TCMB dövize neden ve nasıl müdahale ediyor?

TCMB dövize neden ve nasıl müdahale ediyor?

21 Ocak - Zingat - Pareto
Zingat ile birlikte

Emlak, bilgi, güven: Zingat “ Gayrimenkul yatırımı, insanların hayatlarında verilebilecek en önemli finansal kararlardan biri ve belki de en önemlisidir. ” diyen Zingat’a katılıyor ve bugünün bülteninde sizi, hayalinizdeki evi bulma yolculuğunuzda güvenilirliği ve deneyimiyle her an yanınızda yer alacak gayrimenkul sektörünün fark yaratan platformu Zingat’la buluşturuyoruz. Nedir? 2015 yılında faaliyete geçen Zingat , Türkiye'de gayrimenkul sektörüne yatırım yapanlar, gayrimenkul satanlar/kiralayanlar, yeni ev arayışında olanlar, bu sektörden profesyonel kazanç sağlayan kişileri doğru, kapsamlı referans bilgilerle aynı çatı altında buluşturan güvenilir bir gayrimenkul bilgi ve pazarlama platformu. Neden Zingat? Türkiye’de gayrimenkul alanında oldukça sınırlı veri ve bilgi bulunuyor, bu esnada doğru olmayan bilgiyle de sıkça karşılaşılabiliyor. Zingat, REIDIN gibi dünyanın sadece gelişmekte olan ülkelerine odaklanan, ilk ve en büyük gayrimenkul bilgi platformuyla yaptığı iş birliği ve bünyesinde barındırdığı profesyonel analiz-içerik ekipleriyle gayrimenkulle ilgili her şeye dair doğru ve yararlı bilgiyi sunma gayesiyle çalışıyor. Zingat Bana Ev Bul : Gayrimenkule dair alışkınlarımızı değiştiren Zingat, Bana Ev Bul hizmetiyle ücretsiz ve yenilikçi bir deneyim yaratıyor. Zingat Bana Ev Bul hizmeti, satılık ya da kiralık ev, iş yeri veya arsa arayışlar için bu zorlu süreci akıllı ve hızlı hâle getirerek ev arama yolculuğunuzda tamamen kişiselleştirilmiş bir çözüm sunuyor. Tek yapmanız gereken aradığınız ya da satmak/kiralamak istediğiniz gayrimenkulün detaylarını Zingat’la paylaşmak. Mutluluğa giden gayrimenkulu bulmak üzere bu bağlantı üzerinden Zingat’ı keşfedebilirsiniz.

Daha fazlasını öğren

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

1930'da kurulan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Türkiye'de para ve kur politikalarının yürütülmesinden sorumlu olan kurumdur. Bu kapsamda fiyat ve finansal istikrarı sağlamanın yanı sıra döviz kuru rejimi belirlemek ve uygulamakla da yükümlüdür. TCMB, döviz kurlarında sağlıksız fiyat oluşumları görmesi durumunda istikrarın sağlanması amacıyla piyasaya "müdahalede" bulunur. Merkez Bankası’nın müdahalesi, genellikle ani veya aşırı kur artışı görüldüğünde gerçekleştirilir. 

Aralık 2021'de yaklaşık yedi yıl aradan sonra üst üste beş kez döviz piyasalarında satım yönünde müdahale eden TCMB'nin politikaları, son dönemde sık sık "geleneksel para politikalarından uzaklaşması" ve "bağımsızlık" ekseninde tartışılıyor.

TCMB'nin müdahale araçları 

Reuters'ın geçtiğimiz yıllarda yayımladığı haberine göre Merkez Bankası, yedi farklı yolla piyasalara müdahalede bulunabiliyor: 

  • Sözlü müdahale: "En kolay ancak en etkisiz yöntem" olarak yorumlanan sözlü müdahale, Hazine ve Maliye Bakanı veya Merkez Bankası Başkanı’nın yapacağı açıklamalarla piyasaları sakinleştirmesinden oluşuyor. Yatırımcılar ve yorumcular sözlü müdahalelerin "kalıcı bir etki yaratmayacağını, en iyi ihtimalle geçici bir iyimserlik oluşturabileceğini" değerlendiriyor.
  • Bekle - gör politikası: Para politikası toplantılarında alınan kararların gecikmeli etkisinin görülmesi olarak tanımlanan bu hamlede, uzun süreli beklemenin gerçekleşmesi durumunda paranın değer kaybına devam etmesi de olası görülüyor. 
  • Döviz likidetisini rahatlatıcı adımlar: Merkez Bankası, faiz adımları öncesi gerek volatiliteyi sınırlamak gerekse “Gelişmeleri izliyorum,” mesajı vermek amacıyla dönem dönem zorunlu karşılıkları kullanarak piyasaya döviz genişletici önlemler alıyor. Bu önlemler, genellikle faiz artışı öncesi atılıyor ve sözlü müdahalelerle peyderpey yapılıyor. 
  • Güçlü para politikası tepkisi: Merkez Bankası’nın politika faizinde güçlü bir artış gerçekleştirmesi olarak tanımlanabilecek bu hamle genellikle "en garanti hamle" olarak görülüyor. 
  • Alışılagelmişin dışındaki para politikası: Merkez Bankası’nın Para Politikası kararı olmadan Türk lirasını fonlama politikasını farklılaştırarak yüksek baz puana ulaşan sıkılaştırma adımı atması olan bu hamlenin de etkisinin kuvvetli olacağı öngörülüyor. 
  • Doğrudan döviz müdahalesi: Merkez Bankası'nın döviz piyasasında kendi portföyünden menkul kıymet satmasını, karşılığında sistemden likidite fazlasını kalıcı olarak çekmesini ifade ediyor.
  • Sermaye kontrolleri: Herhangi bir ülkeden ya da herhangi bir ülkeye doğru yabancı para akışını kontrol etmek amacıyla hükümetler, merkez bankaları ya da diğer düzenleyici kurumlar tarafından devreye sokulan politikalar anlamına geliyor.

