Enflasyonda çeyrek yüzyılın zirvesi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ekim ayı enflasyon verisini açıkladı. Yıllık manşet enflasyon %85,5 ile piyasa beklentilerine paralel gerçekleşti.

Detaylarda neler var?

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) aylık bazda %3,5 ile piyasa beklentilerinin hafif altında gerçekleşti. Bu değer yıllık TÜFE’yi %85,5’e taşırken yıl sonuna göre gerçekleşen enflasyon %57,8 oldu. Geçtiğimiz yılın aynı ayında yıllık manşet enflasyon %19,9 seviyesindeydi.

TÜFE’de 12 alt kalemin tamamında aylık bazda fiyat artışı görülüyor. Bu alanda, giyim ve ayakkabı grubu %8,3 oranındaki aylık artış oranıyla lider konumda. Bunun yanında, endekste %25’in üzerinde ağırlığı olan gıda kalemindeki aylık %5,1’lik artış da endeksi yukarıya taşıyan önemli etmenlerden. Bu iki kalemin yarattığı etki, aylık enflasyonun yarısını oluşturuyor. 

💾 Cep bilgisi: Antalya Ticaret Borsası tarafından hesaplanarak duyurulan Antalya Toptancı Haller Ekim Ayı Endeksi'ne göre yıllık fiyat artışları sebze grubunda %118,4 meyve grubunda ise %100,3 oldu.

💾 Cep bilgisi: TÜFE’de raporlanan 12 ana harcama grubu şu şekilde: alkollü içeçekler ve tütün, çeşitli mal ve hizmetler, eğlence ve kültür, eğitim, ev eşyası, gıda ve alkolsüz içecekler, giyim ve ayakkabı, haberleşme, konut, lokanta ve oteller, sağlık, ulaştırma.

Özel kapsamlı göstergelerde, uzun yolla enerji, gıda ve alkolsüz içecekler, alkollü içkiler ile tütün ve altın hariç TÜFE olarak kısa yolla ise çekirdek enflasyon olarak ifade edilen endeks aylık bazda %3,2; yıllık bazda ise %70,5 oranında artış gösterdi. Çekirdek enflasyonun manşet enflasyonun altında kalması temel olarak olumlu kabul edilse de endeksin aşırı yüksek ve inatçı seyri son derece olumsuz bir manzara yaratıyor. Bunun yanında, çekirdek enflasyonun geçen ay yıllık bazda %68,1 olarak gerçekleştiğini de anımsamakta fayda var. 

💾 Cep bilgisi: TÜİK, farklı etki ve dinamiklerin gözlemlenebilmesi adına Özel kapsamlı TÜFE göstergeleri adı altında altı alt endeks daha yayımlıyor. A ile F arasında harflerle gruplandırılan bu alt endekslerden en önemlisi olan çekirdek enflasyon (C) haricinde mevsimlik ürünler hariç ve  yönetilen-yönlendirilen fiyatlar hariç gibi gruplar da yer alıyor. Bu endekslerdeki yıllık artış oranları ekim ayı itibarıyla %70,4 ile %89,0 aralığında bulunuyor.

Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) tarafında ise yeni bir rekor kırıldı. Aylık bazda %7,8 ile beklentilerin üzerinde gelen endekste enerji maliyetlerindeki artışın etkileri yoğun bir şekilde hissediliyor. Veri ile birlikte yıllık ÜFE %157,7’ye ulaştı ve yeni bir rekor kırdı. 

Alt kalemlerde ve hatta sektör kırılımlarında da negatif aylık enflasyon görülmemesi endeksteki genele yaygın baskıyı teyit eder nitelikte. Aylık enerji enflasyonunun %26,5 olarak raporlandığı veri setinde, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımı sektöründe görülen aylık %32,6 oranındaki enflasyon değeri endeksi tek başına 500 baz puanın üzerinde yukarı çekmiş durumda. Gıda ve giyim gibi enerjiyle doğrudan ilintili olmayan sektörlerde de aylık enflasyon oranlarının yüksekliği endeksin kırdığı rekorun temel sebepleri. 

Endekste raporlanan 29 alt sektörün 28’inde yıllık enflasyon %80’in üzerinde bulunuyor. 18 sektörde ise %100’ü aşkın ÜFE söz konusu. Enerji fiyatları ise yıllık bazda 5,2 kat artmış durumda. 

Sonuç olarak

Enflasyonda hizmetler gibi bazı ana sektörlerde yavaşlama görülmesi çekirdek göstergelerde yumuşama sinyalleri vermesine karşın genele yaygın yükseliş trendinin devam ettiğini söylemek mümkün. Yıllık %99 seviyesine ulaşan gıda enflasyonu ve %400’ün üzerinde seyreden enerji enflasyonu tüm göstergeleri olumsuz etkiliyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından 27 Ekim tarihinde yayımlanan enflasyon raporunda yıl sonu manşet enflasyon %65,2 olarak tahmin edilmişti. Bu tahmin Cumhurbaşkanlığı 2023 Yılı Programı’nda da korunmuş durumda. 

Manşet enflasyonda düşüş görülebilmesi için kasım ayı enflasyonunun aylık bazda %3,5’in altında gelmesi gerekiyor. Bu gerçekleşmese dahi (ilave bir şok yaşanmadığı takdirde) Aralık ayında manşet değerde düşüş göreceğiz. Bu düşüşün sebebi ise aylık %13,6’lık çok güçlü baz etkisi olacak.

Mevcut veri seti, bu hedefe erişilebilmesi için aylık enflasyon değerlerinin kalan iki ayda %2’lerde gerçekleşmesi gerektiğine işaret ediyor. Stabil giden kurun yanında sakin seyredecek enerji ile gıda fiyatları bu gerçekleşmeleri sağlama potansiyeli taşısa da mevcut görünüm bu ihtimali zayıflatıyor.

Fed ve ECB başta olmak üzere önemli para otoritelerinin sıkılaştırıcı adımları ise kur kanalı ile enflasyon üzerinde risk oluşturmaya devam ediyor. Tahıl koridorunun yeniden açılması gıda fiyatları üzerinde olumlu  etki yaratma kapasitesi taşısa da benzer ifadeyi enerji fiyatları kanalında kullanmak için henüz çok erken.

Son olarak, manşet enflasyondaki düşüşü fiyatlarda düşüş değil, fiyatların artış hızında düşüş olarak okumak gerektiğini de hatırlatmak gerek.