<span fr-original-class="customBullet" fr-original-style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block;" style="font-size: 24px; line-height: 12px; vertical-align: middle; display: inline-block; box-sizing: border-box;">•&nbsp; 50 bin bitki türünde yok olma tehdidi:&nbsp;ABD ve Birleşik Krallık’ta yapılan iki ayrı araştırma, sıcaklık artışı ve yağış rejimlerindeki değişim nedeniyle bitki türlerinin %7 ila %16’sının yaşam alanlarının en az %90’ını kaybedebileceğini ortaya koydu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıntılar:&nbsp;Ilımlı karbon salımı senaryosuna göre yapılan ABD merkezli modelleme çalışmasında, 2100 yılına kadar yaklaşık 35 bin ila 50 bin bitki türünün yok olma riskiyle karşı karşıya kalabileceği hesaplandı; Birleşik Krallık araştırmasında ise 335 binden fazla çiçekli bitki türü incelendi ve yaklaşık 10 bin türün yok olma riski taşıdığı belirlendi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıca:&nbsp;Riskin özellikle Arktik, Akdeniz havzası ve Avustralya’da yoğunlaştığı, bazı türlerin tamamen ortadan kalkabileceği belirtildi.</li></ul>

Angst

<a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/gulsenaytac/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Prof. Dr. Gülşen Aytaç</a>Ilgın, efil efil esen rüzgâra karşı bazen dağınık halde bazen de sımsıkı topladığı beyazdan pembeye çalan saçlarıyla sahilde duran güçlü bir kadını çağrıştırır. Rüzgârı karşısına alıp etkisini kırmak yerine yanına alarak gücüne güç katar. Kuraklığa ve tuzluluğa karşı kendini güçlü hazırlar. Tuzlu toprak ve rüzgarlara dayanabilen nadir bitkilerdendir. Fazla tuzu dışarı atabilme yeteneği vardır. Bünyesine gelen tuzu yaprak yüzeyine taşır ve tuz burada kristalleşir. Kristalleşen bu tuzlar rüzgarlarla çevresine dağılır. Bu olaya kendi kendini temizleme sistemi denir. Tuzlu topraklarda yaşayabilmesi, erozyon önleyici olarak kullanılabilmesi anlamına gelmektedir. Toprağın yapısını zamanla iyileştirir.Doğal olarak yaşadığı bölgeler özellikle Akdeniz Havzası’dır. Dayanıklılığı sayesinde Akdeniz’den Amerika’ya geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Başka bitkilerin zorlandığı yerlerde ılgınlar rahatlıkla yaşar. Deniz kıyılarında, tuzlu ve kurak topraklarda, çöl ve yarı çöl bölgelerinde yaşayabilen bu bitki, dayanıklılığı sayesinde iklim değişikliğiyle giderek zorlaşan koşullarda da varlığını sürdürür. Rüzgârın çok etkilediği bölgelerde, sık dallanma yapısı nedeniyle etkili bir rüzgâr kıran görevi görür. İklim değişikliğine karşı dayanıklı bir bitki olmasına karşın, kontrolsüz yayılımı bulunduğu bölgedeki su kaynaklarını tüketebilir ve bu da ciddi bir ekolojik risk oluşturabilir.Açan pembe çiçekleriyle neşeyi yansıtır, ince tüy gibi yumuşacık dallarıyla zarif ve narindir. Dışarıdan narin, içten güçlü bir kadını anımsatır. Tek başına ön plana çıkmayı sevmez; genellikle bir araya gelir ve uçuk pembe bir ton oluşturur yeşilin önünde. Çiçeksiz dönemlerinde de zarif yapısını korur. California Empresyonizm akımının önde gelen isimlerinden biri olan&nbsp;Guy Rose’un (1867-1925) resmettiği “Tamarix Trees, Southern France” tablosu, ılgını yani tamariks ağaçlarını zarif, ince dallarıyla ve ışığın yumuşak yansımasıyla betimler. Bu tablo bize tamariks ağaçlarının kavramsal tasvirini anlatırken bir yandan da o anın huzur veya melankolikliği gibi duyumsal etkiyi iletir.Ilgın ile tasavvuf arasında güçlü metaforik bağlar kurulabilir. Zor koşullara rağmen varlığını sürdüren ılgın, tasavvufta sabır ve sebatı çağrıştırır. İnce dalları ve pembe çiçekleriyle narin bir görünüm sergilemesine rağmen dayanıklı oluşu, dışa yansıyan tevazu ile içsel irade ve güç arasındaki dengeyi temsil eder. Doğada çoğu zaman gruplar hâlinde estetik bir bütünlük oluşturan ılgın, aşkın paylaşıldıkça büyüyen ve güzelleşen yönünü simgeler. Çiçeksiz dönemlerinde taşıdığı hafif melankoli ise, tasavvufta dünyaya mesafe alarak içsel tefekküre yönelme hâliyle ilişkilendirilebilir.Ilgın ağaçları güneşi sever, gölgeyi tercih etmez. Çiçekleri genellikle ilkbahar sonu ile yaz başında (mart–haziran arası) açar. Kurak toprakların üzerine adeta bir fırça darbesiyle kondurulan ılgın, kudretiyle hayatı temsil eder. Dayanıklılığı sadece canlıyken değildir. Sert ve dayanıklı ahşabı, geçmişte Orta Asya ve Anadolu'da saban ve çeşitli tarım aletleri yapımında kullanılmıştır. Dünya genelinde yaklaşık 90’a yakın türe sahip olan ılgın, aşırı streslerde hayatta kalabilen, nadir narin ve güçlü bitkilerdendir.

