İnsanların birlikte çalışmak istediği kişi olmak için ne gerekir?

Şirketleri son yıllarda “çalışılacak en iyi yer”, “mutlu iş yeri” gibi kriterlerle değerlendirmeye başladık. Peki ya çalışanlar? Görev tanımlarını iyi bir şekilde yerine getirmenin ötesinde bir kişiyi “birlikte çalışılmak istenen kişi” yapan nedir? 

• Elbette pek çok şey sayabilirim ama bu yazıda size “olmazsa olmaz” dediğim temel bir değerden bahsetmek istiyorum.

Bugüne kadar Cankurtaran Holding bünyesinde Bata’da, daha sonra İngiltere Cambridge’deki girişimlerimde, Türkiye’ye dönüşümle birlikte Sabancı Holding bünyesindeki Giysa’da, Alshaya grubunun bir parçası olarak Starbucks’ta, ardından Best Buy’da, Komşufırın’da ve Penti’de, yani perakendenin pek çok alanında binlerce kişiyle tanıştım, çalıştım. Her biri birbirinden farklı özellikte olan bu kişiler bir noktada benim için sadece ikiye ayrıldı: “Dert edinenler” ve “dert edinmeyenler.”

“Dert edinmek” derken elbette sözlük anlamından yani bir sorunu, olayı veya durumu kafaya takarak üzüntü duymaktan bahsetmiyorum. Kastettiğim daha çok önemsemeyi, sahiplenmeyi ve harekete geçmeyi içeren bir dert edinmek…

Yanlışı değiştirmenin ve güzel olanı korumanın yolu: Dert edinmek

Tarihte büyük değişimleri başlatan kişilerin genelde bir konuyu sahiplendiğini, “Bu neden böyle?” ya da “Bu neden böyle değil?” diye sorduğunu, bu konu hakkında zihinsel ya da fiziksel olarak mesai harcadığını, sıkı sıkıya takip ettiğini görürsünüz. Ve bunun tersi olarak bazen çok güzel ve değişmemesi gereken şeyleri korumanın yolu da benzer bir dert edinmeyle mümkün olur.

Dert edinen insan, “Bu benim işim değil” demez; aksayan bir şeyi gördüğünde görmezden gelemez, çözümün parçası olmak ister. Bir şirketi, bir konuyu ya da bir aileyi ileri taşımanın yolu dert edinmektir. Bir kurumu ileri taşıyanlarla sadece o kurumda çalışanları birbirinden ayıran en önemli farklardan biri tam olarak budur: Bir şeyi değiştirmek için önce onu dert edinmek gerekir.

• Dert edinen çalışan kendi görev tanımının ötesinde işin sonucunu, şirketin müşterisini, itibarını ve geleceğini düşünür.

Kendisini bütünün bir parçası olarak gören insan için şirketin problemi hiçbir zaman yalnızca “başkasının problemi” değildir. Marcus Aurelius yaklaşık iki bin yıl önce, “Kovan için iyi olmayan, arı için de iyi değildir” diyordu. Dert edinen kişi de şirketin problemiyle kendi problemi arasında kalın bir çizgi çizmez. Fark eder, dert edinir, harekete geçer.

Daha iyisinin yapılabileceğini düşünüyorsan fikir ver

Son yıllarda, yeni işe başlayan arkadaşlarla biraraya geldiğimde şunu mutlaka söylüyorum: 

“Sizi sadece şu an bulunduğunuz pozisyon için işe almadık, potansiyeliniz için aldık. Evet, başvurduğunuz pozisyon konusunda şu anda desteğe ihtiyacımız var ama buradaki geleceğiniz sadece bununla sınırlı kalmak zorunda değil. Bir direktörsen sadece kendi departmanının direktörü değilsin, şirketin direktörüsün. Bir müdürsen sadece kendi ekibini değil, diğer ekiplerin gelişimini de düşünmelisin. 

