Anna Batyra ile Ovacık’ta

Gerçekten bir yere ait olmak ne demek? Doğduğumuz yerden çok uzakta kendimizi bulduğumuz yer bizim midir? Her gün bir yere ait olmayı seçmek, sabır göstermek, tekrar tekrar yeniden keşfetmek, doğanın kollarına atılmak, kumların arasından yürümek; ardıç, kekik kokuları eşliğinde evin yolunu tutmak. Anna’nınki böyle bir hikaye.

Anna’yı Avrupa'nın çeşitli ülkelerine, Hindistan’a ve ötesine götüren kendi sözleriyle “Demir Perde”nin ardındaki gençlik yıllarında filizlenen seyahat tutkusu. Bu seyahatler onun için hayatının dönüm noktalarını temsil ediyor. Yaşadığı yerlerin, kimliğini ve dünya görüşünü derinden etkilediğinden bahsediyor bana. 

Lisans eğitimini İngiltere’de tamamladıktan sonra hayatının “Kıta Avrupası” olarak adlandırdığı dönemine devam eden Anna’nın sanat, edebiyat ve toplum içindeki insan davranışlarına olan ilgisi yine bu dönemde şekilleniyor. Yaklaşık yirmi yıllık sosyal bilimler çalışmasının ardından akademik araştırmaları onu İstanbul'a, cinsiyet çalışmaları alanına yönlendiriyor. Burada, Türkiye'deki kadınların karşılaştığı bağımsızlık mücadelelerini ve  sosyoekonomik zorlukları derinlemesine inceleme fırsatı buluyor.

Anna Batyra

Türkiye'de vatandaş olduktan sonra artık kendi yolunu çizmeye karar veren Anna, yavaş özbakım markası abtira'nın kuruluşunu "bağımsızlık yolculuğunun önemli bir parçası" olarak adlandırıyor. Bitkilerin şifalı özelliklerine inanan Anna, Ege kıyılarında zaman geçirerek yerel bitkiler ve aromaterapi üzerine çalışmalar yapıyor; 2017'de, evinde cilt ve vücut bakım ürünleri yaparak abtira'nın temellerini atıyor. 

Anna ile ilk sohbetim, iki yıl sonrasına, dünyanın bildiğimiz anlamıyla tamamen değişmesinden öncesine, 2019’un sonlarına denk geliyor. O dönemde Fransa’da başlayan slow cosmetique akımını takip eden Türkiye’deki lokal oluşumları araştırırken Anna ile tanışıyorum. Atıldığı farklı maceralar ve pek çok kıtaya yayılan; onu sonunda Ovacık’a getiren yolcuğu bana oldukça ilham veriyor.

Şimdi, artık hayatımızın bir parçası haline gelen video görüşmelerinden birinde Anna ile kendi mahallesiyle ilişkisini ve daha fazlasını konuşmak için #Mahallede vesilesiyle tekrar buluşuyorum. Anna, bir "yabancıyken" nasıl yerelin bir parçası haline geldiğini, kültürel uyumun ve mahalledeki topluluğunun içinde nasıl yol aldığını anlatıyor. Anna'nın öyküsü, Çeşme'nin sürekli değişen dokusunda kendi hayatını kurma sanatı üzerine.

"Asıl beni büyüleyen, buraya kışın gelmek oldu. Bana Emily Brontë’nin Uğultulu Tepeler’ini hatırlatan rüzgarlarını çok seviyorum."

Doğaya ve kendine dönüş niyetiyle 2018’de İstanbul’dan Çeşme'ye taşındın. Bu yolculuk nasıl başladı? 

Çeşme, hep hayalimdeki yerdi. Türkiye'ye ilk geldiğim zaman işim nedeniyle İstanbul'a yerleştim. Çeşme'ye taşınmam biraz zaman aldı ve hayatımda büyük değişiklikler yapmam gerekti. 2000’lerin başında Çeşme'yi ilk kez keşfettim. 2010'larda da Çeşme gerçek anlamda popülerdi ama yine de hâlâ cool bir havası vardı. Çeşme'nin bu özgün ruhunun aslında 1970'lerde başladığını düşünüyorum. Sörf toplulukları genişleyince yabancılar da buraya ilgi göstermeye başladı. Daha sonra Alaçatı'nın daha geniş çapta keşfedilmesi, orayı rağbet gören bir yer hâline getirdi. Çok iyi hatırlıyorum, tur rehberim Alaçatı için "acı verici derecede iyi dekore edilmiş" diye bahsetmişti. 

