Trump'ın Hindistan kararı: Küresel ticaret savaşında yeni cephe

Ağustos ayı, ABD ile Hindistan arasında beklenmedik bir ticari gerilime sahne oldu. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya ile yakın ilişkileri gerekçe göstererek Hindistan’dan ithal edilen ürünlere önce %25, ardından %50 ek gümrük vergisi getirerek fiilen yeni bir ticaret savaşı başlattı.

Oysa Trump’ın Çin ile süren gerilim nedeniyle Hindistan ile ilişkileri olumlu götüreceği ve Amerikan şirketlerinin bölgedeki üretimlerini Hindistan’a kaydıracağı varsayılıyordu. Nitekim Hindistan, karşılıklı tarifelerin getirilmesinin ardından müzakerelere ilk başlayan ülkelerden biri olmuştu. Ancak değişen şartlar nedeniyle şimdi ibre tamamen tersine dönüş durumda. 

Trump tarafından açıklanan %50’lik tarifeler 27 Ağustos günü yürürlüğe girecek. Tam bu tarihlerde ABD Ticaret Heyeti’nin Hindistan’a yapacağı ziyaret ise beklenmedik bir şekilde iptal edildi ve müzakere zemini de şimdilik ortadan kaldırıldı. 

Peki Trump neden bir anda böyle bir karar aldı, bu hamlenin arkasından ne gibi sonuçlarla karşılaşılabilir?

Gümrük kararı neden alındı? 

Trump’ın Hindistan ile bir savaş başlatmak için görünürde iki sebebi var. Bunlardan ilki ABD’nin Hindistan’a karşı verdiği yüksek ticaret açığı. Trump, Hindistan’la ekonomik ilişkileri tek taraflı ve ABD aleyhine dengesiz görüyor. Trump’ın kendi deyimiyle Hindistan piyasası yüksek tarifeler ve engellerle kapalıyken ABD’nin Hindistan karşısında büyük ticaret açığı var ve Trump’a göre bu durum yıllardır iki ülke arasında adil olmayan bir yapı oluşturuyor. 

Hindistan'ın özellikle Amerikan tarım ürünlerine %50, otomobil gibi ürünlere ise %70’e varan tarifele uygulamasından rahatsız olan Trump yönetimi, elektronik, ilaç ve enerji hariç tüm Hint ürünlerine %50’lik vergi tarifesi getirerek Hindistan’ı masaya oturmaya zorlamak ve ülke yönetiminden ciddi tavizler almak istiyor. Trump, daha önce Avrupa Birliği ve Japonya’da etkili olan bu modelin Hindistan üzerinde de etkili olacağını düşünüyor. 

İkinci neden ise Hindistan’ın Rusya ile sürdürdüğü yakın ilişkiler. Hindistan, 2022’den bu yana Rus petrolünün dünyaya aktarılması için bir merkez olarak kullanıldı ve Trump yönetimi bundan önemli ölçüde rahatsız olmuş durumda. Nitekim Trump, Hindistan’a ek tarifeleri duyururken bunun Rusya ile yapılan petrol anlaşmaları nedeniyle olduğunu açıkça ilan etti. 

• Hindistan 2025 yılı itibarıyla Rusya’dan en çok petrol alan ülke konumunda yer alıyor. Vortexa verilerine göre 2025’in ilk yarısında Rusya’nın yaptığı toplam ham petrol ihracatının üçte birini Hindistan satın alırken, bu miktar Hindistan toplam petrol ithalatının da yaklaşık %35’ini oluşturuyor. Hindistan'daki rafineriler, ithal edilen bu petrolü türev ürünlere dönüştürerek yaptırımlar nedeniyle Rusya’dan direkt alım yapamayan Avrupalı ve ABD’li şirketlere ihraç ediyor.

Hindistan’ı Rusya’nın savaş çabalarına fon sağlamakla suçlayan Trump, Hindistan’ın Ukrayna’da ölen insanları umursamadığını söylüyor. Aynı şekilde Beyaz Saray Ticaret Danışmanı Peter Navarro da Hindistan’ın bütün dünyada yaptırıma uğrayan Rus petrolünü alarak fırsatçılık yaptığını, bu nedenle bir müttefik gibi muamele görmek istiyorsa bir müttefik gibi davranması gerektiğini vurgulayarak bu konudaki rahasızlığa parmak bastı.  

• Ayrıca Trump, Hindistan’ı Batı ittifakının Rusya’ya karşı yürüttüğü ekonomik savaşta zayıf halka olarak da görüyor. Trump Hindistan’ın Rusya’dan petrol alımını engelleyerek Rusya’ya doğrudan doğruya baskı kurmayı ve Putin'in elini zayıflatmayı amaçlıyor. 

