YENİ BAŞKALDIRI: ONARMA

Dikiş bilir misin?

Bir yırtığın çaresine bakmakta, sökülen bir düğmeyi yerine dikmekte iyi misin?

Biliyorsan, kıyafetlerini onarmak hayatının bir parçası mı?

Onarmak yerine yenisini almak sana daha mı cazip gelir?

Bilmiyorsan, bugüne kadar neden öğrenmediğini hiç düşündün mü?

Onarmak yerine yenisini almak sana daha mı cazip gelir?

Sahi, onarmakta ne kadar iyiyiz? Etrafında kaç kişi kendi söküğünü dikecek kadar dikiş biliyor? Bilenler uyguluyor mu? Hem anneannesi hem babaannesi geçimini terzilikle yapmış Y jenerasyonunun bir mensubu olarak utana sıkıla söylüyorum ki ben bilmiyorum. Hayatım boyunca hiç dikiş dikmedim ve yaşıtlarımdan biliyorum ki onlar da benden çok farklı değil. Nasıl oldu da kıyafet onarımı günlük hayatımızın bir parçası olamadı? Nasıl olur da her sıkıntımızı gideririz de söküklerimizi dikemeyiz ya da dikmeyi tercih etmeyiz? 

HERKES KENDİ SÖKÜĞÜNDEN MESUL

Sürdürülebilirliğin en basit ancak en temel adımı onarmak. Kıyafetlerin ömrünü uzatmak, onları çöp sahalarından uzak tutmakla kalmıyor, bizi yeni bir şeyler almaktan alıkoyuyor, bu ürünün yapımında emek verenlere borcumuzu kapatıyor. Sadece bu da değil; onarmak iyileştirici, onarmak yaratıcı, onarmak meditatif. İhtiyacımız olan bir iğne, bir iplik. 

Sürdürülebilirliği yalnızca büyük markaların büyük hareketlerinde aramak yanlış. Bu endüstrinin pet şişelerden yapılmış bir cekettense herkesin sürdürülebilirlik namına payını düşeni yaptığı bir sisteme ihtiyacı var. İlk sırada markalar geliyor, sonrasında tüketiciler. U.S. Environmental Protection Agency'ye göre 2018 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde 17 milyon ton kıyafet, ayakkabı ve ev tekstili çöpe atıldı. Sadece bir yılda, 17 milyon. İşte burada iş tüketiciye düşüyor.

BU BİR BAŞKALDIRI

Moda tarihçisi, yazar ve onarım konusunda profesyonel Kate Sekules, “visible mending” tekniğiyle biliniyor. Dikişleri gizli tutmak ve ürünü son aşamada olabildiğince kusursuz hâle getirmek yerine, Sekules, kusurlu kısımları dikişleriyle daha da görünür kılıyor, hatta bunu bir ifade aracı olarak kullanıyor. Dikişler onun için politik bir duruş, kıyafetlerin gururla taşıdığı bir yara izi… Dünyaya bir kıyafeti kolayca çöpe atmak yerine onu elinde tutmak, iyileştirmek, geliştirmek ve kişiselleştirmek istediğini ilan etmenin bir yolu. Instagram’da başlattığı #MendMarch etiketiyle herkesi kıyafetlerini onarmaya çağırıyor. Sadece pratik değil, bunun yaratıcı da olabileceğinin altını çiziyor, “Sınırları siz belirliyorsunuz.” diyor. Haklı, kusursuz olmaya çalışmadıkça onarmanın doğrusu ya da yanlışı yok, herkesin kendince bir yolu var. Güzel, çirkin, yamuk yok; onarmak var.

Bu politik duruş sürdürmek adına etkili bir adım. Birleşik Krallık merkezli Waste & Resources Action Programme'e göre bir giysinin ömrünü sadece üç ay bile uzatmak, giysinin neden olduğu karbon ayak izi, su kirliliği ve zararlı atıkları %5 ile %10 arasında azaltıyor. Herkesin onarmaya farklı bir gözle bakması lazım. Markaların da bu noktada payına düşenler var. 

DEĞİŞİM ONARIMDAN GEÇER

Fashion Revolution'ın kreatif direktörü Orsola de Castro, H&M ve Zara gibi hızlı moda markalarının onarım konusunda daha fazla sorumluluk alması gerektiğini dile getiriyor. “Eskiyi getir, onu -çok da şeffaf olmayan bir süreçten geçirerek- geri dönüştürüp kullanalım” gibi bir uygulamadansa, “hasarlı ürününüzü getirin, onaralım, size geri verelim” gibi bir tutum sergilenmesinin elzem olduğunu söylüyor. Düşünün, bir hırkanın düğmesi koptuğunda, diğer düğmelerle eşleşmeyen bir düğme işinize yaramaz, hırka kullanılamaz hâle gelir. Oysa marka bu düğmelere sahipse, küçük bir onarımla hırkayı hayatınıza yeniden sokabilir. Küçük gibi görünen ancak büyük fark yaratan bir hamle. 

Onarmaya dayalı bu yaklaşım, sadece kıyafetlerin ömrünü uzatarak ve alışverişi öteleyerek bizi hızlı modadan uzak tutmuyor aslında, kıyafetle farklı bir bağ kurmamızı da sağlıyor. Kıyafetleri kullan-at mantığından çıkararak iyi bakmamız, dayanıklılığını artırmamız, dikkatle kullanmamız gereken nesnelere dönüştürüyor. Günün sonunda, elindeki ürüne kıymet vermek, doğaya kıymet vermekten geçiyor. Onarmak bir nevi onarılmak anlamına da geliyor. Yani onardığın ne varsa sana geri dönüyor; bu bazen daha uzun süre kullandığın bir tişört bazen her fırsatta temiz hava almak, kafanı dağıtmak için çıktığın sahillerin temiz kalabilmesini sağlamak olabiliyor.