Eğitim masrafı tüm harcamaları geride bırakıyor

Beyaz yakalıların çocuklarıyla ilgili harcamaları hâliyle zaman geçtikçe artıyordu. Çalışmamız kapsamında görüşlerini paylaşan Ali adlı katılımcımız, bir zamanlar gözlerine çok görünen bebek maması, bebek bezi gibi kalemlerin eğitim masraflarının yanında "bir hiç gibi göründüğünü" söyledi. Katılımcılarımızın çoğu eğitim masraflarının özellikle son iki yılda ciddi biçimde arttığını, bazı katılımcılarımız ise eğitim masrafları nedeniyle hayatlarından kısmak zorunda kaldıklarını aktardı.

Örneğin Ankara'da bir özel eğitim kurumu, geçtiğimiz yıl anaokulu için 34 bin lira talep ederken bu yıl yaklaşık %70 artışla 58 bin lira talep ediyordu. İki çocuk annesi, Filiz adlı katılımcımızın "Özel okul ücretleri geçen yıla göre %65-70 oranında arttı" cümlesi de bunu destekliyordu. Bir başka katılımcımız ise bundan iki yıl önce oğlunu yıllık 18 bin liraya kaydettiği özel eğitim kurumunun, bu yıl kendilerine 41 bin liradan kapı açtığını belirterek aradaki %127'lik fiyat artışını dile getirdi. 

"Okul ücretiyle bitmiyor"

Çocuk sahibi olan katılımcılarımızın masraflarının yalnızca eğitim ücretiyle sınırlı kalmadığı gözlemlediğimiz bir diğer durumdu. Çoğu eğitimin yanında hesaba katmaları gereken farklı masraflar da olduğunu söyledi. Örneğin Nur, oğlunun özel okuldan mezun olup devlet lisesine geçtiğinden ancak kazandığı okulun evlerine uzaklığı dolayısıyla servis ücretinin bir dönemde dahi birkaç katına çıktığından bahsetti. Buna elbette şaşırmadık zira günümüzde servis ücretlerinde özellikle benzin ve hammadde fiyatlarındaki artıştan kaynaklanan ciddi zamlar söz konusu.

Aposto'ya konuşan ve yaklaşık 40 yıldır taşımacılık işiyle uğraşan Ömer bey, yalnızca yakıt giderlerinin Eylül 2021'den bu yana neredeyse dört kat arttığından; yedek parça, lastik, yağ ve boya gibi materyallerin ise kur farkından dolayı önemli ölçüde zamlandığından söz etti. BBC Türkçe'ye konuşan Tüm Oto Servisleri Federasyonu (TOSEF) Genel Sekreteri Hakkı Urfa da yedek parça fiyatlarının son bir yılda %120 arttığını aktardı. Anketimiz kapsamında görüştüğümüz oto servis yetkilisi Enes'in cümleleriyse durumun vehametini özetledi: "Bazen verdiğim fiyatlar benim bile zoruma gidiyor."

• Taze zam: Servis ücretleri, en azından İstanbul'da artmaya devam ediyor. 2021'de 333 lira olan en kısa mesafe servis ücreti, geçtiğimiz günlerde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nde yapılan toplantı sonucunda%19,20 artışla 554 liradan 660 liraya, yıllık ücret ise 5 bin 808 liraya yükseldi.

Katılımcılarımızın bahsettiği gider kalemlerinden biri de okul kıyafetiydi zira özellikle kur farkının etkisiyle ham madde fiyatlarında son bir yılda yaklaşık %130 oranında artış meydana geldi. Bu pek çok tekstil ürününün yanı sıra okul kıyafeti fiyatlarında da artışı beraberinde getirdi. Örneğin Nur devlet okulunda okuyan çocuğunun okulu için 50 liraya aldıkları üst giyim ürünlerinin fiyatının bu yıl 150 liraya, 100 liraya aldığı alt giyim ürünlerinin fiyatının ise 270 liraya çıktığını aktararak bu artışı gözler önüne serdi.

"4-5 bin lira olan ücretler 10 bin liraya çıktı"

Görüşmelerimizde 10 yılı aşkın süredir çalışan katılımcılarımızın çocuklarının kitap ve yardımcı kaynak ihtiyaçlarını karşılamada dahi zorlandığını gördük. Ancak kur farkı ve kurdaki hareketliliğin getirdiği belirsizlik ile yıllık bazda %256 artan kağıt fiyatını düşününce buna da ne yazık ki şaşıramadık. Cumhuriyet gazetesine konuşan Türkiye Yayıncılar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Kenan Kocatürk de "Satışlar dörtte bire düştü. İnsanların alım gücü ve öncelikleri malum. Bunları bilerek fiyat vermeye çalışıyoruz ama olmuyor. Elimiz titreyerek fiyat belirliyoruz. Eskiden bir ay sonraki fiyatı bilemiyorduk, şimdi bir hafta sonraki fiyat değişiyor" ifadelerini kullanmıştı. 

• Özel okul kitapları: Ek kaynaklar bir yana sağlık ve güvenlik başta olmak üzere çeşitli kaygılarla çocuğunu özel okula gönderen katılımcılarımız da kitap fiyatlarının yüksekliğinden söz etti. Özel Okul Velileri Platformu Başkanı Özgür Özkan'ın "4-5 bin lira olan kitap ücretleri 10 bin liraya çıktı" cümlesiyse duyduklarımızı somutlaştırdı.

Röportaj yaptığımız ailelerin zorlandığı başka bir kalemin de en temel ihtiyaç olan yemekler olduğunu gördük. Fakat bu temel ihtiyacı karşılamak için dahi veliler 7-8 bin liradan fazla masraf yapmak zorunda kalabiliyor. Örneğin Özkan, "7 ila 10 bin lira olan yemek ücretleri, 2022-2023 eğitim-öğretim yılı kayıtlarında 10 bin ila 20 bin lira arasında değişiyor" açıklamasında bulundu. Yemek ücretleri bir yana, okul kantinlerinde de durumun benzer şekilde seyrettiğini gözlemledik. Örneğin Nur, artan kantin ve yemek fiyatları nedeniyle çocuğunun harçlığını bir yılda 2,5 kat artırmak zorunda kaldığını söyledi.

"Tatil yapmak yerine paramızı eğitime ayırdık"

Katılımcılarımızın çoğu, çocukları için etüt merkezi ya da özel ders gibi okul harici destekler aldığını çünkü "mevcut sınav sisteminin kendilerini buna yönlendirdiğini" söyledi. Ancak görünüşe bakılırsa bu sektörde de fiyatlar ciddi oranda artmış durumda. Örneğin iki yıl önce 3 bin lira gibi ücretlerle öğrenci kabul eden ortalama bir etüt merkezinin fiyatı bugün 8 bin lira seviyesine çıktı. Nur, çocuklarının %25 oranında başarı indirimi aldığını ancak etüt merkezi ararlarken şu anda ödediklerinin iki ila üç katı fiyatlarla karşılaştıklarını ifade etti. Başka bir katılımcımız lise için sınava girecek çocuklarını etüt merkezine yazdırdıklarını, bu nedenle "hayatlarından kısmak zorunda kaldıklarını" belirtti ve bu yaz tatil yapamayacaklarını, tatil yapmak yerine kaynaklarını eğitime ayırmak durumunda olduklarını dile getirdi.