Çeşme'nin beni en çok çeken yanı, şüphesiz doğal güzelliği. Ege'nin hemen kıyısında, muhteşem denizi, kumlu plajları ve doğa keşfi için harika yolları var. Burada huzur buluyorum. Fakat asıl beni büyüleyen, buraya kışın gelmek oldu. Bana Emily Brontë’nin Uğultulu Tepeler’ini hatırlatan rüzgarlarını çok seviyorum. Hava çok sert olmadığı için kış romantik bir hâl alıyor. Burada Polonya'daki gençlik günlerime gidiyorum. 15 yaşındayken odamda kitap okurken doğayı izlerdim. Çeşme'de anılarım ve doğayla bağım yeniden canlandı.

Peki ya Ovacık? Yaşadığın mahalleyi bize anlatır mısın? 

Ovacık benim için başından beri özel bir anlam taşıyor. Alaçatı'nın ve Çeşme’nin kalabalığından uzakta. Ormanın yanında. Kendine has bir havası, farklı bir atmosferi var. Aslında Ovacık'ı 10 ya da 15 yıl önce eşimle keşfettik. Oradaki bir plaj huzur bulmak için gittiğimiz yegane yerdi. Taş evleriyle bize bir şekilde Toskana'yı anımsatıyordu. Küçük bir alan ama hem Avrupa hem Akdeniz esintileri vardı. Buraya hayran olduk. Yıllarca kendi küçük sırrımız gibiydi. Neredeyse hiç kimse yoktu etrafımızda. Ama sonra yavaş yavaş burayı başkalarıyla paylaşmaya başladık. Şimdi abtira'nın ofisi de burada.

Ovacık’ın sana doğayla ilişkini hatırlattığından bahsettin. Peki bu ilişki nasıl başladı?

Doğayla her zaman derin bir bağım oldu. Annem ve babam tarım mühendisi. Hasat yapmak, ekmek günlük hayatın bir parçasıydı. Doğanın içinde büyüdüm. Ama ne kadar bu benim geçmişimse bir yandan da farklı bir gelecek kurmak, kendi yolumu çizmek istiyordum. İronik olarak doğayla ilişkim tam bir döngü oldu. Başa döndüm sanki. Annem de bunu sık sık esprili bir şekilde dile getirir. Eskiden beni bir mimar olarak hayal ettiğini söylerdi. Sonra ben biyokimyaya yöneldim. Bir nevi aile mesleğini seçmeme rağmen bu duruma hâlâ inanamıyor. Fark ettim ki tamamen farklı bir yöne gittiğimizi düşünsek bile doğal olarak bize göre tanıdık olana geri dönmeye meyilliyiz.

Hayatının çoğu bölümünü farklı şehirlerde geçirdin. Şimdi nispeten daha izole bir yaşam sürdürüyorsun. Burada deneyimlediğin sosyal hayatı nasıl tanımlıyorsun?

Çeşme oldukça küçük bir yer. Burada iki ana merkez var: Alaçatı ve Çeşme. Gerçi artık Ilıca da listeye katılıyor ama Ilıca'da sadece bir kafe var, Çeşme'de de öyle. Tabii, Alaçatı'da daha fazla şey oluyor ama ben pek çekilmiyorum oraya. Belki bir iki yer var orada hoşuma giden. Çeşme sanki iki farklı dünyaya ayrılmış gibi. Bir yanda biz varız; yıl boyu burada yaşayanlar. Diğer tarafta da haftasonu kalabalığı var. Haftasonları dışarı çıktığımızda atmosferin diğer günlere kıyasla tamamen farklı olduğunu hissediyoruz. Açıkçası doğaya yakın olmayı, kalabalığa fazla karışmamayı tercih ediyoruz. 

abtira, Ovacık'ta nasıl karşılandı? 