Dünyahali

Aşkın paylaşıldıkça büyüyen ve güzelleşen yönünün simgesi

ILGIN

<a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/leventkurnaz/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Prof. Dr. Levent Kurnaz</a>Türkiye’de iklim değişikliğini hâlâ çoğu zaman sadece “sıcaklık artışı” olarak algılıyoruz. Oysa asıl mesele ortalama sıcaklığın birkaç derece yükselmesi değil; iklim sisteminin davranış biçiminin değişmesidir. Eğer küresel ölçekte geri besleme mekanizmaları güçleniyor ve sistem kendi iç dinamikleriyle hızlanıyorsa, bunun en erken ve en sert hissedileceği bölgelerden biri Akdeniz havzasıdır. Türkiye tam bu hassas kuşağın ortasında yer alıyor.Türkiye’nin tarımı ve su güvenliği tarih boyunca iklim istikrarına dayanmıştır. Anadolu coğrafyasında üretim desenleri, yağış mevsimselliği ve kar örtüsü rejimi görece öngörülebilir sınırlar içinde hareket etmiştir. Ancak son yıllarda gözlenen eğilimler, bu sınırların giderek zorlandığını gösteriyor.&nbsp;Daha sıcak yazlar, daha uzun süren kurak dönemler, ani ve şiddetli yağışlar, ilkbahar donlarının zamansal kayması ve kar örtüsünün zayıflaması artık istisna değil, yeni norm haline geliyor.Eğer küresel sistem belirli eşiklere yaklaşıyorsa, bu Türkiye açısından iki kritik risk öne çıkarır: su döngüsünün istikrarsızlaşması ve tarımsal üretimin düzensizleşmesi.Su güvenliği meselesi yalnızca toplam yağış miktarıyla ilgili değildir. Türkiye’de asıl belirleyici olan yağışın zamansal ve mekânsal dağılımıdır. Karadeniz’de aşırı yağış artarken İç Anadolu ve Güneydoğu’da kuraklık derinleşebiliyor. Akdeniz kuşağında yağış mevsimi daralırken, kısa sürede yoğunlaşan yağışlar kuruyan toprak tarafından emilemeden yüzey akışına dönüşüyor. Bu durum barajların doluluk oranlarının beklenen ölçüde artmamasını da açıklıyor. Çünkü suyun havzada tutulabilmesi için yağışın miktarı kadar süresi ve dağılımı da kritik.Küresel ısınmanın hızlanması halinde Doğu Akdeniz’in kalıcı bir kuraklaşma eğilimine girmesi ihtimali güçlenecektir. Türkiye’nin güneyi ve iç kesimleri daha uzun ve daha şiddetli kurak dönemlerle karşı karşıya kalabilir. Bu yalnızca tarımsal sulama talebini artırmakla kalmaz, yeraltı su rezervlerini de hızla tüketir.Türkiye zaten su stresi yaşayan bir ülke. Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı 1.500 metreküpün altına inmiş durumda.