Hürmüz Boğazı'nın kapalı olması en çok gıda fiyatlarına etki yapacak

Savaşın başladığı 28 Şubat 2026 tarihinden bu yana Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiği adeta çökmüş durumda. %95'in üzerinde azalan transit geçişler özellikle enerji ve gübre tedariğini aksatıyor. Enerji fiyatları tüm dünyada fırladı.

Savaş bölgesi, hem üreticiler için hem de önemli bir ticaret yolu olarak küresel gübre arzının merkezinde yer alıyor.

Artan enerji, gübre ve ulaşım maliyetleri, gıda üretimi, arzı ve fiyatları için riskleri artırıyor.

İran ve Körfez ülkeleri de dahil olmak üzere Hürmüz Boğazı bölgesini etkileyen çatışmanın tırmanması, gübre piyasalarına giderek daha fazla yansıyor ve enerji ile nakliyedeki arz kesintisi tarım emtia piyasalarına da baskı yaratmış durumda. Petrol, doğalgaz ve türevlerindeki akışın kesintiye uğraması gübre piyasalarını etkiliyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) 3 Nisan 2026 Cuma günü yayımladığı son göstergeye göre, dünya gıda emtia fiyatları Mart ayında ikinci ay üst üste yükseldi. Bu artışın başlıca nedeni, ABD-İran-İsrail savaşının tırmanmasıyla bağlantılı olarak artan enerji fiyatları oldu.

Küresel olarak ticareti yapılan bir sepet gıda emtiasının uluslararası fiyatlarındaki aylık değişimleri izleyen FAO Gıda Fiyat Endeksi, Mart ayında ortalama 128,5 puan olarak gerçekleşti; bu da Şubat ayına göre %2,4 ve bir yıl öncesine göre %1,0 artış anlamına geliyor.

FAO Tahıl Fiyat Endeksi, bir önceki aya göre %1,5 artış gösterdi. Bu artışın temel nedeni, ABD'de kuraklığa bağlı olarak mahsul beklentilerinin kötüleşmesi ve Avustralya'da gübre maliyetlerinin artması nedeniyle ekim alanlarının azalacağı beklentisiyle %4,3 artan dünya buğday fiyatları oldu. Küresel mısır fiyatları ise, küresel arzın gübre fiyatlarının karşılanabilirliği konusundaki endişeleri dengelemesi ve artan enerji fiyatlarına bağlı olarak etanol talebindeki dolaylı artışın etkisiyle hafifçe yükseldi. FAO Tüm Pirinç Fiyat Endeksi, hasat zamanlaması, ithalat talebindeki düşüş ve ABD dolarına karşı döviz değer kaybı nedeniyle Mart ayında %3,0 oranında geriledi.

FAO Baş Ekonomisti Máximo Torero, "Çatışmanın başlamasından bu yana fiyat artışları, esas olarak yüksek petrol fiyatlarından kaynaklandı ve bol küresel tahıl arzı tarafından desteklendi. Ancak çatışma 40 günden fazla sürerse ve girdi maliyetleri yüksek, kar marjları düşükse, çiftçiler seçim yapmak zorunda kalacaklar. Bu da; aynı şekilde daha az girdiyle tarım yapmak, daha az ekim yapmak veya daha az gübre gerektiren ürünlere geçmek olabilir. Bu seçimler gelecekteki verimleri etkileyecek ve bu yılın geri kalanında ve gelecek yılın tamamında gıda arzımızı ve emtia fiyatlarımızı şekillendirecektir." diyerek uyarılarda bulundu.

Yine benzer şekilde FAO Bitkisel Yağ Fiyat Endeksi'ne baktığımızda; Mart ayında bu endeksin, Şubat ayına göre %5,1 artarak bir önceki yılın aynı dönemine göre %13,2 daha yüksek seviyeye ulaştığını görüyoruz. Uluslararası pazarlarda palmiye, soya, ayçiçek ve kolza yağı fiyatları yükselmiş durumda. Bu durum, ham petrol fiyatlarındaki keskin artışların biyoyakıtlara olan talebi artıracağı beklentisini tetiklemesiyle ortaya çıkan dolaylı etkileri yansıtıyor.