Hindistan tarafı ise şimdilik ABD’ye bir misilleme yapmadı ve bunun adil olmadığını söyleyerek kararı kınamakla yetindi. Eylül sonunda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’a gidecek olan Modi ile Trump arasında yüz yüze bir zirve planlanmaya çalışan Hindistan, diğer yandan ek yaptırım ihtimaline karşı da hazırlıklar yapıyor. 

Ek yaptırımların ne olabileceğiyle ilgili henüz net bir bilgi bulunmasa da tahminler mevcut. Bu kapsamda Hindistan’ın Rusya ile yaptığı enerji ticaretine dahil olan Hint şirketlerine finansal yaptırımlar uygulanması, ticarete aracılık eden Hint bankaları veya rafineri şirketlerinin ABD finans sisteminden dışlanması gibi adımlar atılabileceği düşünülüyor. Ayrıca Hint ilaç sektörüne ek vergiler getirilmesi de ihtimaller dahilinde tutuluyor. 

Hindistan ekonomisini nasıl etkileyebilir?

ABD’nin Hint ürünlerine %50 ek gümrük vergisi getirmesi Hindistan açısından oldukça çarpıcı bir karar. Zira ABD, %18 payla Hindistan’ın en büyük ihracat pazarı konumunda. ABD’nin Hindistan’dan yaptığı ithalatın payı ise toplam içinde yalnızca %2,7 seviyesinde yer alıyor. 

CFR tarafından yapılan hesaplamalara göre Trump tarafından getirilen ek tarifeler Hindistan’ın ABD’ye yaptığı ihracatın %55’inden fazlasını etkileyecek. Özellikle tekstil, hazır giyim, mücevherat, deri ürünleri ve otomotiv yedek parça gibi Hindistan’ın yoğun rekabetçi olduğu kalemler yüksek tarife engeline takılacak. Bu sektörler, aynı ürünleri daha düşük tarifeyle ihraç eden Vietnam, Bangladeş gibi rakiplere karşı ABD pazarında dezavantajlı hâle gelecek. Dolayısıyla Amerikan şirketleri tedariklerini alternatif ülkelere kaydırırsa, Hindistan önemli bir pazar payını ve binlerce kişilik istihdamı yitirme riskiyle karşı karşıya kalacak.

• Nitekim bu konuyla ilgili açıklama yapan Hindistan Tekstil Bakanı Shri Giriraj Singh, emek yoğun tekstil sektörünün tarifelerden ağır darbe alacağını ve ihracatçıların moralini yüksek tutmak için mali teşvik paketleri hazırladıklarını açıkladı. 

Mal ve hizmet ihracatı, Hindistan GSYH’sinde %21 pay ile önemli bir yer tutuyor, ayrıca ABD pazarı Hintli ihracatçılar için vazgeçilmez konumda. Bu konuyla ilgili Bloomberg Economics tarafından yapılan bir ekonomik projeksiyona göre %50’lik tarifenin yürürlüğe girmesi hâlinde Hindistan’ın ABD’ye yaptığı ihracat %60 oranında düşebilir ve bu da ülkenin GSYH büyümesini 1 puan aşağı çekebilir. Bazı sanayi odaları, sadece %25’lik tarifenin bile büyümeyi şimdiden 0.2 azaltabileceğini öngörüyor. 

• Bu konuyla ilgili NDTV’ye konuşan Hintli tekstil ihracatçıları, bu koşullarda ABD’de rekabet edemeyeceklerini, dolayısıyla Ortadoğu, Latin Amerika ve Avrupa pazarlarında daha rekabetçi ve agresif satışlar yapmayı değerlendirdiklerini söylüyor. 

Öte yandan Hintli rafineri ve enerji şirketleri de alarmda. Zira eğer Rusya’dan alımı durdururlarsa %35’lik arz açığını kapatmak zorunda kalacaklar ve başka kaynaklardan petrol almak küresel fiyatları yükselterek hem Hindistan ekonomisine hem de kendi kârlılıklarına zarar verecek. Diğer taraftan bakıldığında ise Trump’ın ek yaptırım tehditleri Rusya ile yapılacak işlemleri çok riskli hâle getirdi. Hindistan Ulusal Petrol Şirketi yetkilileri, Eylül ayı teslimli Rus petrol siparişlerini şimdilik ertelediklerini, Trump’ın kararının netleşmesini beklediklerini söylerken, Ortadoğu veya Latin Amerika’dan alım yapmak gibi uzun vadeli çeşitlendirme stratejileri de değerlendiriliyor. 