&nbsp;Nüfus artışı, kentleşme ve sanayileşme baskısı sürerken, iklim kaynaklı belirsizlikler tabloyu daha kırılgan hale getiriyor. Eğer yağış rejimi daha kararsız hale gelirse, “ortalama su miktarı” kavramı pratik anlamını yitirir. Çünkü tarım için belirleyici olan senelik ortalama yağış değil, bitkiler için kritik dönemlerde suyun mevcudiyetidir.Tarım tarafında ise risk iki katmanlıdır. Birincisi doğrudan&nbsp;sıcaklık stresidir. Özellikle buğday gibi temel ürünlerde başaklanma ve dane doldurma döneminde birkaç derecelik artış verimi ciddi biçimde düşürebilir. İkincisi, suya erişimin belirsizliğidir. Sulama altyapısına sahip bölgelerde bile suyun tahsis edilebilirliği her yıl değişebilir hale gelirse üretim planlaması zorlaşır. Bu durum hem çiftçi gelirlerini hem de gıda fiyat istikrarını etkiler.Daha da önemlisi, aşırı hava olaylarının artmasıdır. İlkbaharda görülen geç donlar meyveciliği vurabilir. Uzayan sıcak hava dalgaları hayvancılığı etkileyebilir. Ani dolu ve sel olayları bölgesel üretim kayıplarına yol açabilir. Tarımsal sigorta sistemleri bu oynaklık altında daha yüksek maliyetle çalışır; primler artar, kamu yükü büyür.Eğer küresel ölçekte büyük buz tabakalarının hızlanan erimesi veya okyanus dolaşımında kalıcı zayıflama gibi eşik noktaları aşılacak olursa, bu yalnızca uzak coğrafyaların sorunu olmaz. Atmosferik dolaşım ağları küreseldir. Tropikal yağış kuşaklarının yer değiştirmesi Akdeniz havzasındaki kuraklık dinamiklerini güçlendirebilir. Türkiye, bu tür büyük ölçekli değişimlere karşı tampon bölge değil, hassas bir geçiş alanıdır.Bu nedenle mesele yalnızca “kaç derece ısınacağız?” sorusu değildir. Asıl mesele, iklim sisteminin ne kadar süre boyunca öngörülebilir kalacağıdır. Tarım planlamamız binlerce yıldır öngörülebilirliğe dayanır. Su yönetimi benzer şekilde istikrara dayanır. Eğer sistem daha değişken, daha aşırı ve daha belirsiz hale gelirse, mevcut yönetim paradigmaları yetersiz kalır.Türkiye için çözüm, yalnızca uyum politikalarını artırmak değildir. Aynı zamanda su ve tarım politikalarını risk temelli yeniden tasarlamaktır.&nbsp;Ürün deseninin iklim projeksiyonlarıyla uyumlu hale getirilmesi, su verimliliğinin zorunlu hale getirilmesi, yeraltı suyu kullanımının sıkı biçimde izlenmesi ve havza bazlı yönetimin güçlendirilmesi artık seçenek değil, zorunluluktur. Aksi halde kuraklık yılları olağanüstü durum olmaktan çıkıp kronik bir ekonomik baskıya dönüşür.Küresel sistemdeki olası hızlanma Türkiye’nin kırılganlıklarını büyütür. Bu nedenle iklim değişikliği Türkiye için yalnızca bir çevre meselesi değildir. Gıda arz güvenliği, su güvenliği, kırsal gelir istikrarı ve hatta iç göç dinamikleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Su ve tarım politikalarının geleceği

