BİSİKLETLİ KADINLAR

Zincir Kıran Kadınlar'dan Hande Karaca'yla kadınların ulaşım özgürlüklerini geliştirme, sürdürülebilir şehirler yaratma ve bisikletli kadınları maddi ve manevi olarak güçlendirmeyi amaçlamak üzerine konuştuk.

Röportaj: Marsel Tuğkan Gündoğdu 

Zincir Kıran Kadınlar nedir? Ne yapar?

Zincir Kıran Kadınlar 2019 Ocak ayından beri İstanbul Kadıköy semtinde faaliyet gösteren, pandemi sürecinde artan ev içi kadına şiddete karşı kadınların evden çıkması için bisikleti bahane olarak kullanan, kadın kadına güçlenmeyi bisiklet yoluyla kuran bir kadın inisiyatifi. Eylül 2020’den beri başlattığımız Hollanda, ABD ve Almanya destekli Bisiklet Elçileri sertifika eğitimlerimizle 70 kadını eğittik. Eğitimler için Türkiye’nin her yerinden 24 adet bisiklet bağışı toplayıp eğitime hazır hâle getirdik ve bu bisikletlerle 300’den fazla kadına bisiklet eğitimi verdik.

Şehir içi ve şehirler arası bisiklet turları organize ederek Türkiye genelinde kadınların güçlenmesine vesile olmaya çabalıyoruz. Şimdiye kadar Çanakkale, İzmir, Muğla, Ankara, Diyarbakır, Van ve Kırklareli turları gerçekleştirdik. Tandem bisikletlerle görme engelli kadınları bünyemize kattık. Bisiklet yarışlarında kadın sporcu sayısının azlığını göstermek için Türkiye’de ilk kez yapılan 24 saat yarışına katılıp ikinci olduk. 3 senedir Bisiklet Kadınları Çalıştayı düzenleyip “bisikletçi kadın kanaat liderleri”ne mikrofon uzattık.

Zincir Kıran Çocuklar adını verdiğimiz projemizle Aile Bakanlığı bağlantısıyla ulaştığımız korunmaya muhtaç çocuklar için 20 adet bisiklet ve fotoğraf makinesi bağışı topladık, sürüş ve fotoğrafçılık eğitimleri verdik. Çektikleri fotoğraflarla seri ve açık artırmalar düzenleyerek ihtiyaçlarını kendilerinin karşılamasını sağladık. Temmuz ayında Kadıköy’de depo ve eğitimlerde kullanılacak bir dükkân açtık. 2022 yılında dernek olarak büyük çaplı destekler almayı umuyoruz.

Sence otomobilsiz yaşam mümkün mü? Bu konuyla nasıl barışırız?

Otomobilsiz yaşamın bir seçim değil, Z kuşağı ve sonraki nesiller için tek kurtuluş olacağına eminiz. Elon Musk gibi “Daha fazla araba, daha fazla özgürlük!” yalanlarını söyleyen sözde dâhilerin dünyamızı yok eden “satın alma” çılgınlığını körüklediği fark edilecek ve eski dostumuz, çocukluk arkadaşımız bisikletimizin basit ama etkili gücünün kıymeti anlaşılacak diye düşünüyoruz.

Bisikletin de diğer tüm sporlar gibi sadece fit ve genç insanlar tarafından yapılması gerektiği yalanına inanmıyoruz. Bizler her yaştan, fiziksel ölçüden, cinsiyetten bireylerin bisikletle sokağa çıkması ve kamusal alanı kapitalistlerle patriyarkanın elinden geri alması gerektiğini savunuyoruz. Bizce şehirler karbon salımı yapan, pahalı, kullanıcıyı muhtaç eden arabalarla değil; bizi yediklerimizin gücüyle kilometrelerce öteye ulaştıran, zihinsel ve bedensel sağlığımızı geri veren, Da Vinci’den beri formunu koruyan vefalı dostumuz bisikletle yeniden yaşanır hâle gelecek.

Otomobilsiz yaşam diyoruz fakat otomobil dışındaki ulaşım araçları da herkes için aynı deneyimi sunmuyor. Bisikletli kadınlar trafikte neyi deneyimliyor?

Kamusal alanın sanki doğası gereği erkeğe aitmiş, onun izin verdiği saat ve şekilde kullanma izni varmış gibi kullanıldığını gözlemledik. Kamusal alan, en başından beri hepimizin. Trafikte kadın şoför görünce “Bak işte kadınlar kötü araba/bisiklet kullanıyor,” diyen herkese “Kötü sürücüler vardır, onları 'kadın' olarak genellemek cinsiyetçidir!” diyoruz. Tour de France, ilk defa 2022 yılında kadın bisiklet takımlarına katılım izni verdi. Erkekler bir müddettir bisiklet konusunda “Top bizim, oynatmıyoruz,” dese de artık milyonlarca kadın bisikletçi olarak “Buradayız, bize alışın!” diyoruz.

Bir şehri otomobilsiz olduğu kadar aynı zamanda erişilebilir nasıl kılabiliriz?

Şehirlerin herkesin yaşam alanı olduğunu özellikle pandemi yasaklarıyla iyice unuttuk. 65 yaş üstü, 18 yaş altı, aşısı olmayan gibi sınırlamalar koyan hükümetlere inanmaya başladık. Bu tür sınırlamalara alışmamak gerekiyor. Şehirler herkes için vardır. Bir şehri engelli kullanabiliyorsa yaşlı da kullanır, çocuk arabası süren ebeveyn de bisikletli de. Bunlara uyumlu olmayan bir şehirde sadece genç ve “sağlam” insanlar mi yaşayacak? Peki siz böyle sıkıcı bir şehirde yaşamak ister misiniz?

Kadınlara bisiklet öğrettiğimizde bize sorulan sorulardan biri "Kadınlara bisiklet öğreterek trafikte tehlikeye atmaktan korkmuyor musunuz?" oluyor. Cevabımız net: hayır, korkmuyoruz. Kadınlar bisiklet öğrendikçe taleplerini belediye gibi yerel yönetimlere ulaştırmalı ve haklarını istemeliler. Yönetimler bizlerin problemlerini çözmek için var ama öncelikle bizlerin talep oluşturmaları gerekiyor. Birlikte şehri yaşamaya cesaret etmeliyiz, cesareti de dayanışmadan bulmalıyız. “Kadının yeri selenin üstü!” gibi sloganlarla bu dayanışmaya tüm kadınları çağırıyoruz. İnanıyoruz ki herkes sokağa döküldüğünde herkes için erişilebilir şehir talebi oluşacak.