YAKUT ORMAN: KAHRAMANLARINLA YÜZLEŞ

İmran Gökçe Şahin

Rita Mae Brown’un 1973’te yayımlanan Yakut Orman adlı romanı ilk çıktığında çok ses getirmiş olsa da birkaç ay önce kitabın Umami’den çıkan Türkçe çevirisini okuduğumda kimi zaman şaşırdığımı kimi zaman da tetiklendiğimi fark ettiğim bir okuma deneyimi yaşadım. 70’lerde yayımlandığında birçok insanın bu kitabı niye sevdiğini elbette anlayabiliyorum fakat bugünden baktığımda başkarakteri lezbiyen bir kadın olan bu yetişkinliğe geçiş evresine odaklanan (coming of age) romanda Rita Mae Brown’un neden Molly gibi tutucu görüşlere sahip ve ayrımcı yorumlar yapmaktan çekinmeyen birisini ana karakter olarak seçtiğini anlayamıyorum.

Her ne kadar roman birincil tekil şahsın ağzından yazılmış olsa da kitap boyunca Molly’nin bu ayrımcı görüşlerinde bir değişim ya da büyüme olduğunu görmüyoruz — butch lezbiyenler için "Bu duyduğum en anlamsız, en salakça şey. Biri illa erkek gibi giyinip davranacaksa lezbiyen olmanın ne manası var?” demekten ya da birlikte olmak istediği Polina’ya “Bir rahat bırak kendini de zevk almaya bak,” diyerek rıza inşasından çekinmeyen bir karakter. Özellikle ikinci cümleyi okuduğumda irkildiğimi hatırlıyorum; bu kitabı hevesle satın alırken esas karakterinin neredeyse tecavüz kültürünü meşrulaştıracak bir cümleyle karşıma çıkacağını düşünmemiştim.

Rita Mae Brown, en sağda

Belki bu söylediklerim size anakronik geliyor olabilir ama kuir feminist teoriye ve bakış açısına tam da bu yüzden ihtiyacımız var! José Esteban Muñoz, Cruising Utopia adlı kitabında kuirin tanımlanamaz doğasından bahseder. Onun için kuir, şimdiden ve geçmişten ziyade geleceğe dair bir kavramdır ve bu yüzden de sabitlenebilir bir anlamı yoktur — sürekli bir oluş hâlindedir. Bence Umami’nin çevirdiği ilk kitap olarak Yakut Orman’ı seçmesi bizi tam da Muñoz’un bahsettiği yerden kuir edebiyata ve kuir “klasik”lere dair eleştirel bir bakış açısı geliştirmeye teşvik ediyor. Bu sayede bugünün Türkçe edebiyat okuru olarak 70’lerden bu yana kuir ve feminist komünitenin ya da kültürün ne denli değiştiğini, hâlâ da değişmekte olduğunu görebiliyoruz. 

Aynı zamanda bu bakış bizi, edebiyat kanonundaki eril tahakkümle mücadele ederken karakterlerin cinsel yönelimlerini ya da kimliklerini farklı temsiliyet biçimlerinde göstermenin yeterli olmayabileceğine ve kimi zaman aynı tahakküm alanlarını bizim de üretebileceğimize dair uyarıyor. Böylece söz konusu kuir ve feminist edebiyat olsa dahi putları yıkmanın gerekliliğini bir kez daha hatırlıyoruz.