Holosen'deki İklim İstikrarı Sona Eriyor Olabilir

Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dekanı ve Yuvam Dünya Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. <a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/mustafa-sari-509474b5/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Mustafa Sarı</a>’nın, Akdeniz’de endemik ve nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya olan Pina canlısının korunması için başlattığı Umut Pina projesinden hareketle, çocuklara farkındalık kazandırmak amacıyla yazdığı “<a fr-original-style="" href="https://www.kitapyurdu.com/kitap/cam-balikin-yolculugu-umut-pina/680916.html?srsltid=AfmBOoqxuwgVYk2EEL9mmX6YLmJvPxZAwRz_Aju7a_yQeBujS-i-nEAj" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Umut Pina</a>” adlı kitabını öneriyoruz.&nbsp;Umut Pina, Akdeniz’deki pinaların başına gelenleri ve pinanın deniz ekosistemindeki rollerini hikayeleştirilmiş bir kurgu ile ele alıyor. İklim krizinin ekosisteme verdiği zararları çocuklara aktararak çevre bilincini artırmayı hedefliyor.Peki Pina canlısını tanıyor musunuz?&nbsp;Pina (Pinna nobilis) bir midye türüdür ve Akdeniz’in en büyük çift kabuklusu olarak Cebelitarık Boğazı ile İstanbul Boğazı arasındaki Akdeniz Havzası’nda yaşar.Pina, deniz suyunu filtre ederek beslenen ve nefes alan bir canlı olduğu için deniz suyunu temizleyerek berraklaştırır, bu sebeple deniz ekosisteminin sağlığı için kritik öneme sahiptir. Ne yazık ki, 2016-2019 yıllarında iklim değişikliği sebebiyle ilişkilendirilen toplu pina ölümlerinin yaşanmasıyla şu an pina sadece Marmara Denizi’nde yaşamaktadır!

Cam Balık’ın Yolculuğu “Umut Pina”

Dünya Ahali’ne Kitap Önerisi!

<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/sima_ozkan/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sima Özkan</a>Antik kentler de iklim kriziyle yüzleşiyor. Deutsche Welle’nin yakın zamanlı bir haberine göre, yapılan araştırmalar Akdeniz Havzası’ndaki kıyıya yakın antik kentlerden incelenen 49’undan 37’sinin sular altında kalma, 42’sinin ise kıyıda meydana gelecek erozyon tehdidiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. Küçük Menderes’in alüvyonlarının işgal ettiği limanıyla Efes ve Eşen Çayı’nın kenarındaki sarp kayalığın üzerinde yükselen akropolüyle Xanthos incelenen miras şehirlerden. 2021 ve 2022’nin orman yangınlarından etkilenen sayısız antik kent içinden Priene Antik Kenti’ne ve yine 2022’de sağanak yağışlarda Aspendos Antik Tiyatrosu’na nasıl su bastığına da değinmeden olmaz.&nbsp;Turizmin iklim krizini tetiklemesi gibi iklim krizi de doğrudan turizmi ve kültürel miraslarımızı etkiliyor.Anadolu’da gezdiğim tüm antik kentlerden hangisinin kuraklık sonrası gelen aşırı yağışlardan ne denli yara alacağını düşünmeden edemiyorum. Bugünse yazına, kışına tanık olduğum; baharını merakla beklediğim Teos Antik Kenti’ndeydim. Onu yüz yüze olduğu iklim krizi riskiyse, yüzünü denize dönmüş olması ve muhtemel yükselen deniz seviyelerinden etkilenebilecek olması. Akropolünün bile denizden sadece 35 metre yükseklikteki Kocakır Tepesi’ne kurulu olan bu kent Seferihisar, Sığacık’ta, Türkiye’nin ilk yavaş şehrinin merkezine sadece 2 km mesafede. Karşısındaki Minik Çiçek Adası’na uzanan sığlıkta çoktan suyu boylayan kalıntılarıyla ve Antik Limanı’yla dikkat çeken bir liman kenti.&nbsp;Bu defa tarihi için gelmedim. Geçen hafta Bergama Akropolü’nde tadını yeterince çıkaramadığım ilkbahar efemeralarını görmeye geldim. Parlak güneşi oburca yiyen ama yaz güneşine henüz boyun eğmemiş kır çiçekleri. Yeraltındaki gizli uzun ömürlerinden yine, yeniden uyanan tüm renkler. Bir antik kente nisan ayında geldiğinizde en çok duymak istediğiniz ses de tabii ki turistle dolup taşan antik tiyatrolarda yankılanan ilgisinin sesi değildir. Kendi haline bırakılmış bahar efemeralarının arasından gelen koro halindeki vız vızlardır.&nbsp;Antik kentler bir doğa sığınağıdır. Kimse antik kentlerde kır çiçeklerine piknik örtüsü seremez mesela. Bunca hektarlık arazi, endemik bitki yoğunluğuyla tarım ilaçlarından da korunmuş olur. Ormanlardan daha korunaklı olabilir. Kent Meclisi’nin taşlarının arası kertenkeleye yuva; dizilen taşların oyukları örümceklere mağara; zemindeki bir oyuğa biriken yağmur suyu bir alaca balıkçılla yeşil düdükçüne havuz; etrafı zincirle çevrili Dionysos Tapınağı kalıntıları bir ak kuyruksallayana tünek; göçmen diken kelebeğine güneşlenmesi için şezlong… Dahası zeytinler çiçek açmış, hayıtlar yeşermiştir bu zamanda. Dağlama papatyaları, sarıkörekler, gelincikler, çirişler coşmuş… Ve hepsi artık terk edilmiş bir şehrin şimdiki sakinleri… Kim bilir ne zamana kadar.&nbsp;Sadece yaşama ev sahipliği yaptıkları için bile “taşları” ziyarete gidebiliriz. Her mevsim, orada yaşam başka ve dileriz bu taştan habitatları gelecek kuşaklar da deneyimleyebilir.&nbsp;