Hürmüz Boğazı, küresel enerji ve gübre ticareti için kritik bir arter. Deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık dörtte biri ve önemli miktarda sıvılaştırılmış doğalgaz ile gübre sevkiyatı bu bölgeden yapılıyor.

Çatışmanın tırmanmasından bu yana, boğazdan geçen gemi trafiği önemli ölçüde azaldı. Günlük geçişler, Şubat ayının son haftasında ortalama 103 gemiden, birkaç hafta içinde tek haneli sayılara düştü ve bu da trafiği neredeyse durma noktasına getirdi.

Enerji piyasaları anında tepki verdi. Petrol fiyatları keskin bir şekilde yükselirken, doğalgaz fiyatları hem Avrupa hem de Asya genelinde hızla arttı. Asya'da fiyatlar yaklaşık iki katına çıktı, Avrupa'da da benzer şekilde keskin artışlar görüldü.

Biz, doğalgazı sürekli Avrupa’nın ısınma ihtiyacı, Almanya başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinin enerji üretimlerinin doğalgaz çevrim santralleri üzerinden yapılması nedeniyle üretimin durması ve bir Avrupa durgunluğu üzerinden konuşuyoruz. Ancak doğalgaz, üre ve amonyak gibi azot bazlı gübrelerin üretiminde temel bir girdi maddesi olması nedeniyle çok önemli bir enerji türü. Gaz fiyatları yükseldikçe, gübre üretim maliyetleri de artıyor ve bu da fiyatları yukarı çekiyor.

Etkileri şimdiden görülebilmek mümkün. Azot bazlı gübrelerin fiyatları önemli ölçüde artarken, fosfatlı gübrelerde de daha küçük ama fark edilebilir artışlar yaşandı. Bu nedenle FAO fiyat artış göstergesi, küresel gıda fiyatlarının seyrini görmek açısından önemli bir gösterge.

Körfez Bölgesi, aynı zamanda fosfatlı gübrelerde kullanılan kükürt gibi önemli girdilerin de büyük bir üreticisi ve küresel gübre ticaretinin merkezi konumunda. Küresel deniz yoluyla taşınan gübre hacminin yaklaşık üçte biri bu boğazdan geçiyor. Doğalgaza erişimin azalması ve daha yüksek maliyetler, gübre üretimini, bulunabilirliğini ve ticaretini doğrudan etkiliyor.

Hem gübre girdilerinde hem de ticaret akışlarında yaşanan aksamalar, özellikle azot bazlı gübrelerde fiyatları yükseltirken, fosfatlı ürünlerde daha ılımlı artışlar yaşanıyor.

Gübre kullanımı, dünya çapında tarımsal üretim ve ticaret için hayati önem taşımakta. Brezilya'dan Hindistan'a kadar büyük ihracatçılar, girdi pazarlarını doğrudan küresel gıda arzına bağlayan gübre ithalatına bağımlı. Birçok gelişmekte olan ülkede, gübreye erişim temel gıda üretimi için de aynı derecede kritik. Sudan, Tanzanya ve Somali gibi ülkeler de dahil olmak üzere Körfez ülkelerinden gelen tedariklere bağımlılık oldukça yüksek.

Burada çifte bir etki söz konusu: bir taraftan taşımacılık maliyetleri artarken, işlenmiş gıdanın pazara taşınma maliyeti artıyor; diğer taraftan doğalgaz fiyatlarının artması, gübre üzerinden üretim maliyetinde artışa neden oluyor.

Hürmüz Boğazı'nın daha uzun süre kapalı kalması küresel ölçekte bir gıda krizine dönüşebilir.