YENİ BAŞKALDIRI: ONARMA

Hasarları onararak hızlı modadan uzaklaşabilir misin?
YENİ BAŞKALDIRI: ONARMA

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Dikiş bilir misin?

Bir yırtığın çaresine bakmakta, sökülen bir düğmeyi yerine dikmekte iyi misin?

Biliyorsan, kıyafetlerini onarmak hayatının bir parçası mı?

Onarmak yerine yenisini almak sana daha mı cazip gelir?

Bilmiyorsan, bugüne kadar neden öğrenmediğini hiç düşündün mü?

Onarmak yerine yenisini almak sana daha mı cazip gelir?

Sahi, onarmakta ne kadar iyiyiz? Etrafında kaç kişi kendi söküğünü dikecek kadar dikiş biliyor? Bilenler uyguluyor mu? Hem anneannesi hem babaannesi geçimini terzilikle yapmış Y jenerasyonunun bir mensubu olarak utana sıkıla söylüyorum ki ben bilmiyorum. Hayatım boyunca hiç dikiş dikmedim ve yaşıtlarımdan biliyorum ki onlar da benden çok farklı değil. Nasıl oldu da kıyafet onarımı günlük hayatımızın bir parçası olamadı? Nasıl olur da her sıkıntımızı gideririz de söküklerimizi dikemeyiz ya da dikmeyi tercih etmeyiz? 

HERKES KENDİ SÖKÜĞÜNDEN MESUL

Sürdürülebilirliğin en basit ancak en temel adımı onarmak. Kıyafetlerin ömrünü uzatmak, onları çöp sahalarından uzak tutmakla kalmıyor, bizi yeni bir şeyler almaktan alıkoyuyor, bu ürünün yapımında emek verenlere borcumuzu kapatıyor. Sadece bu da değil; onarmak iyileştirici, onarmak yaratıcı, onarmak meditatif. İhtiyacımız olan bir iğne, bir iplik. 

Sürdürülebilirliği yalnızca büyük markaların büyük hareketlerinde aramak yanlış. Bu endüstrinin pet şişelerden yapılmış bir cekettense herkesin sürdürülebilirlik namına payını düşeni yaptığı bir sisteme ihtiyacı var. İlk sırada markalar geliyor, sonrasında tüketiciler. U.S. Environmental Protection Agency'ye göre 2018 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde 17 milyon ton kıyafet, ayakkabı ve ev tekstili çöpe atıldı. Sadece bir yılda, 17 milyon. İşte burada iş tüketiciye düşüyor.

BU BİR BAŞKALDIRI

Moda tarihçisi, yazar ve onarım konusunda profesyonel Kate Sekules, “visible mending” tekniğiyle biliniyor. Dikişleri gizli tutmak ve ürünü son aşamada olabildiğince kusursuz hâle getirmek yerine, Sekules, kusurlu kısımları dikişleriyle daha da görünür kılıyor, hatta bunu bir ifade aracı olarak kullanıyor. Dikişler onun için politik bir duruş, kıyafetlerin gururla taşıdığı bir yara izi… Dünyaya bir kıyafeti kolayca çöpe atmak yerine onu elinde tutmak, iyileştirmek, geliştirmek ve kişiselleştirmek istediğini ilan etmenin bir yolu. Instagram’da başlattığı #MendMarch etiketiyle herkesi kıyafetlerini onarmaya çağırıyor. Sadece pratik değil, bunun yaratıcı da olabileceğinin altını çiziyor, “Sınırları siz belirliyorsunuz.” diyor. Haklı, kusursuz olmaya çalışmadıkça onarmanın doğrusu ya da yanlışı yok, herkesin kendince bir yolu var. Güzel, çirkin, yamuk yok; onarmak var.

Bu politik duruş sürdürmek adına etkili bir adım. Birleşik Krallık merkezli Waste & Resources Action Programme'e göre bir giysinin ömrünü sadece üç ay bile uzatmak, giysinin neden olduğu karbon ayak izi, su kirliliği ve zararlı atıkları %5 ile %10 arasında azaltıyor. Herkesin onarmaya farklı bir gözle bakması lazım. Markaların da bu noktada payına düşenler var. 

DEĞİŞİM ONARIMDAN GEÇER

Fashion Revolution'ın kreatif direktörü Orsola de Castro, H&M ve Zara gibi hızlı moda markalarının onarım konusunda daha fazla sorumluluk alması gerektiğini dile getiriyor. “Eskiyi getir, onu -çok da şeffaf olmayan bir süreçten geçirerek- geri dönüştürüp kullanalım” gibi bir uygulamadansa, “hasarlı ürününüzü getirin, onaralım, size geri verelim” gibi bir tutum sergilenmesinin elzem olduğunu söylüyor. Düşünün, bir hırkanın düğmesi koptuğunda, diğer düğmelerle eşleşmeyen bir düğme işinize yaramaz, hırka kullanılamaz hâle gelir. Oysa marka bu düğmelere sahipse, küçük bir onarımla hırkayı hayatınıza yeniden sokabilir. Küçük gibi görünen ancak büyük fark yaratan bir hamle. 

