Yılın ilk Finansal İstikrar Raporu

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2023 yılının birinci Finansal İstikrar Raporunu yayımladı.

Raporun TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu tarafından kaleme alınan önsöz kısmında, “TCMB, fiyat istikrarının kalıcı ve sürdürülebilir bir şekilde kurumsallaşması için Liralaşma Stratejisi’ni tüm unsurlarıyla uygulamaya devam edecektir. Politika faizi, hedefli kredi ve likidite politikaları ile üretim ve cari fazla kapasitesindeki gelişim süreci desteklenecektir.” ifadeleri kullanıldı.

Makroekonomik görünüm

Banka tarafından yayımlanan raporda öncelikle gelişmiş ülke merkez bankaları tarafından uygulanan sıkılaştırıcı para politikası adımları ile ABD ve Avrupa’da ortaya çıkan bankacılık krizinin küresel ekonomik faaliyet üzerine etki eden temel unsur olduğu ifade edildi. Bunun yanı sıra gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde enflasyon oranının nisan ayından itibaren düşüş göstermekte olduğu fakat yine de yüksek seviyelerde seyrettiği de belirtildi.

Raporda yurt içi iktisadi faaliyete ilişkin ise, “İktisadi faaliyet 2022 yılı son çeyreğinde dış talepteki zayıflamaya bağlı olarak yıllık bazda sınırlı ivme kaybederken, iç talep canlılığını korumuştur.” ifadelerine yer verildi. 

İhracat kaleminin afetin olumsuz etkilerine rağmen yükselmekte olduğu fakat artan altın ve tüketim malları ithalatı nedeniyle dış ticaret açığının yükseldiğine değinilen raporda, hizmet gelirlerindeki güçlü seyrin cari işlemler dengesini desteklemeye devam ettiği ifade edildi.

Cari açığın ise yurt dışı yerleşiklerin yurt içi bankalardaki mevduatı ile kısmen krediler ve doğrudan yatırımlar yoluyla finanse edildiği belirtildi.

Raporda, yurt içinde gerilemekte olan enflasyon oranıyla ilgili olarak ise, “Liralaşma Stratejisi kapsamında uygulanan politika bileşiminin olumlu etkileriyle birlikte enflasyon seviyesinde ve eğiliminde iyileşme görülmeye başlanmıştır.” ifadeleri kullanıldı.

Finans dışı kesim

Raporda finans dışı kesim içinde yer alan hanehalkının borçluluk oranının, gelişmiş ve gelişmekte olan ülke ortalamasının altındaki seyrini sürdürdüğü ve bireysel kredilere karşı alınan makroihtiyati tedbirlerin bu oranın düşmesinde etkili olduğu ifade edildi.

Hanehalkının finansal varlık kompozisyonunda TL cinsi varlıklar ile mevduat dışı finansal araçların ağırlığının arttığı ifade edilirken, mevduatta liralaşma oranının ise artış eğiliminde olduğu belirtildi. Raporda konuyla ilgili olarak, “Hanehalkı kesimi hisse senedi, yatırım fonu ve emeklilik sistemi gibi mevduat dışı finansal varlıklara yatırımlarını artırarak tasarruflarını çeşitlendirmektedir.” ifadelerine yer verildi.

Raporda reel sektöre ilişkin, “Reel sektörün finansal borç/finansal varlık oranı son 10 yılın en düşük seviyesine gerilerken, firmaların likidite, kârlılık ve borç ödeme göstergelerindeki olumlu seyir devam etmektedir.” ifadeleri kullanılırken, yabancı para cinsinden kredi kullanan firmaların sayısındaki azalma eğiliminin ise sürdüğü belirtildi.

KOBİ, esnaf, tarım, ihracat ve yatırım gibi hedefli kredilerin ticari krediler içindeki payının artmakta olduğu; bunun da büyüme kompozisyonunda sürdürülebilir bileşenlerin payının artmasına ve yapısal cari açığın azaltılmasına katkı sağladığının belirtildiği raporda ayrıca, “Parasal aktarım mekanizmasının etkinliğini desteklemek amacıyla atılan adımlar sonucunda TL ticari kredi faiz oranları belirgin biçimde politika faizine yakınsamıştır.” ifadeleri kullanıldı.

Finansal kesim

Raporda finansal kesime ilişkin öncelikle, “Bankacılık sektörünün aktif kalitesi göstergeleri iyileşmeye devam etmektedir. TGA (tahsili gecikmiş alacak) bakiyesinin yatay seyretmesinin yanı sıra TL kredi büyümesinin etkisiyle TGA oranı gerilemeye devam etmekte, söz konusu iyileşme tüm kredi alt türlerinde ve sektörlerde görülmektedir.” ifadelerine yer verildi.

Bankacılık sektörünün güçlü yabancı para tamponuna sahip olduğunun belirtildiği raporda, bankaların fonlama kompozisyonunda dış borçların payının tarihi düşük seviyelere gerilediği ifade edilerek,  “Mevduat ağırlıklı fonlama yapısının yanı sıra bilançolarda TL’nin payının artması sektörün likidite görünümünü desteklemektedir. Nitekim likidite karşılama oranı gibi kısa vadeli likidite göstergeleri ile istikrarlı fonlama göstergesi olan kredi/mevduat oranındaki olumlu görünüm korunmaktadır.” ifadelerine yer verildi.

Raporda bankaların dayanıklı bilanço yapısını sürdürmekte olduğu ifade edilirken, “Bankaların bilançolarında sabit faizli kredi payı azalırken sabit faizli uzun vadeli menkul kıymetlere yönelim devam etmiştir.” açıklamasına yer verildi.

Raporda ayrıca bankacılık sektörünün kârlılığının sermayeyi desteklemeye devam ettiği belirtilerek, “2022 yılı genelinde TÜFE’ye endeksli menkul kıymet getirileri ile ılımlı düzeylerde seyreden fonlama maliyetleri net faiz marjı kanalından sektör kârlılığını desteklemiştir. Son dönemde TL mevduat faizlerinin yükselişe geçmesi ile net faiz marjı yataylaşmıştır. Bununla birlikte, bankalar sermaye pozisyonlarını güçlendirmiş, yasal sınırların üzerindeki sermaye oranlarını korumuştur.” ifadelerine yer verildi.