İklim krizi kültürel mirası nasıl etkiliyor?

Taştan İklim Sığınakları

Türkiye'den Cezayir’e, özellikle Akdeniz çevresindeki ülkeler son yılların en yüksek sıcaklıklarını yaşıyor, orman yangınları binlerce hektarlık orman alanını ve kıyı bölgelerine yakın araziyi yok ediyor.Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin 1’inci Çalışma Grubu tarafından hazırlanan değerlendirme raporu, Akdeniz Havzası’nı küresel iklim değişikliğine en duyarlı iki bölgeden biri olarak konumluyor ve iklim değişikliği nedeniyle birden fazla afete maruz kalacağını belirtiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne oluyor?</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yunanistan, yıllardır yaşanan en şiddetli sıcak hava dalgasıyla karşı karşıya kaldı. Sıcak havanın etkisiyle başlayan orman yangınlarının 100 bin hektardan fazla ormanı ve tarım arazisini yok ettiği belirtiliyor. Atina’da 150’den fazla ev yanarken Evia Adası’nda 2 binden fazla kişi tahliye edildi.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İtalya'nın Sicilya adasında bulunan bölgesel bir meteoroloji istasyonu, geçtiğimiz çarşamba günü 48.8°C sıcaklık kaydetti. Sıcak rüzgârların körüklediği yangınlar perşembe günü ülkenin güney bölgesinde etkili oldu. Bir gecede beş yüzden fazla yangın bildirilen İtalya'da şimdiye kadar dört kişi yangınlar sebebiyle yaşamını yitirdi.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tunus’ta da sıcaklıklar 50°C’yi buldu. Cezayir hükümeti, ülkenin kuzeyinde çıkan ve en az 69 kişinin hayatını kaybetmesine neden olan yangınlara müdahale etmek için orduyu görevlendirdi. Cezayir'in bazı bölgelerinde sıcaklığın 47°C’yi bulması bekleniyor.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Uzmanlar ne diyor?</h2>Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Araştırma Merkezi Başkanı Prof. Dr. Levent Kurnaz, “Yüzyılın sonunda tüm Akdeniz çöl iklimi yaşayacak.”&nbsp;diyor. Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü’nden Dr. İrem Daloğlu Çetinkaya, yükselen atmosferik sıcaklıkların yanı sıra kontrolsüz arazi kullanımının da sorunu kötüleştirdiğini söylüyor. Çetinkaya fazla çöp birikimi, arazi kullanımı değişiklikleri, yapılaşma ve iklim değişikliğinin aynı anda yaşandığını belirtiyor.

