Resesyon tartışmaları ne gösteriyor?

Temmuz ayının ilk yarısından dönüp baktığımızda, küresel ekonomiye dair beklentilerin sene başından bu yana çok ciddi biçimde değiştiğini görüyoruz. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından enflasyonda küresel düzeyde artış, para politikasında sıkılaşma adımlarını getirirken; ekonomik aktiviteye zarar vermeden “yumuşak iniş” gerçekleştirme çabaları, beraberinde resesyon (durgunluk) tartışmalarını da getiriyor. Dünya ekonomisi, enflasyondan kurtulmaya çalışırken, resesyona sürükleniyor. Tam da bu noktada, merkez bankalarının kararları önem arz ediyor. Açıklanan her karar ve beklenti yönetimi adımları bir ‘volatilite’ kaynağı oluyor.  

• Resesyon nedir? Ekonomik aktivitede uzun süreli bir düşüşü ifade eden resesyonu (durgunluk); gayri safi yurt içi hasılada gerileme, artan işsizlik ve perakende satışlarda düşüş gibi göstergelerle takip etmek mümkün. Resesyon, ayrıca, olağanüstü bir dönem olmaktan öte, genişleme dönemleri gibi olağan bir süreç olarak da değerlendiriliyor.

Resesyona yüksek enflasyon beklentileri de eklendiğinde, 1970’lerden bu yana ilk kez stagflasyon tartışmaları gündeme geliyor. Böylece, politika yapıcılar, birbirini tetikleyen iki farklı politika seti arasında tercih yapmaya zorlanıyor.

Enflasyonu dizginlemek için: Faiz artışı, para arzını ve tüketici talebinin daraltılması ve ücret artışlarının baskılanması.

Durgunluk eğilimine karşı: Düşük faiz, parasal genişleme, yüksek ücret politikaları ve vergileri azaltarak ekonomik faaliyeti canlandırma. 

1970’lerin başında Ortadoğu’daki petrol ihraç eden ülkelerin, ABD ve İsrail’i destekleyen diğer ülkelere petrol  arzını kesmesi sonrasında; arz şoku yaşanmış, fiyat düzeyi yükselmiş ve küresel ekonomik aktivite yavaşlamıştı. 

Beklentiler ne yönde?

Para politikasındaki tartışmalarda sene içerisindeki dönüm noktalarının başında, ABD Merkez Bankası’nın haziran ayı ortasında (Fed) son 28 yılın en yüksek artışıyla politika faizini %1,75’e yükseltmesi geliyor. Gelen açıklamalar da sıkılaşmada agresif tavrın sürdürüleceği üzerine. Öte yandan da birçok merkez bankası da bu kararı takip ediyor. Avrupa Merkez Bankası’nın (AMB) gündeminde de enflasyon beklentileri doğrultusunda faiz artışlarının şiddetini artırmak var. Nomura’nın resesyon beklentileri dâhiline aldığı ülkeler arasında Birleşik Krallık, Güney Kore, Avustralya ve Kanada’da yer alıyor.

• Goldman Sachs. ekonomistleri, önümüzdeki yıl ABD resesyon riskini %30 olarak belirliyor. Bloomberg’in modellerine göre ise bu rakam %38 seviyesinde. 
• Anket çalışmaları, vatandaşların üçte birinden fazlasının ekonominin hâlihazırda resesyonda olduğunu düşündüğünü gösteriyor. Tüketici beklentilerindeki düşüş, resesyonun önemli bir göstergesi olarak da değerlendiriliyor. 
• Geçtiğimiz ay yayımladıkları raporlarda OECD, 2022 küresel ekonomi büyüme beklentisini %4,5’ten %3’e; Dünya Bankası ise %4,1’den %2,9’a düşürdü.
• Deutsche Bank’ın tahminleri de resesyon ihtimalini %50 olarak işaret ediyor.

Yayımlanan raporlar, öte yandan enerji ve gıda fiyatlarındaki hızlı artışlardan kaynaklanan bir yüksek enflasyon dönemine girdiğimizi vurguluyor. 2022 öncesinde zaten yükseliş eğiliminde olan enflasyon, Rusya’nın müdahalesi sonrasında daha da hızlandı. Bu da enflasyonun geçim tartışmaları üzerindeki etkisinin büyük bir eşitsizlik getireceği yönünde yorumlanıyor. 

Enerji krizinin enflasyon üzerindeki etkileri, en yoğun biçimde Avrupa ülkelerinde tartışılıyor. Euro Bölgesi’nde mayıs ayında %8,1 olan 2022 yıl sonu enflasyon beklentisi, haziranda %8,6’ya yükseldi. Güncellenen enflasyon artışını %42 oranında enerji fiyatları destekliyor. ABD’de mortgage oranlarındaki artışa rağmen, ev fiyatları yüksek kalmaya devam ediyor.

Resesyon tartışmalarında öne çıkan diğer başlıklar

• 2007-2008 küresel krizi ya da 2000-2001 dot-com çöküşünde yaşanan durgunluk döngülerinin kredi odaklı olduğu ifade ediliyor. İlkinde konut, ikincisinde ise internet alt yapısında biriken yükselişin telafisi yaklaşık on yıl sürüyor. Bugünün belirleyicisi olarak ise fazla likidite işaret ediliyor. Bunda özellikle Covid-19 döneminde sağlanan mali ve parasal teşviklerin de etkisi var. 
• Öte yandan, fiyat artışlarının ardındaki bir diğer neden olarak da kurumsal marjlardan öte ücret artışları gösteriliyor. Buna bağlı olarak bugün değerlendirilen kötü senaryolardan biri,  1970’lerdeki ücret-fiyat sarmalına benzer bir durumun yinelenmesi.
• Değer zincirinde yaşanan darboğazlar da değerlendirmeye değer bir diğer konu olarak öne çıkıyor. 2022’nin ikinci yarısında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve Çin’deki kısıtlamaların tedarikteki problemleri sürdürmesi bekleniyor. Bu durumun, ücretler üzerindeki etkisi de tartışmaya açılan bir diğer önemli konu.
• Rusya’nın ABD ve müttefiklerine yönelik aldığı, doğal gaz arzını kısıtlamaya yönelik yaptırım kararları özellikle Avrupa’nın ekonomi gündemini şekillendiriyor. Enflasyona olan etkisi kadar, doğal gaz stoklarının önümüzdeki kış aylarını sorunsuz geçmek için yeterli düzeye çekilmesi de öncelikli meseleler arasında yer alıyor. Bunun için alternatif enerji kaynakları kadar kömür ve nükleer seçeneklerinin de masaya getirilmesi, döngüsel ekonomi perspektifinden olumsuz bir görünüm sunuyor.
• ABD’de enflasyonu dizginlemek için gündeme gelen bir adım da belirli ürünlerin ticaretinde Çin’e uygulanan kotaların kaldırılması.