Onarmaya dayalı bu yaklaşım, sadece kıyafetlerin ömrünü uzatarak ve alışverişi öteleyerek bizi hızlı modadan uzak tutmuyor aslında, kıyafetle farklı bir bağ kurmamızı da sağlıyor. Kıyafetleri kullan-at mantığından çıkararak iyi bakmamız, dayanıklılığını artırmamız, dikkatle kullanmamız gereken nesnelere dönüştürüyor. Günün sonunda, elindeki ürüne kıymet vermek, doğaya kıymet vermekten geçiyor. Onarmak bir nevi onarılmak anlamına da geliyor. Yani onardığın ne varsa sana geri dönüyor; bu bazen daha uzun süre kullandığın bir tişört bazen her fırsatta temiz hava almak, kafanı dağıtmak için çıktığın sahillerin temiz kalabilmesini sağlamak olabiliyor. 

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

NEREDE YAYIMLANDI?

AngstAngst
∙

BÜLTEN SAYISI

ANGST 21: TÜKETİYOR MUYUZ? TÜKENİYOR MUYUZ?

İğneyi kendine çuvaldızı başkasına batır: Bilinçli tüketici kime denir? Onarmak kimin görevi? Bir moda haftasının maddi manevi ederi nedir?

21 Mar 2021

ANGST 21: TÜKETİYOR MUYUZ? TÜKENİYOR MUYUZ?

YAZARLAR

Angst

Angst

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR

AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31’de ilk karar taslağı yayımlandı: Fosil yakıtlardan çıkış ve finansmanda ne değişebilir?

Antalya’daki COP31 zirvesinin ilk genel sonuç taslağı, fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılmasını ve uyum finansmanının 2035’te yıllık en az 120 milyar dolara ulaşmasını öneriyor. Henüz taslak aşamasındaki metne ilişkin tartışmalar, hedeflerin nasıl ve hangi takvimde uygulanacağı ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak desteğin nasıl güvence altına alınacağı üzerinde yoğunlaşıyor.

Deniz Kaynak

·

16 Kas 2026

COP31’de ilk karar taslağı yayımlandı: Fosil yakıtlardan çıkış ve finansmanda ne değişebilir?
AngstAngst
∙

HİKAYE

Batık maliyet yanılgısı: Bir sınavdan mı geçiyoruz, yoksa yanlış yolda mıyız?

Çok emek verdiğimiz bir yoldan dönmek, geçmişimize ve hayallerimize ihanet gibi gelebiliyor. Seth Godin’in Dip ve Annie Duke’un Quit kitaplarından hareketle, değişen koşullarda hangi mücadeleyi sürdüreceğimize nasıl karar verdiğimizi ve geçmişte gösterdiğimiz sabrın bizi bugün nasıl bir çıkmaza sokabildiğini düşünüyoruz.

Cem Arıdağ

·

15 Kas 2026

Batık maliyet yanılgısı: Bir sınavdan mı geçiyoruz, yoksa yanlış yolda mıyız?
AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31’in ötesinde başka bir iklim siyaseti: Halkların İklim Zirvesi'nin gündeminde ne var?

Antalya'da COP31'e paralel düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, iklim adaleti, fosil yakıtlardan çıkış, emek mücadelesi ve savaş karşıtlığını gündemine taşıdı. Zirvenin uluslararası ilişkiler gönüllüsü Çiğdem Özbaş'la dokuz aylık hazırlık sürecini, gönüllülerle kurulan dayanışma ağını, resmî zirveye yönelik eleştirilerini ve iklim hareketinin geleceğini konuştuk.

Alev Karakartal

·

15 Kas 2026

COP31’in ötesinde başka bir iklim siyaseti: Halkların İklim Zirvesi'nin gündeminde ne var?
AngstAngst
∙

HİKAYE

Seralar, saraylar ve sazlıklar: COP31 alanında EXPO’dan önce kim yaşardı?

Gıda güvenliğini yalnızca bir sonraki krize yetecek kadar ürün depolamakla sağlayamayız. Bir sonraki krizden sonra da iyi ve sağlıklı gıda üretebilme kapasitesinin kurulması gerekir. Bunun için de tohuma, suya, sağlıklı toprağa, biyoçeşitliliğe ve üretimi sürdürebilecek çiftçilere ihtiyacımız var. Antalya'nın, özellikle de bugün COP31'in düzenlendiği EXPO binasının üzerinde kurulduğu toprakların son kırk yılı bize bu konuda çok şey anlatıyor. Seraların, sarayların ve sazlıkların tarihi, birbirinden bağımsız üç hikaye değil. Aynı coğrafyanın farklı ekonomik ve toplumsal önceliklerle yeniden şekillendirilmesinin tarihi.

Zafer Yenal

·

13 Kas 2026

Seralar, saraylar ve sazlıklar: COP31 alanında EXPO’dan önce kim yaşardı?
AngstAngst
∙

HİKAYE

COP31 Liderler Zirvesi'nden mesajlar: 'Fosil yakıtlara bağımlılık, bir güvenlik sorununa dönüştü'

COP31 kapsamında Antalya’da biraraya gelen liderler, iklim krizine karşı daha hızlı ve somut adımlar atılması gerektiğinde birleşti. Ancak fosil yakıtlardan çıkış, iklim finansmanının paylaşımı ve enerji güvenliği konularında farklı öncelikler öne çıktı. BM Genel Sekreteri Guterres fosil yakıtlara karşı sert mesajlar verirken, Lula iklim gündeminin savaşlar ve ticaret gerilimlerinin gölgesinde kalmasını eleştirdi. Zirve, iklim eyleminin aciliyeti kadar siyasi uzlaşmanın zorluklarını da ortaya koydu.

Pelin Cengiz

·

13 Kas 2026

COP31 Liderler Zirvesi'nden mesajlar: 'Fosil yakıtlara bağımlılık, bir güvenlik sorununa dönüştü'