Ovacık köyünün tam kalbinde modern tesisimizi kurduğumuzda, biraz ortalığı karıştırdık desem yeridir. İlk başta varlığımız büyük bir yenilik gibiydi. Bir sirk birdenbire ortaya çıkmıştı sanki. Büyük cam pencerelere ve çağdaş dekora sahip ofisimiz dikkat çekiyordu. Tüm köy sanki sadece bir göz atmak için bile kapının önünden geçiyordu. "Bu ne? Burada neler oluyor?" diye soruyorlardı. Hatta jandarma bile ne yaptığımızı merak edip uğramıştı. Çocuklar en çok merak edenlerdi.  Şimdi her şey yerine oturdu. Köyün bir parçası olduk, topluluğa kabul edilip biz de dinamiklere entegre olduk.

"Burada, Ovacık’ta olmak, marka olarak vizyonumuzu korumamıza yardımcı oluyor. Bir işi yürütmek için sağlam bir neden; içimde yankı uyandıran bir şey olmalı."

Mahallenin izole bir bölgede konumlanması senin markaya yaklaşımını nasıl etkiledi? 

İdealist, neredeyse romantik bir yerden başladık. Bitkilerden oluşturduğumuz ürünleri tutkuyla insanların takdir edebileceği bir şeye dönüştürdük. Gerçek şu ki motive kalmak ve asıl felsefemize, köklerimize ve başladığımızda kim olduğumuza yeniden bağlanmak çok önemli. Bir de sürekli ileriye doğru gitmek için geri dönüp nereden geldiğimizi bir hatırlamak. Ovacık’ta yaşamanın bu ivmeyi sürdürmeyi kolaylaştırdığını düşünüyorum. Şehirde olsaydım, aynı azmi koruyabileceğimi sanmıyorum. Kurumsal formaliteleriyle uğraşırken köy ortamına ve buranın gerekliliklerine bağlı kalabilmek önemli. Burada, Ovacık’ta olmak, marka olarak vizyonumuzu korumamıza yardımcı oluyor. Bir işi yürütmek için sağlam bir neden; içimde yankı uyandıran bir şey olmalı. Bu, yaklaşımımızı benzersiz kılan şey. Her küçük detaya gösterdiğimiz özen, bizim kim olduğumuzun ve ne yaptığımızın ayrılmaz bir parçası.

"Mahallenin kendisi şu ana kadar kentsel dönüşümden çok etkilenmedi fakat Ovacık’ın çevresi daha üst sınıf bir terroir haline geldi."

Diğer yandan, her yer sürekli değişim halinde. Özellikle doğayla iç içe alanlar gün geçtikçe azalıyor. Ovacık ve Çeşme'deki kentsel dönüşüm etkilerini senin gördüğün kadarıyla biraz açar mısın? 

Ovacık ve Çeşme'de kentsel dönüşüm konusu biraz karmaşık. Son üç yıldaki ekonomik kriz sebebiyle Ovacık'ta başta düşündüğümüz gibi bir dönüşüm olmadı. Fakat ilginç bir gelişme var. Çoğunlukla yerliler veya buraya yerleşmeye karar vermiş kişilerin açtığı mekanlar artıyor. İşin aslı, orta sınıf neredeyse olmadığı için bu yerler Türkiye'de ayakta kalmak adına biraz daha üst segmente kaymak zorunda. Mahallenin kendisi şu ana kadar kentsel dönüşümden çok etkilenmedi fakat Ovacık’ın çevresi daha üst sınıf bir terroir haline geldi. Alternatif konaklamalar, restoranlar ve bağ evleri... Fikirler iyi, zevkli ve çevreye saygılı olduğu sürece kabul etmek daha kolay oluyor diyebilirim.

Ekonomik ve sosyal açıdan bu değişiklikler beklenmedik şekillerde farklı dönüşümleri hızlandırıyor. Bu değişim, Ovacık'ı Alaçatı'dan farklı kılıyor. Alaçatı küçük bir kent gibi. Ovacık'ta ise daha doğal bir ortamdayız. Burayı çok özel kılan doğası, denizi ve bitkileri. Fakat ne yazık ki bunlar gittikçe azalıyor. Er ya da geç gelecek dönüşümün Alaçatı'dakinden daha saygılı bir şekilde gerçekleşmesini umuyorum.

Fotoğraflar: Anna Batyra

Editörün notu: Anna'nın Çeşme'nin sürekli değişen dokusunda kendi hayatını kurma öyküsü SOLİ'nin ilk sayısında. Baharda.