Savaşın gölgesinde büyük ikilem: Gitmek mi kalmak mı?

Enerji projeleri durdu, video akış platformlarına erişim kesildi, otomobil sevkiyatları iptal edildi, ülkenin en hareketli caddelerindeki mağazalar kapandı… Artık Rusya sokaklarında Big Mac yemek bile mümkün değil. Rusya'daki faaliyetlerini durdurma veya sınırlandırmayı tercih eden küresel şirketlerin sayısı 400'e yaklaştı. 

Milyarlarca dolarlık petrol ve gaz projeleri yürüten BP, Exxon Mobil gibi şirketler için operasyonları durdurma kararı cesur ve riskli bir hamle olarak görülürken; perakendeciler, yeme içme sektöründe faaliyet gösteren şirketler ve Netflix gibi eğlence şirketlerinin ise daha kolay geri dönebileceği ve durumdan daha az zarar göreceği tahmin ediliyor. Rusya’nın işgalinin ardından başlayan ‘iptal kültürü’ne katılan şirketlerin kararlarını, boykotun boyutunu anlayabilmek adına sektör bazlı incelemekte fayda var.

Rusya devletine ait petrol şirketi Rosneft'in Rusya'daki bir tesisi / Fotoğraf: Sergei Karpukhin/Reuters

🛢️ Enerji: BP, 27 Şubat’ta Rusya devletine ait petrol şirketi Rosneft’teki yaklaşık %20’lik hissesini satacağını duyurdu. Shell, ExxonMobil ve Equinor, Rusya’daki tüm operasyonlarından çekileceklerini bildirdi. BP'nin Rosneft'teki hissesinin 14 milyar dolar değerinde olduğu bilinirken Shell'in Rusya'da yaklaşık 3 milyar dolarlık varlığı bulunuyor. ExxonMobil'in ise ülkede 1000'den fazla çalışanı ve 4 milyar dolardan fazla varlığı mevcut.

💻 Teknoloji: Google, Rusya'daki tüm ödeme tabanlı hizmetlerini askıya aldı. RT, Sputnik gibi medya kuruluşlarının, Google'a ait platformlarda reklam yayınlanmasını ve bu kuruluşların uygulamalarına Google Play üzerinden erişilmesini engelledi. Microsoft ve Apple, Rusya'daki tüm ürün ve hizmetlerinin satışını durdurdu. Amazon, Rusya ve Belarus’taki müşterilerine perakende ürünlerin sevkiyatını ertelerken Rusya’daki kullanıcıların Prime Video’ya erişimini engelledi. Meta, RT ve Sputnik'e ait Facebook ve Instagram hesaplarına AB içinde erişilemeyeceğini paylaşırken; iş yazılımı şirketi Oracle ülkedeki tüm operasyonlarını beklemeye aldı. İşgalin devam etmesi nedeniyle ürün satış ve sevkiyatlarını da durduran bir diğer şirket ise Sony oldu.

🚘 Otomotiv: Almanya merkezli Daimler Truck, Rusya merkezli iş ortağı Kamaz'a kamyon parçası sevkiyatını durdurdu ve ülkedeki tüm faaliyetlerini askıya aldı. Ford, Mercedes-Benz, Volvo ve Harley Davidson, Rusya'daki tüm operasyonlarına ara verdi. Volkswagen, Toyota ve Renault ülkedeki fabrikalarını kapatırken Ferrari, Rusya pazarı için araç üretimini durdurdu.

✈️ Havacılık: Dünyanın en büyük iki uçak üreticisi Boeing ve Airbus, Rusya'dan sipariş almayı kesti ve ülkenin havayollarına destek vermeyeceklerini bildirdi.

💳 Finans: Ukrayna'nın işgaline tepki olarak Rusya’daki faaliyetlerini sonlandırdığını duyuran ilk Wall Street bankası Goldman Sachs oldu. Onun ardından JPMorgan dünya genelinde hükümetlerin direktiflerine uygun olarak Rusya'daki işlerini sonlandırdığı bildirdi. Çevrimiçi ödeme şirketi Paypal, Rusya'daki hizmetlerine son veren bir diğer kuruluş oldu. Visa, Mastercard ve American Express, Rusya ve Belarus’taki faaliyetlerini askıya alırken bağımsız denetim kuruluşları Deloitte, Ernst & Young, KPMG ve PWC bu ülkelerin iş dünyası ile bağlarını kopardı.

