Küresel vergi reformu: Karşıt sesler, muafiyet ve yeni eşitsizlik

İrem Özbay

G7 ülkelerinin maliye bakanları, çok uluslu şirketlerin faaliyet gösterdikleri ülkelerde minimum %15 oranında küresel kurumlar vergisi ödemesi konusunda anlaşmaya vardı. Böylece dünyanın en büyük ekonomilerinin oluşturduğu G7 grubu; Amazon, Facebook ve Google gibi büyük teknoloji şirketlerinden daha fazla vergi geliri elde etmek ve bu şirketlerin kârlarını vergi cennetlerine aktarmasını azaltmak için yıllardır beklenen adımı atmış oldu. Karar sonrası, dünyanın dört bir yanındaki ülkelerden farklı sesler yükselmeye başladı. Anlaşmanın gelecek ay düzenlenecek G20 zirvesinin ana konularından biri olması ve diğer ülkeler üzerinde de aynı uygulamaya geçilmesi için baskı yaratması bekleniyor.

AB’de karşıt sesler

Küresel vergi anlaşması sonrası Avrupa Birliği (AB), destekleyenler ve muafiyet isteyenler olmak üzere ikiye bölündü. Almanya’nın destek verdiği anlaşma, daha yüksek vergi oranı talep ettiği bilinen Fransa’yı hayal kırıklığına uğratmış durumda. Öte yandan, kurumlar vergisinin düşük olduğu ve "vergi cenneti" olarak adlandırılan İrlanda, Macaristan, Çekya, Lüksemburg gibi birçok ülkenin bu çağrıya karşı çıkması bekleniyor.

Macaristan Maliye Bakanlığı, ülkelerin kendi sınırları içerisinde uygulayacağı vergi oranları konusunda bağımsız kararlar alabilmesi gerektiğini söyledi. Polonya Maliye Bakanı Tadeusz Koscinski ise “G7 ülkemizde nasıl bir vergi oranı uygulayacağımızı dikte etmemeli” diyerek düşük vergi oranları sayesinde bazı ekonomilerin gelişmiş olanlara yetişmeye çalıştığını vurguladı.

Birleşik Krallık’ın muafiyeti

Financial Times’a göre Birleşik Krallık, Londra’da merkezi bulunan küresel bankaların bu karardan etkilenebileceğini düşünerek finansal hizmet kuruluşlarının asgari kurumlar vergisinden muaf tutulmasını talep ediyor. Zira, Birleşik Krallık merkezli en büyük bankalardan biri olan HSBC gelirinin yarısından fazlasını Çin'den elde ederken ülkenin bir diğer büyük bankası Standard Chartered, operasyonlarının çoğunu Asya ve Afrika'ya yürütüyor. G7’nin yeni vergi planıyla birlikte, Big Tech şirketlerinin Birleşik Krallık’ta hâlihazırda dijital hizmet vergisi kapsamında ödediklerinden daha az vergi ödemeleri de ihtimaller arasında yer alıyor.

Henüz resmî bir açıklama yapılmasa da iddialara göre, Çin de asgari kurumlar vergisi oranının en az %15 olmasına itiraz eden cephede yer alıyor. Buna karşın Endonezya, Güney Afrika ve Meksika maliye bakanları, uluslararası vergi kurallarının değişmesini destekliyor.

Yeni eşitsizlik

Vergi reformunun küresel eşitsizlikte yeni bir cephe açacağına dair görüşler de mevcut. Küresel yoksulluğu azaltmak için çalışan Oxfam ve Eurodad, gelişmekte olan ülkelerde kurumlar vergisi oranın genellikle daha yüksek olduğunu ve belirlenen %15’lik oranın yeterli olmadığını vurguluyor. Anlaşmanın yoksul ve zengin ülkeler arasındaki uçurumu iyice açacağı iddia edilirken yeni vergilendirme sisteminin sadece şirketlerin genel merkezlerinin olduğu ülkelere -genellikle ABD ve Avrupa- fayda sağlayacağı düşünülüyor. Ayrıca, yeni düzende dünya nüfusunun %10'unu oluşturan G7 ülkelerinin, ek vergi gelirlerinin %60'ından fazlasını alacağı öngörülüyor.