonrasında bu rakam %21’e sabitlenmişti.

Rakamlara bakarsak: Vergilendirme oranının %21 olduğu 2020 yılında Tax Justice Network tarafından hazırlanan “Vergi Adaleti Durumu” raporuna göre, aktif vergilendirme oranı yalnızca %17,78’di. Buna sebep olarak; kayıpların içerisinde vergiden kaçınmanın, çifte vergilendirmenin önlenmesi alanındaki uluslararası sözleşmelerin, bu sözleşmeler vasıtasıyla kurulan vergi yapılandırmalarının ve vergi cennetlerine aktarılarak vergilendirilmeyen paraların etkisi gösterilebilir.

Vergi cennetlerine açık savaş: Aktif vergilendirmenin artması için Biden, vergi cennetlerinin önüne geçecek yeni bir teklifi daha gündeme getirdi. Yeni sistemle birlikte ABD dışında ödenen bir verginin, mevcut vergi diliminin altında kalması durumunda; artan oranın ABD'ye ödenmesi öngörülüyor. Bu durumun ABD’nin diğer ülkelerle imzaladığı çifte vergilendirmenin önlenmesine yönelik uluslararası sözleşmelerle çelişme riski bir hayli yüksek gözüküyor.

Çifte vergilendirme nedir? Bir verginin birden fazla ülkede tekrar tekrar ödenmesi çifte vergilendirme olarak isimlendiriliyor. Bunun önüne geçmek için tekil bir uluslararası anlaşmadan ziyade, ülkeler ikili önleme sözleşmeleri imzalıyor. Yapıları çoğunlukla birbirlerine benzese de aralarında kritik farklılıklar oluşabiliyor. Dolayısıyla bu düzenleme her ikili ülke ilişkisi bakımından ayrı sorun ve sonuçlar doğuracak.

Şimdi ne olacak? Trump yasasında kıyı ötesi (offshore) ülkelere yapılan yatırımların getirileri %10’a kadar vergiden muaftı. Bu oranı aşanlara da mevcut kurumlar vergisi rejiminin yarısı olan %10,5’lik vergi uygulanıyordu. Biden’ın yasa teklifiyle birlikte %10’luk istisna son bulacak ve kıyı ötesi vergilendirmesi doğrudan %21 olarak uygulanacak. Ayrıca vergi oranının %21’den düşük olduğu bir yerle vergisel bir ilişkiye giriliyorsa aradaki fark, ABD’ye ödenecek. Örneğin, Cayman Adaları’nda %0 kurumlar vergisi ödendiği için %21’in tamamı ABD’ye ödenecek.

ABD’yi ne kadar etkiler? Trump, şirketlerin daha fazla kazanmasının “Amerikan Rüyası”nı geri getirebileceğini düşünüyordu. Biden’ın öncelikleri arasında ise artan vergilerle birlikte vatandaşlara sunulacak imkânların ve bireysel refah seviyesinin artması var. Kurumlar vergisinin %28’e çıkarılmasının ABD’de şirketleşme oranlarını doğrudan etkilemesi zor görünüyor. ABD, hâlâ girişim yatırımcılarının gözdesi durumunda ve teknoloji geliştirmenin merkezinde. Şirketlerde gider gösterebilme konusunun diğer ülkelere kıyasla daha esnek bir yapıya sahip olması, hâlihazırda raporlanan aktif vergilendirme oranlarının da gerçekte daha aşağıda olmasına sebebiyet veriyor. Bununla birlikte kıyı ötesi üzerinden vergi yapılandırması kurmuş şirketler bakımından tehlike sinyalleri çalıyor. Yasa önerildiği gibi geçerse pek çok uluslararası verginin yeniden yapılandırılmasına şahit olacağımız kesin. Biden’ın bu önerisine karşılık çok sayıda uluslararası vergi adaleti açıklaması gelmesinin geri adım atılmasına neden olup olmayacağını ise hep beraber izleyeceğiz.