Rusya'daki bir Zara mağazası / Fotoğraf: Maxim Shipenkov/EPA

👗 Perakende: Zara, Massimo Dutti, Oysho gibi markaları bünyesinde bulunduran Inditex grubu ve Mango, Rusya'daki mağazalarını geçici olarak kapatma; Adidas, Puma, Nike, IKEA ve H&M de ülkedeki tüm satışlarını askıya alma kararı aldı. Levi's, net gelirinin %2'sinin geldiği Rusya pazarına ürünlerini satmayı durdurduğunu açıkladı. Ayrıca Gucci, Balenciaga ve Yves Saint Laurent gibi lüks moda markalarının bağlı olduğu Kering Group ülkedeki tüm mağazalarında kepenkleri kapattı.

🎬 Eğlence: Walt Disney Co. ve Warner Bros. dahil olmak üzere Hollywood'un en büyük film stüdyolarından bazıları, filmlerinin Rusya’daki sinema salonlarında yayınlanmayacağını duyurdu. Netflix, geleneksel selefleri gibi bir yol izleyerek Rusya'daki hizmetini durdurdu ve Rusya merkezli projelerin satın alımlarını sonlandırdı. Spotify, Rusya ofisini süresiz olarak kapattı ve platformundan RT ve Sputnik'e ait tüm içerikleri kaldırdı.

🍟 Yeme içme: McDonald’s, Starbucks ile KFC ve Pizza Hut’ın çatı şirketi Yum Brands, Rusya'daki restoranlarını kapattı. Coca Cola, ülkedeki operasyonlarını azalttığını duyururken PepsiCo; yatırımların ve tüm reklam faaliyetlerinin askıya alındığı ülkede süt, bebek maması gibi günlük gıdaların teminine devam edileceğini belirtti.

🍫 Tüketim malları: Philip Morris, Rusya’da planlanan yatırımlarını askıya aldığını ve ülkedeki üretim operasyonlarını küçülteceğini söyledi. Danone ve Nestle de benzer şekilde Rusya’daki yatırımlarına ara verdi.

🧳 Turizm: Çevrimiçi seyahat acentesi ve ev kiralama şirketi Airbnb, Rusya'daki operasyonlarına ara verirken dünyanın en büyük seyahat şirketlerinden biri olan ABD merkezli Carnival Corporation ise seyahat programlarında yakın gelecekte Rusya'nın yer almayacağını duyurdu.

Peki, şimdi ne olacak?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin / Fotoğraf: Getty Images

ABD Başkanı Joe Biden yaptırımları duyururken "Rus ekonomisinin stratejik sektörlerinde ihtiyaç duyduğu teknolojiye erişimini kısıtlayarak Rusya'nın endüstriyel kapasitesini kısıtlayacağız," demişti. Rusya'nın ithalatında makine kategorisi ilk sırada; otomobiller, hava araçları ve bunların parçalarını içeren ulaşım kategorisi ise ikici sırada yer alıyor. Bu alanlarda faaliyet gösteren lider şirketlerin şu ana kadar uygulamaya koyduğu yaptırımlardan yukarıda söz etmiştik. Rusya’nın geri adım atmaması ve işgalin süresinin uzaması durumunda bu şirketlerin yaptırımlarının kapsamını genişleteceğini tahmin etmek mümkün.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Atlantic Council'a göre, 2014'te Rusya’nın Kırım'ın ilhakı sonrasında getirilen yaptırımlar, ülkenin ekonomik büyümesini yıllık %2,5-3 oranında azalttı. Bu nedenle Ukrayna'nın işgaliyle birlikte getirilen yeni ve çok daha kapsamlı yaptırımların, Rus ekonomisini daha da zora sokacağı öngörülüyor.