Tam belirsizlik ortamında Merkez Bankası'nın faiz kararı

Çok zor bir coğrafyada yaşıyoruz.

Bu coğrafyada yaşamak demek, sürekli savaş demek, mutsuzluk demek, göç demek, yitirilen hayatlar, ıskalanan gelecek demek. Geleceğe yönelik plan yapamamak, geleceği görememek demek.

Bizim de komşularımız İtalya, İsviçre, Almanya olsaydı herhalde yaşam şartlarımız bugünkünden daha farklı olurdu.

Yine bir savaşın tam göbeğinde yer alıyoruz. Düne kadar İran ile görüşmelerin olumlu geçtiğini, hatta İran’ın belirli miktarda uranyum üretmesine izin verilebileceğini bile söyleyen ABD, şimdi İran’a saldıran İsrail’in arkasında ve İran’a yönelik en büyük tehdidi sunan ülke konumunda.

Yıllarca halkını dünyadan koparan, baskıcı rejim ile insanları sindiren, kadınlara hayatı dar eden İran rejimi ise yok olma tehlikesi ile karşı karşıya. Doğunun büyük medeniyeti, geçmişin Pers İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu’nun doğudaki en büyük hasmı İran, tamamen bir savaş ortamında.

Üniversitemizde okuyan ve bayram vesilesiyle ailelerini görmeye giden İranlı öğrencilerimiz, ülkelerinden geri dönemediler.

Bölgenin en küçük ülkesi İsrail’in koca bir coğrafyaya hüküm kurmasına tüm dünya seyirci. Geleceğin Türkiye açısından nasıl şekilleneceği ise meçhul.

Tüm bunların ortasında ekonomimiz hem içten hem de dıştan gelen tehditlerle karşı karşıya.

Bir taraftan iç siyasi gelişmeler, bir taraftan Başkan Trump’ın getirdiği tarifelerin yarattığı belirsizlik ortamı, diğer taraftan savaş ortamında Merkez Bankamız, içeride faiz indir baskılarının olduğu bir ortamda belki de son dönemlerin en zor kararının verildiği bir Para Politikası Kurulu toplantısı yaptı.

Faizi hemen hemen herkesin beklediği şekliyle sabit tuttu ve bence Temmuz ayını işaret etti.

Para Politikası Kurulu, politika faizinin %46’da sabit tutulmasına karar verdi. Kurul ayrıca, koridor olarak bildiğimiz Merkez Bankası gecelik vadede borç verme faiz oranını %49’da, gecelik vadede borçlanma faiz oranını ise %44,5’te sabit tuttu.

Metinde kısa ancak bence önemli kısım; “Jeopolitik gelişmelerin ve küresel ticarette artan korumacılığın dezenflasyon sürecine olası etkileri yakından takip edilmektedir. Enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları dezenflasyon süreci açısından risk unsuru olmaya devam etmektedir.” dediği kısım.

Enflasyon kararı sabahı, hükümete yakın gazetelerde yine Merkez Bankasının yüklü faiz indirimi yapması yönünde manşetler vardı.

Faizin bu seviyelerde olması, ülke ekonomisinin çok kırılgan bir yapıda olması, en büyük içsel risk unsurları.

Ancak biraz geriye bakmakta fayda var.

Bizde milat 19 Mart 2025.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasından bu yana, ekonomik türbülansı aşmak adına TCMB bir dizi önlem aldı. Yıllar sonra ara toplantı yapmak zorunda kaldı Merkez Bankamız.

06 Mart 2025 tarihli toplantıda %45’ten %42,5’e düşürdüğü politika faizini, 20 Mart 2025 toplantısı ile %42,5’te aynı seviyede tutarken, borç verme faiz oranını (koridorun üst bandı) %46’ya çekti ve fonlamayı koridorun üst bandından yapmaya başladı. Sonra, planlı toplantı olan 17 Nisan 2025 toplantısında ise haftalık repo faizini (politika faizini) %46’ya çekerken, koridorun üst bandını da %49 olarak belirledi. Fonlamayı uzun zaman bu seviyeden gerçekleştirdi.

17 Mart 2025 tarihinde TCMB için, Nisan toplantısında faiz indirimi yapar ve faizi %40’a çeker derken, Nisan toplantısında kendimizi %49’da bulduk. Aslında bu noktadan baktığınızda Merkez Bankası 900 baz puan faiz artırmış oldu.

Tabii bunu keyfinden yapmadı Merkez Bankası. Bu oranda bir faiz artışını izin almadan yapabilecek bir ortam da yok ülkede maalesef.

Referansımız hep Merkez Bankası Başkanı Naci Ağbal.

Bir adım geriden: Unutanlar için hatırlatmakta fayda var. Dönemin Merkez Bankası Başkanı, 5 ayını doldurmadan yine bir 20 Mart günü (20 Mart 2021), 18 Mart 2021 tarihindeki TCMB faiz kararı toplantısında (PPK toplantısı) politika faizini %17’den %19’a yükselttiği için görevden alınmıştı.

%19’a yükseltilen politika faizine şimdi Türkiye’nin bir daha ne zaman yakınsayacağı meçhul. Bugünün hüngür hüngür ağlayan ve sürekli Merkez Bankasını ve uygulanan ekonomi programını eleştiren bir kesim iş dünyası temsilcisinin o gün bu görevden alınmaya zemin hazırladığını herkes unutsa da bizler unutmadık.

İş dünyasının bazı temsilcileri için Merkez Bankası'nı ve ekonomi yönetimini eleştirmek kolay ve risksiz. Üstelik de konforlu. O nedenle sıklıkla hedefe konulmaları normal.

Merkez Bankası'nın da “süreç yönetimi”nde çok başarılı olduğunu söylemek bence mümkün değil.

19 Mart 2025 sabahı kura müdahalede geç kalınması, para politikasının sadece kuru belirli seviyede tutmaya dayanması, yıl sonu enflasyonu için kontrol edemeyeceği unsurlar olan enerji ve gıda fiyatlarını çok hafife alması, senaryosunu hep aşırı olumlu tarafta oluşturması, modellemelerinde TÜİK enflasyonunu esas alması, yılda 8 toplantı romantizmine düşmüş olmaları vs. aklıma ilk gelenler.

Ancak bunların hiçbiri sebep değil. Merkez Bankası, ülkenin öngörülemez ortamında, rasyonalitenin sadece kendisinden beklendiği, kamunun harcama politikasından asla ödün vermediği bir süreçte, tek başına enflasyonla mücadele etmeye çalışıyor. Burası takdire şayan.

Mevcut koşullarda iktidarın eldeki Mehmet Şimşek’ten daha iyisini bulması ise mümkün değil. Zaten dön dolaş hep aynı kişileri yeni görevlere atıyorlar. Eldekilerin de ne kadar maharetli olduklarını geçmiş performanslarından görebilmek mümkün.

Mehmet Şimşek hükümete değil ama hükümet Mehmet Şimşek’e mecbur. Öyle olmasaydı, eğer bunca yakınma karşısında çoktan bir görevden alma olurdu.

Özetle, ülkede tüm yaşanan ve bize yaşattırılanlar sebep, Merkez Bankasının mücadelesi ise sonuç. Bizler ise sebepleri görmezden gelip sonuçları tartışıyoruz.