Yeni hat açılmışken gezinmek için bir öneri: Balat

Şehir, onu anlayabilmek ve tanıyabilmek için vakit ve nakit harcamayı gerektiriyor. Bunun için asgari bir rakam belirleyemiyor ve üst limitin aslında olmadığını biliyoruz. “Maymun iştahtır!” diyerek azımsanamayacak bir merak uyandıran şehrin mahalle ölçeğindeki iz düşümleri de bizim neler hissettiğimizle doğrudan ilgili. Bütün bunları düşünürken Yeldeğirmeni’ni, yani mahallemi ne kadar sevdiğimi değerlendiriyordum; bu yazı da öyle doğdu. Fakat kimi lokasyonlar sahip olduğu özelliklerle her yıl kira kontratını yenilemeden önce “Buraya mı taşınsam?” diye düşündürüyor. Benim için bu mahallelerden biri Balat. Biliyorum ki orada bir kez yaşamaya karar verirsem ruhu oraya değen hikâyelerini de merak ederim. 

Saraydan gelen esinti: İsmini saray anlamına gelen palation kelimesinden alan semt, 500’de inşa edilen ve şu an yerinde yeller esen Blaherne Sarayı’na yakın olduğu için bu isimle anılıyor. Buranın ilk kültürel zenginliği de oraya yerleşen Yahudi ailelerin kültüründen geliyor. 

Yangın ve sonrası: İstanbul Ansiklopedisi’nde “Balat deyince Yahudiler, Yahudiler denince Balat akla geldiği” belirtilirken bu kültürü 17. yüzyılda Ayazmakapı’daki bir yangından sonra Eminönü’nden taşınan ailelerin oluşturduğu yazılıyor. Mahalle sakinlerinin işçi ve esnaftan oluştuğu ve Mimar Sinan'ın mahalledeki Ferruh Kethüda Camii’sini inşa etmesinin ise stratejik bir karar olduğu belirtiliyor. “Mekânın sahibi” diyebileceğimiz bu zümrenin dönüşmesi planlanırken evdeki hesap tutmuyor ve semtin kucak açtığı topluluk zenginleşiyor. Gerisi de gelenlerin vazgeçemediği, zamanla hüzünlü ayrılıkların baş gösterdiği bir mahallenin eski ihtişamı… 

Balat Monologlar Müzesi: Semtin bilinirliği su götürmez. Fakat bunun ölçümü Instagram’da paylaşılan fotoğraflarla veya çekilen dizilerle değil, Balat Monologlar Müzesi gibi metinleri bir mekân üzerinden yazılan projelerle daha çok ortaya çıkıyor. Yeniden izleyebilmek kısmet olunca, değerlendirirsiniz umarım. 

Bir müjde: Bu hafta değinme ihtiyacı duyduğum iki gözümün çiçeği Balat için bir rehber oluşturma niyetinde değilim fakat isterseniz sizleri bir gezi için motive etmek istiyorum: 2021’in ilk günlerinde açılan tramvay hattı T5 - Alibeyköy-Cibali hattının duraklarından biri de burası ve ikinci etapta Yenikapı-Hacıosman metrosu ve Kabataş-Bağcılar metrosuyla da birleşmesi planlanıyor.