Trump tarifeleri tarihe mi karışıyor?

Dün itibariyle ABD federal ticaret mahkemesi, Trump’ın tarifeleri uygulamaya koyma yetkisine sahip olmadığı gerekçesiyle tarifelerin geçersiz olduğu kararını aldı. Peki şimdi ne olacak? Tarifelerin hepsi geri mi alınacak?

Dilerseniz “şimdi ne olacak” kısmına geçmeden önce Trump’ın hangi yetkiyle tarifeleri uygulamaya koyduğuna yakından bakalım. Trump yönetimi, Acil Ekonomik Güçler Yasası’na (IEEPA) dayanarak Dünya Ticaret Örgütü’nü (DTÖ) kelimenin tam anlamıyla bir kenara iterek küresel ticaretin kurallarını gevşetmeyi başardı. 1977’de yürürlüğe giren IEEPA, ABD başkanına yabancı tehditlerden kaynaklanan ulusal acil durumlar sırasında uluslararası ekonomik işlemleri düzenleme konusunda geniş yetki veren bir ABD federal yasasıdır.

Biraz daha açacak olursak, bu yasa ile temelde başkana ülke dışında bir nedenden kaynaklanan ABD ulusal güvenliği, dış politikası veya ekonomisine yönelik "alışılmadık ve olağanüstü tehditleri" ele alma yetkisi verilir. Bu yasa ile başkan, belirlenmiş kuruluşların veya ülkelerin işlemlerini engellemek ve varlıklarını dondurmak, ticareti, yatırımları ve finansal faaliyetleri düzenlemek ve Kongre'nin önceden onayı olmadan tarifeler veya yaptırımlar uygulamak gibi yetkilere sahiptir.

Bu yetkileri kullanabilmesi için başkanın resmi olarak acil durum ilan etmesi gerekir. Ardından, var olduğunu düşündüğü tehditler ve eylemler hakkında Kongre’ye altı ayda bir bilgi sunmalıdır. Örneğin, 1979’da ABD’de İran Rehine Krizi’nde Jimmy Carter bu yasa ile İran'ın varlıklarını dondurmuş, 11 Eylül sonrasında da Başkan George W. Bush 13224 Sayılı Yürütme Emri aracılığıyla terörizmin finansmanını bu yolla hedef almıştır. Ayrıca, 2019 yılında ilk döneminde Trump bu yasa ile göçmenlik acil durumlarını gerekçe göstererek Meksika'ya gümrük vergileri koymuş. 2020’de Trump bu kez ICC yetkililerine yaptırım uygulamış ve TikTok/WeChat'e yasak koymaya çalışmış. Trump’ın Nisan 2025’te yine bu yasadan aldığı yetkiye dayanarak uygulamaya koyduğu evrensel tarifeler de hepinizin malumu zaten.

20 Ocak’ta koltuğa oturan Trump da tam bu noktada ABD’nin küresel ekonomideki durumunu ve güçlü ticaret açığını ABD’nin ulusal güvenliği açısından bir tehdit olarak görerek olağanüstü hal yasası ile ilgili tarifeleri yürürlüğe koydu. Fakat ABD federal mahkemesine yapılan itirazlar sonucunda yargıçlar, dış ticaret açığını ulusal acil bir durum olarak kabul etmediğinden, tarifelerin geçersiz olduğuna karar vererek tarifelerin durdurulması için 10 günlük süre tanıdı.

Bu karar, Trump’ın fentanil ticareti nedeniyle Kanada, Meksika ve Çin’e uygulanan tüm tarifeleri kapsarken; çelik, alüminyum, otomobil için uygulanan tarifeler farklı yasal gerekçelere dayandıklarından bu karardan etkilenmiyorlar.

Gelelim asıl önemli konuya; peki şimdi ne olacak? Trump’ın uygulamayı düşündüğü tüm tarifeler rafa mı kalkacak? Bu sorunun cevabını kestirmek zor olsa da, kesin olan bir şey var ki, o da ajandamıza nur topu gibi bir belirsizliğin daha eklendiği. Önümüzdeki 10 günlük sürede bizleri neler bekliyor oldukça belirsiz.

Şunu biliyoruz ki Trump tarifeler konusunda oldukça inatçı ve ısrarcı, bu işten öyle kolay kolay vazgeçmeyecektir. Öyle ki mahkeme kararının hemen ardından Trump yönetimi, yüksek mahkemeye yani temyize başvuracağını çoktan açıkladı bile. Başvuru sonrasında olur da durdurma kararı çıkarsa, bu durumda uygulamaya konan tüm tarifeler yürürlükte kalmaya devam edecektir. Ama temyizden durdurma kararı çıkmaz ise bu durumda Trump ve ekibi çok büyük ihtimalle Senato ve Meclis’ten yasa değişikliği geçirerek tarifeleri uygulamaya koyma gayreti içinde olacaklardır.

İşte tam da bu nedenle, her ne kadar mahkemenin tarifeleri durdurucu kararı sonrası risk iştahında bir artış olsa da, öte taraftan bu işin sonu nereye varır belirsizliği devam ediyor ve edecek. Her şeye rağmen 10 günlük sürede piyasalarda bir nebze de olsa rahatlama fiyatlaması devam edebilir. Ama günün sonunda temkinli olmakta fayda var; bu rahatlama uzun sürmeyebilir ve kalıcı olmayabilir, pozisyonlamaları buna göre yapmak daha uygun olur.

Örneğin, bu fiyatlamayı dün altın tarafında yaşadık. Mahkeme kararının duyulmasının hemen ardından satılan altın, Trump yönetiminin tarife davasını Yüksek Mahkeme’ye taşıyacağını belirtmesinin hemen ardından bu kez yükselişe geçerek 3300 dolar üzerinde yeniden fiyatlanmaya başladı.

Ezcümle, Trump konusunda kesin olan bir şey varsa o da belirsizlik ve volatilite olmaya devam ediyor.