Protokolsüz kardeşlik örneği

İstanbul, çoğu şehrin kardeşi gibi. Nitekim 1965’ten şimdiye kadar yapılan kardeş şehir anlaşmaları da 41 şehri kapsıyor. Bunların ilki 1965’teki Rio de Janerio’yla, sonuncusuysa geçtiğimiz aralık ayında Lefkoşa’yla yapıldı. Anlaşmaların her biri, birbirine benzeyen kültürlerin etkileşimi veya farklı coğrafyalarda kurulmak istenen iş birliklerinin sonucunda oluşuyor. Yani söz konusu hangi kültürse “kardeşine” benzemesi veya onu çeşitlendirmesi amaçlanıyor. Peki, ya birbirini tamamlamak? Birinin ürettiğinin diğerinde anlam kazanması? Sonuçta kardeş sözcüğünün de çeşitli kullanımları var; yol kardeşi, süt kardeşi gibi… Bu çok anlamlı. Böyle bakınca Ankara’yla İstanbul’un arasındaki bağ da öyle. Bu yazıda dediğimi somutlaştırmam gerekirse aklıma ilk gelenlerden birini, Ankara Viskisi’nin hikâyesini, örnek verebilirim. 

Bira fabrikasından damıtılmış içeceklere… Türkiye’de üretilmiş ilk ve tek viski olan Ankara Viskisi, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra döviz tasarrufu sağlamak için üretildi. İthal ikameci politikanın bir sonucu olarak yerli ürünlere alışan halk ise markayla 1964’te tanıştı. Hâlbuki, o aşamaya gelene kadar 1957’de Ankara’daki bira fabrikasında imal denemelerine başlanan viskinin iki yıl sonra ilk tadımı yapılabilmiş ve bunda da ürünün umut verdiği belirtilerek yabancı emsallerine benzediği not edilmişti. Bu notla başlayan üretimi ise yaklaşık 40 yıl devam etti.

İstanbul bunun neresinde? Birkaç haftadır Türkiye’deki kültürel hayat temsilleriyle ilgili aldığım notları ve duyduklarımı okuduklarımla beraber paylaşıyorum. Aslında bu hikâye de onların devamı. Çünkü, 1960’lardaki kapalı ekonomi ürünlerinden olan Ankara Viskisi, 1980’lerde ekonominin yurt dışına açılmasıyla beraber rekabet ortamı artınca sosyal hayattaki görünürlüğünü kaybetmeye başladı. Öncesinde, özellikle Yeşilçam yapımları başta olmak üzere sosyal hayatta sıklıkla gördüğümüz ürün, bizlere İstanbul’daki hayata ve sunduğu içeriğe dair bir ipucu vermiş, bir başarı öyküsünün söz konusu olduğunda da yanında sunulan bardağı dolduracağını vadetmişti. 

40 yılın ardından: Bu yolda isteneni tutturamadığı için toplumsal belleğimizde yer eden viskinin logosu ve etiketi birkaç kere değiştirildi. Üretimi ise 2004’te Tekel’in özelleştirilmesiyle sekteye uğradı, 2011’de de Birleşik Krallık menşeli bir markanın satın almasından sonra durduruldu. O zamana kadar da bir kardeşin ürettiğini diğeri temsili hayatına uygun olduğu için tüketmiş. 

Dahasını merak edenler: Vitrininde veya barında olanlar Ankara Viskisi’ni unutamaz kuşkusuz ama henüz tatmamış ve görmemiş olanlar biraz daha ötesini öğrenmek isterse Burkay Adalığ’ın ilgili podcast bölümünü ve daha önce Apéro'da da önerilen şu YouTube videosunu önermek isterim.