KARŞI TARAF MI?

Genç LGBTİ+ Derneği'nin Proje Yöneticisi Barış Azar'la toplumda biseksüelliğin tezahürü üzerine konuştuk.

Röportaj: Marsel Tuğkan Gündoğdu ve Alara Demirel

Sence biseksüellerle derdimiz ne?

Biseksüeller, monoseksüel kimliklerce genellikle "karşı taraf" olarak görülüyor. Eşcinsellerden de heteroseksüellerden de benzer bir şekilde nefret söylemi ve dışlayıcı pratiklere maruz bırakılabiliyorlar. Biseksüel kimlikler geçerli ya da tam değil de geçiş dönemi kimliği gibi görülüyor. Bu sorunlu bakış da aslında biseksüellerle derdimizi orataya çıkaran ana eksen oluyor — biseksüeller, zaman zaman, LGBTİ+ örgütlenmesi içerisinden "destekçi" olarak adlandırılabiliyor. Oysaki LGBTİ+ çatı kelimesinin üçüncü harfinde de olduğu gibi biseksüeller de tartışmasız bir şekilde LGBTİ+ hareketinin bir parçası ve öznesi.

Maruz kalınan bir diğer ayrımcılık şekli de cinsel yönelimlerinin o sırada içinde bulundukları ilişki üzerinden adlandırılması. Bu, eşcinsel atandığı dönemlerde heterososyal ortamlardan, heteroseksüel atandığı dönemlerdeyse homososyal ortamlardan dışlanmalarına yol açıyor. Atama, beraberinde biseksüeller üzerinde cinsel yöneliminin geçerli görülmesi için pratikleriyle ispatlaması beklentisini de getiriyor.

İnsanlar biseksüellere onları hiç ilgilendirmemesine rağmen "Sen nasıl biseksüelsin? Senin yanında hiç erkek/kadın görmedik?" gibi sorular sormayı kendilerine hak görüp cinsel/romantik yönelim polisliğine çok hızlı soyunabiliyorlar. Temelde esas sorun monoseksüelliği yani sadece bir cinsiyete karşı çekim hissetmeyi norm kabul eden yaklaşımda. Biseksüellerin maruz bırakıldığı ayrımcılığın büyük kısmı bu eksen üzerinden karşımıza çıkıyor. Bununla birlikte heteroseksizmin de biseksüeller üzerinde etkisi büyük.

Deneyimin ve gözlemine göre biseksüel/biseksüel+'lara yönelik en yaygın stereotipler hangileri? 

Sanıyorum, "Biseksüellere güvenilmez çünkü birden fazla cinsiyete karşı çekim hissettikleri için aldatmaya meyilli olurlar," miti. Biseksüellerin birden fazla cinsiyete karşı çekim hissetmesi bunu aynı anda deneyimlemek istediği anlamına gelmez. Cinsel/romantik çekim zaman içerisinde yoğunluğu değişen dalgalı bir yapıya sahip. Bir diğer yandan monogamik ya da poligamik ilişkilerde bulunmaksa bireysel bir konu.

Biseksüellerin kafasının karışık olduğu ya da bir geçiş sürecinde oldukları da bir diğer yaygın mit. Bu da aslında yukarıda bahsettiğim monoseksizmi norm kabul eden yaklaşımın bir sonucu. Biseksüellik, diğer cinsel yönelimler gibi, geçerli bir cinsiyet kimliği — bir aşama ya da kafası karışık olma hâli değil. Açılma süreçlerinin bir parçası olan kendine açılma ya da çevreye açılma yaşadığımız toplumsal düzlemde bazı kişiler için zor bir dönem olabilir. Dolayısıyla bu süreçte insanlar kafa karışıklığı yaşayabilir ve sonradan cinsel/romantik yönelimine dair beyanlarını değiştirebilirler.

Bir diğer mit, biseksüellerin transfobik olduğu iddiası. Bu argümanı yaratanlar biseksüel kelimesindeki ikili anlam üzerinden ikili cinsiyet sistemini yeniden ürettiklerini ve transları dışladıklarını savunuyorlar. Ancak atladıkları bazı noktalar var: Biseksüel kelimesi, etimolojik olarak ikili bir anlam taşısa da 70'li yıllardan beri biseksüel özneler ve biseksüel örgütlenmesi kelimeyi birden fazla cinsiyete karşı çekim hissetme üzerinden tanımlıyor. Ek olarak bu sav, sadece cis erkek ve cis kadın kimlikleri üzerinden bir tanım yarattığı için trans erkek ve kadınları beyan ettikleri cinsiyet kimliğinin dışına iterek transfobi üretiyor. Elbette biseksüel birisi transfobik olabilir, bunun kimliğiyle bir bağlantısı yok. 