TCMB'nin önceki müdahaleleri 

TCMB, geçmişte farklı koşullarda yukarıda bahsedilen yöntemlerin her birine başvurdu. 2001 krizinin ardından dalgalı döviz kuru rejimine geçilmesi kararı alan TCMB, 2002'de de "enflasyon hedeflemesi rejimi" uygulamasına geçti. 1 Ocak 2005’ten itibaren Türk lirasından altı sıfır atıldı.

Kriz sonrasında yaşanan kur artışının ve enflasyon yükselişinin önüne genellikle faizi artırımı ile geçen Merkez Bankası, aralıklarla doğrudan döviz alım - satım müdahalelerinde de bulundu; ancak yaklaşık 7 yıl boyunca bu işlem gerçekleştirilmedi. 

TCMB’nin son bir yılı 

Pandemi koşullarının etkili olduğu 2021 yılının eylül ayı itibarıyla Merkez Bankası, enflasyonu düşürmek amacıyla politika faizinde indirimlere gitmeye başladı. Faizin %19’dan %14’e kadar düşürülmesinin ardından 2021'in başlarında 7,43 düzeyinde olan dolar/TL, Aralık 2021’de 18 üzerini test etti. Dövizdeki sert yükseliş sonrası TCMB, beş kez dövize doğrudan müdahalede bulundu. 

Merkez Bankası müdahale büyüklüğünü ilk müdahalede 844 milyon dolar, ikincide 504 milyon dolar, üçüncüde 687 milyon dolar, dördüncüde 2,5 milyar dolar, beşincideyse 2,12 milyar dolar olarak açıkladı. Müdahalelerin ardından dolar/TL’de kısa süreli gerilemeler görülse de hiçbirinin etkisi uzun sürmedi. Son olarak, dolar kurundaki yükselişi durdurmak için "Kur Korumalı TL Mevduat" ürünü tanıtıldı.

TCMB’ye dair

TCMB'nin son dönemde uyguladığı politikalar, Reuters'ın belirttiğimi müdahale yöntemlerinden birkaçını kapsıyor; ancak en çok "alışılagelmişin dışındaki para politikası" tanımına uyuyor. "Kur Korumalı TL Mevduat" ürünü ile üzeri kapalı da olsa bir faiz artışı gerçekleştirdiği değerlendirilen TCMB, son dönemde uyguladığı politikalar nedeniyle "bağımsızlık" tartışmalarının da merkezinde yer alıyor.

Dünya Gazetesi yazarı Alaattin Aktaş, "Bu faiz artırımlarına 'Enflasyon yükselsin' diye mi gidildi!" başlıklı köşe yazısında, TCMB'nin geçmişte gerçekleştirdiği faiz artırma adımlarını hatırlatarak "Cumhurbaşkanı Erdoğan, eski Başkan Murat Çetinkaya için faizi indirmeye yanaşmadığı gerekçesiyle ne demişti: 'Laf dinlemiyor adam!' Yani Merkez Bankası başkanları için ölçü âdeta belliydi: Laf dinlemeleri gerekiyordu," ifadelerini kullanıyor. 

Cumhuriyet yazarı Mehmet Ali Güller ise "Bağımsız merkez bankacılığı, Fed’e bağımlılıktır" başlıklı yazısında Merkez Bankası’nın bağımsız olup olmaması gerektiğine dair yapılan tartışmaları şu şekilde açıklıyor: 

“Aslında iktidarın yeni ekonomi politikası, ne yazık ki, bu tartışmayı bitirmiş oldu. Zira hükümet, bağımsızlığını savunsa da fiilen kendi politikalarına uymaya mecbur ettiği Merkez Bankası’nı, yeni programıyla fiilen Amerika Merkez Bankası’na, yani Federal Rezerv Sistemi’ne (Fed) bağladı! Merkez Bankası’nın serbest piyasada belirlenen döviz kuruna ek olarak her gün saat 11’de kur açıklaması ve dolar kuruna garantör yapılması, fiilen Fed’e eklemlenmektir!”