Aposto Gündem

Akdeniz Havzası yangınlarla mücadeleye devam ediyor

“Bu felaketler daha ne kadar devam edecek?” diye soruyorsunuz haklı olarak. “Daha felaketlerin başındayız, bundan sonrası hep böyle ve daha da kötü olacak” demek istiyorum, ama bu da sizler için yeterince doyurucu bir cevap değil. Çok sayıda grafik ve formüle sizi boğmadan, neden iklim krizinin daha kötüye gitmekte olduğunu anlatmaya çalışacağım. Fazla basitleştirirsem kusuruma bakmayın.Güneş’ten Dünya’ya belirli bir miktar enerji gelir. Bu gelen enerji zaman içerisinde fazla değişmez. Dünya’nın yüzeyi ve atmosferi de bu enerjiyi emer, ısınır ve tamamını geri uzaya geri verir. Normalde Dünya’ya gelen enerji ile Dünya’dan çıkan enerjinin birbirine eşit olması lazım ki, Dünya’nın ortalama sıcaklığı değişmesin. Ancak atmosferde oranı artmakta olan, başta karbondioksit olmak üzere tüm sera gazları, ısının uzaya kaçmasına engel olarak, Dünya’nın atmosferinin ısınmasına neden olurlar. Ne kadar çok sera gazı, o kadar sıcak atmosfer demektir, kısaca.Atmosfer bu fazla enerjiyi yüzeyde dağıtmaya çalışır. Bu sırada ısının sıcak yerlerden soğuk yerlere akışı hızlandığı için, kutuplar daha fazla, Ekvator bölgesi de nispeten daha az ısınır. Bu durum, &nbsp;kutuplarla Ekvator arasındaki sıcaklık farkını hafifçe azaltır. Azalan bu sıcaklık farkından dolayı, ülke olarak başımıza iki önemli şey gelir. Burada küçük bir parantez açayım; Türkiye ve Akdeniz Havzası’na neler olduğunu ve olacağını anlatmaya devam edeceğim ama buradaki durum, &nbsp;benzer iklim özellikleri gösteren Kaliforniya veya Avustralya’nın doğusu gibi başka bölgeler için de geçerlidir.&nbsp;Ekvator’da ısınıp yükselen hava, soğuk kutuplara doğru hızla ilerler. Ekvatorla kutuplar arasındaki sıcaklık farkı fazla olduğunda, yaklaşık 30 derece enlemi civarında “Coriolis etkisi” dediğimiz bir nedenle, kutuplara doğru gitmeyi bırakıp aşağıya çöker. Aşağıya çöktüğü yerlerde ise, yüksek basınçtan dolayı çöller oluşur. Ekvatorla kutuplar arasındaki sıcaklık farkı azaldığında, bu hava akımı 30 yerine 36 derece enleminde &nbsp;aşağıya çöker ve o bölgede çöller oluşur. Bu demek oluyor ki, bugün 30 derece enlemindeki Bağdat veya Kahire’deki çölleşme yavaş yavaş kuzeye doğru ilerleyecek ve bu yüzyılın sonuna doğru Antalya, Adana ve Urfa bugünkü Kahire ve Bağdat’ın iklimine sahip olacak.Güney bölgelerimiz gün geçtikçe yüksek basınç etkisiyle çöle doğru evrilirken, Torosların hemen kuzeyindeki bölgeler de daha az yağış alacağı için neredeyse tarım yapılamaz bir hale gelecek. Yani Orta Anadolu’da artık sadece susuz tarım yapabileceğiz.Karadeniz’e geldiğimizde ise, deniz suyunun yavaş yavaş ısınmakta olduğunu göreceğiz. Bunun iki önemli sonucu olacak:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Karadeniz’deki balıklar soğuk suyu sever ve yağlı olur. Bu nedenle Karadeniz balığı makbuldür. Ancak son senelerde de gördüğümüz gibi, Karadeniz’in ısınmasıyla birlikte bu balıklar, Karadeniz’in kuzeyine kaçmaya başlayacaklar ve bizim kıyılarımızda balıkçılık sona ermese bile, çok azalmak zorunda kalacak.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Göç eden balıkların yerine ise, özellikle Kızıldeniz’den gelen balık türlerinin istilası yaşanacağı için, balıkçılık endüstrisinin bu &nbsp;duruma uyum göstermesi gerekecek.</li></ul>Daha önemlisi, her bir derece ısınan Dünya’da, atmosferin su buharı tutma kapasitesi de yüzde 7 artacak. Yani bulutlarda daha fazla su buharı olacak. Özellikle Karadeniz kıyısında genelde denizden karaya doğru esen rüzgarlar, bu bol su buharı taşıyan bulutları da Karadeniz kıyımıza getirecek. Karadeniz kıyısında denize paralel olan dağlara çarpan bu bulutlar, yükselerek kıyı bölgelerine yoğun yağış bırakacak, ama yağışı dağların arkasındaki bölgelere fazla taşımayacak.Kısacası, ülkemizin güneyi her geçen sene biraz daha fazla kuraklık ve sıcak hava ile boğuşurken, Karadeniz kıyıları da gittikçe artan şiddetli yağmurlara karşı önlem almak zorunda kalacak. Dolayısıyla, ne bu hafta Cizre’de ölçülen 49.1 derecelik rekor sıcaklık uzun süre rekor olarak kalacak, ne de Rize ve Arhavi’deki yoğun yağış ve seller sadece kötü bir anı olacak. Ne yazık ki içinde yaşadığımız coğrafya bu ve artık bu coğrafyada yaşamaya devam etmek için iklim krizine karşı ciddi önlemler almak zorundayız.