O yüzden daha önce yaptığın bir şey varsa, denediysen, olumlu/olumsuz sonuçlar elde ettiysen bunları paylaşmalısın. Merak ediyorsan, dert ediniyorsan, araştırıyorsan şirkete yansıtmalısın. ‘Benim alanım değil’ diyerek sessiz kalmamalısın. Burada daha fazlasını, daha farklı bir şeyi yapmak için, denemek ve yanılmak için alanın var. Merakını körüklemek, yeniliklerin peşinden koşmak ve denemek için neye ihtiyacın olduğunu fark etmeye çalış. Yolunda gitmediğini düşündüğün bir şey varsa sahiplen, daha iyisinin yapılabileceğini düşünüyorsan fikir ver…”

Tam da bu şekilde, bulunduğu kurum ile ilgili gördüğü olumsuzlukları sahiplenerek iyileştirmeye çalışan, başkalarının önemsiz saydığı küçük bir aksaklığı bile görmezden gelmeyen; iyi olan şeylerin de “neden öyle yapıldığını” anlamaya çalışarak, onları korumaya, sürdürmeye özen gösterenler; “her eskiyi korumak” ya da “her yeniyi ilerleme saymak” eğiliminde olmayanlar bana göre dert edinenlerdir ve “çalışılmak istenen kişiler” listemin başında gelirler.

Şirketlerin çalışanlarının yanı sıra yatırımcılarını, müşterilerini, iş ortaklarını memnun etmesi lazım. Her bir çalışan, eğer ürünlerden/hizmetten memnun olmayan varsa şirketin geleceğinin tehdit altında olacağını anlamalı ve bu memnuniyeti dert edinmeli öyle değil mi? Dert edinirse işini daha iyi yapmak için uğraşır. Dert edinirse memnuniyeti sağlayacak yeniliklerin peşinden koşar. Dert edinirse dönüşümün, ilerlemenin destekçisi olur. O ayın bütçesini tutturmayı kendine dert ederse daha çok koşmaya başlar. Şirketler işte böyle, çalışanları dert edindikçe gelişiyor.

Dert edinmek çalışanın tercihi olduğu kadar kültürle de ilgilidir

Peki insanlar çoğu zaman neden dert edinmezler? İşte orada da kurum kültürü çok önemli. Kurum, çalışana karşı “Sadece kendi işini yap, gerisine karışma” tutumundaysa, kişiler yine de şirketle ilgili konuları dert edinebilir mi? Sorunu dile getirenin “şikayetçi”, yerleşik bir uygulamayı sorgulayanın “uyumsuz” sayıldığı bir şirkette sahiplenme zamanla suskunluğa dönüşür. Dert edinmek çalışanın tercihi olduğu kadar, yönetimin mümkün kıldığı bir davranıştır.

Şirketin her kademesinden çalışanlara bir aksaklık gördüklerinde müdahale etme imkanı vermek, kaliteyi sadece kalite departmanına, iş geliştirmeyi sadece iş geliştirme departmanına bırakmamak dert edinenlerin sesini yükseltir. Yönetimin görevi bunun için gerekli güvenli alanı oluşturmaktır. Düzenli toplantılar yaparak, çapraz görevler vererek, çalışanların şirketle ilgili diğer konular hakkında bilgi sahibi olmasını sağlamaktır.

Jocko Willink, “dert edinmenin” benzer bir yaklaşımını “Extreme Ownership” kavramıyla liderler için önerir. Bu kavram ile sonuçlar karşısında sorumluluk almanın, “daha iyi nasıl olabilirdi” diye sorgulamanın önemi anlatılır ve bu konuda liderin üzerine düşenler sorgulanır. “Dert edinmek” için ise lider olmak gerekmez. Her kademeden tüm çalışanlar “daha iyi” için sorumluluk alabilir, kötü olanı sorgulayabilir, yeni öneriler getirebilir…

Öyleyse “birlikte çalışılmak istenen kişi” olabilmek için çevrenizde iyileştirilmesi gereken herhangi bir aksaklık görmüyorsanız bile kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: “Bu kurumun daha iyi olması için ne yapabilirim?” Bu soruya verdiğiniz yanıtla ve harekete geçerek olumlu bir değişimin başladığını hissedeceksiniz.