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

NEREDE YAYIMLANDI?

ParetoPareto

BÜLTEN SAYISI

🏦 Merkez Bankası'nın müdahale geçmişi

TCMB dövize neden ve nasıl müdahale ediyor? ABD Merkez Bankası'nın sıkılaşmaya gittiği bu dönemde Türkiye ve gelişen ülkeler nasıl bir para politikası izliyor? IMF, hangi konularda uyarıyor?

21 Oca 2022

Zingat ile birlikte
İllüstrasyon: James Ferguson / Financial Times

YAZARLAR

İlkim Emirler

Deputy editor @ Aposto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İLGİLİ OKUMALAR

ParetoPareto

HİKAYE

Uber’in teslimat atılımı: Rota değişiyor mu, genişliyor mu?

Almanya merkezli yemek teslimatı platformu Delivery Hero, yakın zamanda Uber'in satın alma teklifini kabul ettiğini duyurdu. Masaya konulan 14,8 milyar dolarlık teklif, ilk bakışta şirketin son yıllarda büyük bir atılım yaptığı teslimat pazarındaki yeni bir satın alım gibi görünse de aslında Uber’in yıllardır adım adım ördüğü çok daha büyük bir dönüşümün son halkasıydı.

Doğa Yurduneri

·

22 Tem 2026

Uber’in teslimat atılımı: Rota değişiyor mu, genişliyor mu?
ParetoPareto

HİKAYE

Hızlı moda akımına fren: AB’den büyük markalara giysi imha yasağı

Avrupa Birliği’nde yürürlüğe giren yeni kurallara göre, tekstil sektöründeki devasa israfı önlemek amacıyla büyük moda markaları bundan böyle satılamayan giysi ve ayakkabıları imha edemeyecek. Her yıl Avrupa’da satılamayan tekstil ürünlerinin yüzde 9’u çeşitli yöntemlerle imha ediliyordu. Satılmayan ürünleri için önce indirimli satışlar, alternatif satış kanalları ve farklı pazarlar kullanılacak, şirketler ürünleri hayır kurumlarına veya sosyal girişimlere bağışlayabilecek.

Pelin Cengiz

·

21 Tem 2026

Hızlı moda akımına fren: AB’den büyük markalara giysi imha yasağı
ParetoPareto

HİKAYE

Yapılacaklar listesi tamamlandı: Peki çok mu rahatladık?

Gün bittiğinde o yapılacaklar listesindeki bütün tikleri atmış olmak profesyonel hayatın gereği olabilir. Müşterinizin, yöneticinizin memnuniyeti elbette önemli… Ancak bir şekilde kendi düşüncelerinizle baş başa kalma lüksünü bulabildiğiniz bir an olursa kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: "Bugün sadece önüme yığılan işleri mi erittim, yoksa ortaya gerçekten bana ait bir şeyler koyabildim mi?"

Cem Arıdağ

·

17 Tem 2026

Yapılacaklar listesi tamamlandı: Peki çok mu rahatladık?
ParetoPareto

HİKAYE

Anti-AI markaların yükselişi: Yapay zeka parmaklarınızın arasındaki kumu üretebilir mi?

Polaroid, üst üste ikinci yaz kampanyasını da yapay zeka karşıtı hissiyata ayırdı. Markanın sahillerdeki billboardlara yerleştirdiği reklamları "Veri merkezleri hepsini içip bitirmeden gidip denize atla" diyor; "yapay zekanın parmaklarımızın arasındaki kumu üretip üretemeyeceğini" sorguluyordu. Peki teknoloji liderlerinin kendilerini "tastewashing" ile yeniden paketlemeye çalıştığı bir dönemde markaların yapay zekayla mesafesi nasıl inandırıcı olur?

Deniz Kaynak

·

15 Tem 2026

Anti-AI markaların yükselişi: Yapay zeka parmaklarınızın arasındaki kumu üretebilir mi?
ParetoPareto

HİKAYE

Üretimi desteklemeden ek gümrük vergisi getirmek ekonomiyi canlandırır mı?

Ticaret Bakanlığı, yerli üretimi desteklemek ve cari açığı azaltmak amacıyla pek çok ithal üründe ek gümrük vergisi oranlarını artırdı. Her ne kadar bu düzenlemeler iç pazarda Çin ürünlerinin oluşturduğu haksız rekabetten kaynaklanan dezavantajları gidermeye yönelik olsa da, tüketiciye etkisinin zam olarak yansıyacağı beklentisi hâkim. Kur baskısıyla ithalatın üretmeye göre daha avantajlı olduğu Türkiye’de alınan bu kararların enflasyonla mücadeleye, cari açığın düşürülmesine ve yerli üretime etkileri ne olacak?

Pelin Cengiz

·

15 Tem 2026

Üretimi desteklemeden ek gümrük vergisi getirmek ekonomiyi canlandırır mı?