İşin bir de Amerikan şirketleri boyutu var. Hindistan bu şirketler için dev bir pazar ve tarifeler Hint kamuoyunda rahatsızlık yaratınca, bazı milliyetçi gruplar ABD menşeli markalara karşı boykot çağrıları yapmaya başladı. Bu durum Hindistan pazarında büyük yatırımları olan McDonald’s, Coca Cola, Amazon, Apple gibi dev şirketleri de tedirginliğe sevk ediyor. Bu çağrılar şimdilik kamuoyunda bir karşılık bulmamış gibi görünse de uzun vadede Amerikan firmalarının Hindistan’daki pozisyonu zayıflayabilir. 

Ayrıca Hindistan, sadece bir pazar değil aynı zamanda birçok ABD’li şirket için bir üretim ve hizmet üssü. Örneğin Silikon Vadisi firmaları Ar-Ge ve yazılım geliştirme kalemlerinde Hindistan’dan önemli ölçüde hizmet satın alıyor ve finans şirketleri binlerce Hintli uzmana istihdam sağlıyor. Eğer siyasi gerilimler iki ülke arasındaki bu bağlara da zarar verirse her iki tarafın şirketleri de zarar görebilir. 

Rusya ve Çin ile yakınlaşma mı geliyor?

ABD ile yaşanan bu sert ticari ve siyasi gerilim, akıllara bir kritik soru daha getirdi: Hindistan yönetimi, Amerikan baskısına tepki olarak Rusya ve Çin’le daha fazla yakınlaşır mı?

Hindistan, tarihî olarak stratejik otonomi çizgisini benimsemiş bir ülke. Dolayısıyla ne tamamen Batı blokuna ne de Doğu blokuna bağımlı. Kendi çıkarlarına göre çok yönlü ilişkiler kuran, Soğuk Savaş’ta da Bağlantısızlar Hareketi’nin liderliğini yapmış bir gelenekten geliyor. Nitekim Trump’ın tarife açıklaması sonrası Hindistan, vakit kaybetmeden stratejik özerkliğimizi teyit edeceğiz açıklaması yaparak seçeneklerini değerlendirmeye başladığını da resmen ilan etti. 

• Diğer yandan böyle günlerde Hindistan’ın Doğu blokuna bir adım daha yakınlaşması beklenen bir sonuç olur. Son günlerde bunların örneklerini de görmüyor değiliz. 

Örneğin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in çok yakında Hindistan’ı ziyaret edeceği açıklanırken Hindistan Ulusal Güvenlik Danışmanı Ajit Doval, geçen hafta Moskova’ya giderek Rus mevkidaşlarıyla görüştü ve Hindistan Rusya ilişkilerinin eski ve ayrıcalıklı bir ortaklık olduğunu söyledi. 

Belki daha çarpıcı gelişme, Hindistan Başbakanı Modi’nin 31 Ağustos’ta Çin’de düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi’ne bizzat katılacak olması. Modi, 2018’den beri ilk kez Çin’i ziyaret edecek ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile aynı masada oturacak. Oysa Hindistan ile Çin arasında 2020’deki sınır çatışmalarından beri üst düzey ziyaretler durma noktasındaydı. Ayrıca iki ülkenin dışişleri bakanlıkları ülkeler arasında sınır ticaretinin, yatırım akışının ve karşılıklı uçuşların en kısa sürede yeniden başlatılacağını açıklayarak kapsamlı bir normalleşme sinyali verdi. 

Diğer taraftan bütün bunlar Hindistan’ın tamamen yön değiştireceği anlamına da gelmiyor. Konjonktür gereği Hindistan ile Çin arasında bir yakınlaşma görülse de iki ülke arasındaki anlaşmazlıklar hâlâ tazeliğini ve ciddiyetini koruyor. Özellikle Himalayalar’da yaşanan sınır anlaşmazlıkları, su kaynaklarının paylaşılamaması, Çin’le Pakistan’ın yakınlaşması ve Tibet’in statüsü gibi konular hâlâ iki ülke arasındaki sıradağlar gibi uzanıyor. 

Ayrıca Hint hükümeti, Rusya’dan petrol ithalatını bir miktar düşürüp diğer kaynaklardan alımı artırarak ABD ile yeniden masaya oturmak da isteyebilir. Şayet Hindistan, istenilen başlıklarda taviz vermeyi de kabul ederse ABD belki ek tarifeleri yürürlüğe koymaktan vazgeçip daha düşük bir tarife oranı belirleyebilir. 

Hindistan ve Güneydoğu Asya üzerine çalışmalar yürüten uzmanlar da Hindistan’ın tamamen Doğu blokuna yaslanmadan, iki tarafa da esneklik tanıyacak bir çözüm aramasının muhtemel olduğunu ifade ediyor. Ekonomik açıdan farklı yönlerden kuşatılan ülkeyi ileriki günlerde zorlu bir sınav bekliyor.