Bu coğrafyada yaşamaya devam etmek için iklim krizine karşı ciddi önlemler almak zorundayız.

Bu Felaketler Daha Ne Kadar Devam Edecek?

<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/yenibaliklar/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Esra Kartal</a>,&nbsp;Akdeniz Koruma Derneğiİklim değişikliğinin denizlerimizdeki etkilerinden biri de ana vatanı Hint ve Pasifik okyanusları olan aslan balığının Ege ve Akdeniz’de hızla yerleşip yayılmaya başlaması oldu. Geniş yüzgeçleri ve siyah kırmızımsı renkteki pullarıyla dikkat çeken bu tür, aşırı beslenme ve üreme davranışıyla denizel türler ve balıkçılık üzerinde bir dizi sorunu da beraberinde getirdi.&nbsp;Dünyada durum nedir?&nbsp;Akdeniz havzasında ilk kez 1991 yılında İsrail’de kaydedildi. Ancak bu aslan balığı için başarısız bir yayılım denemesi olarak kaldı. Aradan geçen 20 yılda Doğu Akdeniz’de hızla yayıldı. Pasifik ve Hint okyanusu kökenli bir tür olarak Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e ulaşmasının yanı sıra 1992 yılında ABD'deki Andrew Kasırgası sırasında bir akvaryumun zarar görmesiyle Kolombiya kıyılarına karışarak Atlantik Okyanusu için de sorun hâline geldi. Aslan balığı bugün 40’tan fazla ülkenin sahillerinde yaşıyor.&nbsp;Türkiye’de olduğu gibi diğer Akdeniz ve Atlantik ülkelerinde bu türün denizel ekosistemler ve balıkçılık için yarattığı sorunları çözmek için bir dizi çalışma yürütülüyor. Türün davranışı, dağılımı, popülasyon büyüklüğü üzerinde araştırmalar yapılırken avlanması için özel araçlar geliştirilip, kimi ülkelerde balıkçılıkla ilgili mevzuat değişiklikleri yapılıyor. Aslan balığının dikenlerinden zarar görülmemesi ve tüketiminin teşvik edilmesi için çeşitli kampanyalar düzenleniyor.&nbsp;Türkiye’ye nasıl geldi?&nbsp;İklim değişikliğinin etkisiyle artan deniz suyu sıcaklığı, Kızıldeniz, Hint Okyanusu gibi farklı ekosistemlere ait türler için Akdeniz Havzası'nı her geçen gün daha yaşanabilir hâle getiriyor. Cebelitarık Boğazı, Süveyş Kanalı ve gemilerin <a fr-original-style="" href="https://tudav.org/calismalar/denizel-biyocesitlilik/biyolojik-yayilim/balast-sulari/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">balast sularıyla</a> taşınan bu yeni türler, yabancısı oldukları denizlerimize hızla uyum sağlayıp çoğalırken bir yandan da yerli balık türleri ve küçük ölçekli balıkçılık ekonomisi üzerinde tehditler yaratıyor. Aslan balığı, kılkuyruk mercan, asker balığı, lokum balığı gibi denizlerimizde son birkaç yıldır yaşamaya ve hızla yayılmaya başlayan türlerden.İki tür:&nbsp;Süveyş Kanalı üzerinden Türkiye sularına ulaştığı tahmin edilen aslan balığının denizlerimizde yaşayan iki türü bulunuyor. İlk olarak 2014 yılında Pterois miles türü İskenderun’da kaydedildi. Ardından 2016 yılında Ptreois volitans türü kayıtlara geçti.