Depremin maliyeti millî gelirin %9’u

2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlandı. Raporda, birçok alanda tespit çalışmaları sürse de depremin yol açtığı güncel kayıp ve hasarların boyutu ortaya konulmaya çalışıldı. 

Depremin Türkiye ekonomisi üzerindeki toplam yükü içerisinde en önemli bileşeninin 1.073,9 milyar TL ve %54,9 oranıyla konut hasarı olduğu görüldü. İkinci ağırlıklı hasar kalemi ise 242,5 milyar TL ile kamu altyapısı ve hizmet binalarındaki yıkımlar oldu. Konut hariç özel kesim hasarı (imalat sanayisi, enerji, haberleşme, turizm, sağlık ve eğitim sektörleri, küçük esnaf, ibadethaneler) ise 222,4 milyar TL ile bir diğer önemli hasar kalemi olarak dikkat çekti. Sigortacılık sektörü kayıpları ve esnafın gelir kayıpları ile makroekonomik etkiler de dikkate alındığında, depremin yol açtığı felaketin Türkiye ekonomisi üzerindeki toplam yükünün yaklaşık 2 trilyon TL düzeyinde olduğu tahmin ediliyor ve bu, 2023 yılı milli gelirinin yaklaşık %9’u seviyesine ulaşabilir.

Tarım ve hayvancılık

Rapora göre, deprem bölgesinin 40,3 milyon dekar büyüklükteki tarım arazisi varlığı ülke toplamındaki tarım arazilerinin %16,9’una tekabül ediyor. 2022 yılı itibarıyla Türkiye’de meyvecilik yapılan alanların %26’sı, tarla tarımı alanlarının %16,2’si bu illerde bulunuyor. Rapora göre, tarım sektöründe meydana gelen hasarların toplamı ilk tespitlere göre 24,2 milyar TL düzeyinde. 

Devlet Su İşleri (DSİ) verilerine göre, baraj ve göletlerdeki hasar 4 milyar 105 milyon TL olarak hesaplanıyor, bölgedeki en büyük 14 baraj ve gölete ilişkin hasarın boyutu 2,7 milyar TL olarak öngörülüyor. Sulama tesislerindeki hasar ise 11,07 milyar TL’yi bulmuş durumda.

Hayvancılık tarafında büyükbaş hayvan varlığının %13’ü, küçükbaş hayvan varlığının %17,8’i deprem illerinde bulunuyor. 2022 yılında bölgede 2 bin 375 kutu ipek böceği yetiştirilmiş olup bu değer toplam üretiminin %42,6’sına tekabül etmekte. Hasar tespitine yönelik çalışmalar sürdürülürken, mevcut durumda 8 bin 241 büyükbaş, 64 bin 260 küçükbaş, 42 bin baş kanatlı hayvanın öldüğü belirlendi. Bu kapsamda, hayvan ölümleri nedeniyle yetiştiricilerin 602,5 milyon TL kayba uğradığı tahmin ediliyor. Deprem bölgesinde bulunan 233 bin 230 ağıl ve 13 bin 284 ahır yıkılırken, hasarın maliyeti konut sektörü bölümünde değerlendirildi. Bölgede bulunan yaklaşık 1,6 milyon arı kovanından 5 bin 756’sının zarar gördüğü belirlendi. Arı kovanlarının yeniden temin maliyetinin ise 8,6 milyon TL olduğu tahmin ediliyor.

Madencilik

Deprem bölgesi madencilik faaliyetleri açısından kritik üretim ölçeğine sahip bir bölge değil. Rapora göre, depremin yol açtığı hasarın madencilik faaliyetlerinde geçici duraklamalarla sınırlı olduğu görülüyor. Bölgedeki madencilik faaliyetlerine ilişkin kalıcı bir üretim kaybı olması beklenmiyor.

İmalat Sanayisi

6 Şubat deprem illerinin 2021 yılı imalat sanayisinin ülke büyümesi içindeki payı %11,5’di. Bölgede 300 milyon doların üzerinde ihracatı olan sektörler Adana’da kimya, tekstil ve gıda; Gaziantep’te kimya, gıda ve yaş meyve, tekstil, makine ve mobilya; Hatay ve Osmaniye’de demir-çelik ve yaş meyve; Kahramanmaraş’ta tekstil-giyim olarak belirtiliyor. 11 il genelinde imalat sanayi firma sayısı 48 bin civarı, imalat sanayinin toplam hasarı 154 milyar 742 milyon TL olarak hesaplanıyor. Toplam hasarın alt kırılımlarına bakıldığında 21 milyar 906 milyon TL’sinin altyapı hasarı, 58 milyar 256 milyon TL’sinin bina hasarı, 37 milyar 610 milyon TL’sinin makine hasarı, 36 milyar 970 milyon TL’sinin de stok hasarı olduğu belirtiliyor.

Turizm

Deprem bölgesindeki illerde Kültür ve Turizm Bakanlığından işletme belgeli toplam 74 bin 352 yatak kapasiteli 1.030 tesis, yapım aşamasında olan toplam 10 bin 686 yatak kapasiteli 39 tesis bulunuyor. İlk hasar tespit çalışmalarına göre, turizm tesislerine ilişkin toplam maliyet 2 milyar 157 milyon TL olarak hesaplanıyor.