Tedarik zincirinin sınavı

Aşı çalışmalarının bir yıldan kısa bir sürede başarıya ulaşmasıyla tüm dünya normal hayatlarına dönme heyecanına kapılmış olsa da tedarik zincirlerindeki sıkıntılar bir süre daha eski hayatlarımıza dönmeyi zorlaştıracak gibi duruyor. Zira ülkelerin bugüne kadarki en büyük kitlesel aşı kampanyalarını yürütmekteki tecrübesizlikleri, havacılık sektörünün aşı dağıtımına hazır olmaması ve aşıların depolanma sürecinde sağlanması gereken standartlar, tedarik zincirinde büyük problemlere neden oluyor. 

• Kitlesel aşılama: Her geçen gün artan küresel aşı talebine rağmen henüz piyasada yeterli sayıda onay almış aşı mevcut değil. Kitlesel aşılama kampanyalarına başlayan birçok ülke, vadettikleri aşılama sayılarına ulaşmakta ciddi problemler yaşıyor. Zira gerekli onayları alan şirketler, hızlı bir şekilde dağıtım sürecine geçmesine rağmen üretimi artırmakta sıkıntılarla karşılaşıyor. The Serum Institute'a göre aşı için tıbbi cam kıtlığının olması nedeniyle 2024'e kadar tüm dünyayı aşılamak için yeterli sayıda doz üretmek mümkün değil. Tedarik sıkıntısının yaşandığı böyle bir ortamda, AB başta olmak üzere birçok ülke aşı stoklarını güvence altına almakta yavaş davrandığı için eleştiriliyor. Kamuoyu baskının arttığı ülkelerden olan Fransa, aralık sonuna kadar 20 milyon kişiyi aşılama hedefinin gerisinde kalarak şimdiye kadar 2,8 milyon kişiye aşı yaptı. Kitlesel aşılama kampanyasını ilk başlatan ülke olan Birleşik Krallık’ta ise şu ana kadar 945 bin kişiye aşı uygulandı. 
   
• Yetersiz uygulamalar: Operation Warp Speed (OWS) ile aşı çalışmalarının hızlandırılması ve yeterli dozun sağlanması konusunda sıkı bir çalışma yürüten ABD'de de aşılama kampanyasının ilk günleri beklentilerin altında kaldı. 2020'nin bitimine kadar 20 milyon kişiye aşı ulaştırmayı amaçlayan ülke, şimdiye kadar sadece üç milyon aşı dozunu kullandı. Derin dondurucularda bekletilen aşı dozları, son kullanma tarihlerinin geçme tehlikesiyle karşı karşıya. Bu başarısızlığın nedenlerinden biri olarak hastaneler ve sağlık departmanları arasındaki koordinasyon eksikliği öne çıkıyor. Kanada ve Birleşik Krallık’ın aksine mevcut aşı stoklarını derhal kullanmayan ABD, bugüne kadar mevcut sağlık sisteminde yer alan doktor ve hemşirelere ek bir eğitim vermeden krizi yönetmeye çalıştı. Fakat aşılama kampanyasının sağlıklı bir şekilde ilerlemesi için merkezî aşı kliniklerinin açılması gerekecek gibi duruyor.
   
• Havacılık sektörü: Aşıların dağıtımı ve depolanması konusunda hava yolu ve kargo şirketlerine de önemli bir rol düşüyor. Pfizer'in aşısının dağıtımına yardımcı olmak için her gün dünya çapında 20'den fazla uçuşun gerçekleşmesi bekleniyor. Öte yandan, stratejik önceliklerini aşıların dağıtımını sorunsuz bir şekilde sağlamak üzerine kurgulayan lojistik şirketleri, zamana karşı yarıştıkları yetmezmiş gibi bir de aşı taşımacılığının yarattığı bilinmezliklerle mücadele ediyor. Kargo-hava yolu yöneticileri, aşıların onay süreçlerinin çok hızlı bir şekilde sonuçlanması ve nakliye sürecindeki ekstra ihtiyaçların, kargo uçuşlarında aşılara yer açma noktasında sıkıntılar yarattığını belirtiyor. FedEx ve DHL gibi taşıyıcılar, aşı sevkiyatlarını izlemek için yeni sıcaklık izleme sistemleri sunmak gibi hazırlıklara başladı. FedEX, 2021'de 25 tane soğuk depolama lokasyonunu ağına eklemeyi planlıyor. United Parcel Service Inc. ve Deutsche Lufthansa AG ise aşıları nakil sırasında depolamak için havaalanı merkezlerinde birden fazla buzdolabını birleştiren "dondurucu çiftlikleri" inşa ederek nakliye sırasında kötü sıcaklık kontrolü nedeniyle aşılardaki bozulma oranlarını minimize etmeyi amaçlıyor. Sektörün önde gelen birçok yöneticisi, altyapının sınırlı olduğu gelişmekte olan pazarlarda yaşanılacak muhtemel sorunları hesaba kattıklarında aşıların tüm dünya nüfusuna ulaşmasının iki yıl süreceği fikrine sahip.
   
• Fırsatlar: Yeni normalle beraber ilaç şirketlerinin toplam yıllık gelirinin 10 milyar doları aşabileceği iddia ediliyor. Morgan Stanley ve Credit Suisse'deki analistler, insanların geleneksel grip aşısına benzer şekilde ortalama 20 dolarlık bir fiyatla Covid-19 aşısı olabileceğini varsayıyor. Doz başına aşı maliyetinin yaklaşık 5-10 dolar arası değişmesi ve tedarik süreçlerinin zamanla iyileşmesiyle sektörün geleceği büyük bir potansiyel vadediyor. Pazardan büyük pay almak isteyen ülkelerin, kendi aşılarını geliştirmek için yerli şirketlere yatırım yapması ise olası lojistik sıkıntılarını azaltma ihtimali taşıyor.