Büyüme kompozisyonu ve dezenflasyon dinamikleri

Son bir haftada ekonomimize ilişkin üç önemli veri açıklandı. Önce büyüme ve istihdam rakamlarını aldık. Önceki yazılarımızda da belirttiğimiz ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Finansal Uygulama Merkezi olarak paylaştığımız tahminlerimize yakın bir şekilde, 2025 yılı 1. çeyrek büyüme oranı %2 olarak açıklandı.

Büyüme kompozisyonuna baktığımızda, geçen yılın genelinde olduğu gibi sanayinin en olumsuz etkilenen sektörlerden birisi olduğu ortaya çıktı. Yılın ilk çeyreğinde %2 GSYİH büyümesine karşın, sanayi üretiminde %1,8’lik bir gerileme gözlendi. Benzer şekilde, yine ana üretici sektörlerden tarımda da ilk çeyrekte yıllık bazda %2 daralma gerçekleşti. En güçlü büyümenin inşaat sektöründe %7,3 ile ortaya çıktığını gördük. Bunun ana nedeni, geçtiğimiz 1,5 yılda olduğu gibi deprem bölgesindeki inşaat faaliyetleri oldu. Genel olarak hizmet sektörleri %2 ile ortalamanın biraz üzerinde büyürken, harcama yöntemine göre yapılan hesaplamalar, iç tüketimin %2 büyüdüğünü gösterdi. Bir başka ifadeyle, büyümede talep baskısı üretime göre daha güçlü kalmaya devam etti. Diğer önemli bir nokta da ithalatın %3,8 büyümesi ve rekabet gücündeki zayıflama ile tüketim ve yatırım talebinde dış ürünlere yönelimin arttığını göstermesi oldu.

Öncü göstergeler, ikinci çeyrekte de ekonomik büyümenin %2 civarında olduğuna işaret ediyor. Son açıklanan KGF ve yatırım paketleri ile olası faiz indirimleri, yılın üçüncü ve dördüncü çeyreğinde büyümede iç talep kaynaklı bir hızlanma getirebilir. Bu çerçevede, büyümenin yıllık olarak %2,5 civarında kalma ihtimalini yüksek görüyoruz. Büyüme kompozisyonu ve dinamikleri, dezenflasyonu güçlü destekleyecek boyutta görünmüyor. Arz, talepten daha fazla baskı altında görünüyor.

Yavaşlama işsizlik rakamlarına yansımaya başladı

Diğer taraftan, istihdam verileri de büyümedeki yavaşlamanın işsizlik tarafında yansımalarını daha çok göstermeye başladı. Manşet işsizlik verisi %8’den %8,6’ya yükselirken, geniş tanımlı işsizliği ifade eden atıl iş gücü oranı %28’lerden %32’lere çıkarak çok güçlü bir sıçramaya işaret etti. 2022 yılını baz aldığımızda, manşet işsizliğin %10’lardan %8’lere düşmesine karşın, geniş tanımlı işsizliğin %22’lerden %32’lere doğru tırmandığını izliyoruz. Geniş tanımlı işsizlik, son bir ayda aktif iş aramamasına rağmen “iş bulursam çalışırım” diyenlerin de hesaba katılması ile hesaplanan bir rakamı ifade ediyor. Bu durum, bir anlamda Türkiye’de iş arayan her üç kişiden birisinin iş bulamadığını ve istihdamla ilgili sorunların artmaya başladığını gösteriyor. Mevcut eğilimler, işsizlikte artışın devam etme ihtimalini yüksek gösteriyor. Ücretlerin reel olarak gerilediği bir ortamda artan işsizlik, çalışanlar için çok daha sıkıntılı bir tablo yaratabilir. İşsizlik sigortası kapsamının genişletilerek önümüzdeki sürece daha hazırlıklı girilmesinde fayda olduğunu düşünüyoruz.

Gıda enflasyonunda karmaşık sinyaller

Haziran ayı başında gelen enflasyon verileri beklenenden düşük, %1,53 olarak açıklandı. Yıllık enflasyon %35,41 seviyesine geriledi. İlk dört aylık enflasyon %15,09 oldu. Aylık %2 beklenen enflasyonun altında kalan gerçekleşmenin en önemli nedeni, %0,71 düzeyinde gelen negatif gıda enflasyonu oldu. TÜRK-İş’in, dört kişilik bir ailenin açlık sınırını ölçen gıda fiyat endeksi, Mayıs ayında %4,4 arttı. Benzer şekilde, İstanbul Ticaret Odası’nın yayınladığı fiyat endeksinin gıda sektör verileri %3,24 artış gösterdi. Normal koşullarda, gıda sektöründe yaz meyve ve sebzelerinin devreye girmesiyle Mayıs ayı enflasyonu yüksek çıkar. Geçtiğimiz ay bunun tam tersini izledik. TÜİK verilerine göre işlenmemiş gıda sektörü fiyat artışı negatif %4’lerin üzerinde gerçekleşti. Mayıs ayı için (+%4,4) ile (-%0,71) arasında seyreden gıda enflasyonu tahminleri, “Bu ayın gerçek gıda enflasyonu nedir?” sorusunu haklı olarak sordurtuyor. Verilerde yaşanan bu ayrışma, enflasyon beklentilerinde de ayrışmayı getirerek enflasyon ile mücadeleyi zorlaştıran bir tablo yaratmaya devam ediyor.

TCMB’nin yakında faiz indirim ihtimali arttı

Haziran ve Temmuz aylarında daha da düşme ihtimali olan meyve-sebze fiyatları ile yine gıda kaynaklı düşük enflasyon verileri görme olasılığı artmış durumda. Bu çerçevede, Merkez Bankası’nın Haziran ya da Temmuz aylarında faiz indirimine gitme ihtimali yükselmiş durumda. Para politikası, etkisini 6-9 ay içerisinde göstermeye başlar. Daha birkaç ay önce başlayan faiz artırımı sürecinin hızla terse döndürülmesi, enflasyonla mücadele açısından çok doğru bir strateji görünmüyor. Maliye politikası, yapısal reformlar ve güven ortamını destekleyen bir değişim olmadan, sadece para politikası adımları ile enflasyonla mücadele etmek, makro dengeleri sağlamak ve rekabetçiliği korumak çok kolay gözükmüyor.