Türkiye'de biseksüel örgütlenmesi sence ne durumda? Biseksüeller örgütleniyor mu? Uluslararası biseksüel örgütlenmeleriyle kıyasladığında ne durumdayız?

Geçmişte biseksüeller ülkemizde daha geniş bir örgütlenme alanına sahipti. Erken 2000'lerde Biseksüel Türkiye Grubu isimli bir oluşum, hem çevrim içi kanallardan hem de yüz yüze buluşmalar aracılığıyla örgütleniyordu. LezBiFem gibi oluşumlar biseksüel politikası üretiyorlardı. Bugünlerde Türkiye'de aktif bir biseksüel öz örgütlenmesi bulunmuyor. Biseksüeller, LGBTİ+ hareketinin içerisinde örgütlenmeye çalışıyorlar ancak bu da kısıtlı bir alan sağlıyor. bitopya.org, 2019 yılında yayım hayatına başladı — yaygınlaşmasıyla birlikte bir örgütlenme alanı oluşmasını sağlayabilir. 

Bir diğer örnek, benim de içinde bulunduğum Genç LGBTİ+ Derneği tarafından organize edilen Bi+ Forum. 2019 yılından beri eylül ayının son haftasında bi+'ların kendilerini ifade edebilecekleri ve kendi gündemlerini tartışabilecekleri bir alan oluşmuş oluyor.

Uluslararası örneklerle kıyaslarsak oldukça geride olduğumuzu söyleyebilirim. Fakat uluslararası alanda biseksüel örgütlenmesinin aslında çok da iyi durumda olmadığını da eklemek gerekiyor. LGBTİ+ örgütlerinin faaliyetlerini incelediğimizde biseksüellere yönelik faaliyetlerin oldukça az olduğunu söyleyebiliriz. Fonların dağılımında en az fonlanan faaliyetler olarak aynı eşitsizlik görülüyor.

Biseksüeller için açılma deneyimi nasıl şekilleniyor? Açılmaya dair bizlere önerebilceğin bir içerik/doküman vs. var mıdır?

Açılma süreçleri içinde bulunan koşullara ve kime/kimlere açıldığına göre farklı şekillerde deneyimlenebiliyor. Biseksüeller kendilerine açılma süreçlerinde monoseksüellik dışında bir kimliğe sahip oldukları için zorluk yaşayabiliyorlar zira monoseksüellik dışı seçenekler anormalleştiriliyor. Biseksüeller de içinde bulundukları ilişkiler üzerinden girdikleri ortamlarda güvenlik gerekçesiyle, ayrımcı söylemlere maruz kalmamak adına veya sosyal alanlardan dışlanmamak için kendilerini monoseksüel olarak tanımlamayı seçebiliyor. Bu, zorunda kalınan bir tercih olabiliyor.

Açılma konusunda bir rehber önerebilirim: A Resource Guide to Coming Out as Bisexual. Ayrıca açılma süreçlerinde kendine benzeyen kişilerin deneyimlerini duymak güçlendirici olabiliyor. Bu konuda #StillBisexual içeriklerini önerebilirim: bitopya.org, videoları Türkçe altyazıyla yayımlıyor.

Son olarak buradan kendini biseksüel/biseksüel+ olarak tanımlayanlara ne söylemek istersin?

Yukarıda sıraladığımız sebepler, kabul görmek için monoseksüel kimlikler içerisinde tanımlamayı beraberinde getirebiliyor. Bireyler, kimliğin geçerli olmadığı miti üzerinden ayrımcılığa maruz bırakılıyor. Bu sebeple biseksüellere kendileri olarak çok daha güzel olduklarını hatırlatmak istiyorum: "Başkası olma kendin ol, böyle çok daha güzelsin!" Aynı zamanda ANGST okuyucularını Bi+ Forum'a davet etmek isterim — detaylar Genç LGBTİ+ Derneği'nin sosyal medya hesaplarında.