&nbsp;Denizlerimize etkisi:&nbsp;Yılda iki milyon yumurta üretebilen aslan balığının bir diğer özelliği midesinin dört kat genişleyerek çok fazla beslenebilmesidir. Aslan balığının menüsünü ağırlıklı olarak yengeç, ahtapot, iskorpit gibi balık ve kabuklu türlerinin yavruları oluşturuyor. Türkiye’de Akdeniz ve Ege’de dağılım gösteren bu türün bu denizlerde predatörü yani aslan balığıyla beslenen türün olmayışı, aslan balığının hızlı dağılımının etkenlerinden. Karayiplerde yapılan gözlemler, yetişkin aslan balığının orfoz yavrusuyla beslenirken yetişkin orfozların da aslan balığı yavrusuyla beslendiği yönünde. Ancak bu konuda ülkemizde net bilgi olmamakla birlikte araştırmalar devam ediyor.&nbsp;Balıkçılığa etkisi: Küçük ölçekli kıyı balıkçılığı için de yeni sorunların kaynağı oldu. Aslan balığı, yerli ve ekonomik değeri olan türlerle besleniyor. Ağdan çıkan ekonomik değere sahip türlerin yerini aslan balığı ve diğer istilacı türler almaya başladı. Böylece balıkçılığa emek verenler için denizel biyoçeşitliliğin azalması ve artan maliyet sorununa son yıllarda istilacı balık türlerinin varlığı da eklenmiş oldu. Deniz ürünlerini tercih edenlerin lezzetli olmasına rağmen tanımadıkları için aslan balığı ve diğer yeni balıkları tercih etmemesi, balıkçılık ekonomisinin etkilenme nedenlerinden. &nbsp;İnsan sağlığına etkisi: Aslan balığı dokularında herhangi bir toksik madde bulundurmayan ve lezzetli bir tür. Sırt, karın ve kuyruk yüzgeçlerindeki dikenlerin temizleme sırasında batması ve dalışlarda dalgıçların temas etmesi hâlinde iğnelerindeki zehir, sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Bu dikenlerle herhangi bir temas olmamasını sağlayarak, dikenlerin makas ve eldivenle kesilmesi bu tehdidi ortadan kaldırıyor.&nbsp;Akdeniz Koruma Derneği neler yapıyor? İklim değişikliğini engellemek mümkün olmasa da etkilerini azaltmak mümkün. Bunun için Akdeniz Koruma Derneği (AKD), 2013 yılından bu yana istilacı yeni balık türlerinin izlenmesi için Ege Üniversitesi ve su ürünleri kooperatifleriyle çalışıyor. Orfoz, lahos gibi alan savunma özelliği bulunan, denizlerimiz için önemli türlerin korunması, popülasyonlarının artması için balıkçılığa kapalı alanlarda (BKA) deniz koruculuğu sistemi uygulanıyor. Aslan balığı ve diğer yeni balık türlerinin sofralara dâhil olması için Türkiye’nin farklı yerlerinden gönüllü şeflerle birlikte hareket ediyor. Böylece aslan balığı, birbirinden farklı tariflerle İstanbul, İzmir, Ankara, Bodrum ve Kaş’ta bulunan restoran menülerinde yer almaya başladı. Aslan balığının dağılım hızı ve popülasyonu hakkında bilgi edinmek için Ege Üniversitesi ile stok analizi ve Katip Çelebi Üniversitesi ile türün beslenme davranışını belirlemek için çalışıyor.&nbsp;

Akdeniz Havzası ile ilgili hikayeler