Liralaşma ne alemde?

Türk lirası cinsinden mevduatların toplam mevduattan aldığı payın büyütülmesi ve kur korumalı mevduat (KKM) stokunun eritilmesi, ekonomi yönetimi için öncelikli hedeflerden bir tanesi. Peki bu hedefler, mevduatları liralaştırma konusunda ne kadar başarılı oldu?
Liralaşma ne alemde?

30 Nisan - VitrA - Exante
VitrA ile birlikte

VitrA’dan çevre dostu lavabo

Sevgili okur, dünyayı yaşanabilir bir yer kılmaya devam etmek için sahip olduğun hassasiyeti; evde, ofiste, sokakta, kısacası dokunduğun her yerde çevre dostu tercihler yapmayı veya değişikliği başlatacak o ilk adımı atmak için burada…

Daha fazlasını öğren →

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

Türk lirası cinsinden mevduatların toplam mevduattan aldığı payın büyütülmesi ve kur korumalı mevduat (KKM) stokunun eritilmesi, ekonomi yönetimi için öncelikli hedeflerden bir tanesi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre bu hedefin tutturulması için atılan adımlar da, mevduat kompozisyonunda birtakım değişikliklere yol açmış durumda. 

Yeni yönetim, bir önceki yönetimin ismini koyduğu ve uyguladığı gibi oldukça sert bir “Liralaşma Stratejisi” gütmüyor olsa da; dövizden ve özellikle KKM’den TL’ye dönüş gibi amaçlar taşıyor. Bu hedefler doğrultusunda varlıklara bloke koyma cezalı TL’ye dönüş hedefleri ya da %90 menkul kıymet tesisi gerektiren faiz sınırlarından ziyade, TL’ye dönüş oranına göre zorunlu karşılıklara ek faiz ödenmesi veya TL cinsinden KKM’nin kısıtlanması gibi finansal kurumları sıkıştırmayan hedefler getirildi.

Peki bu hedefler, mevduatları liralaştırma konusunda ne kadar başarılı oldu?

Kur şoku ve KKM

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in göreve geldiği 2 Haziran haftasında bankacılık sektörü genelinde toplam mevduatlar 9 trilyon 261 milyar TL düzeyindeydi. Bu mevduatlar arasından TL cinsinden mevduatların aldığı pay %35,06, döviz cinsinden mevduatların aldığı pay %40,63, KKM’nin aldığı pay ise %24,31 seviyesinde yer alıyordu. 

Yeni yönetim rasyonel politikalara dönüş, dezenflasyon ve yeniden inşa hedefleri koydu. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), bu hedefler doğrultusunda, rezervlerin yeniden inşası adına kamu bankaları yoluyla piyasalara döviz satışını sınırladı. Satışların sınırlanması ve ardından gelen yoğun talep nedeniyle yaşanan kur şoku ilk dönemde hem döviz, hem de KKM’nin toplam mevduatlar içindeki payının artmasına neden oldu.

Bu dönemde artan kurlar nedeniyle KKM hariç TL cinsinden mevduat stokunun toplam mevduatlar içinden aldığı pay, Temmuz ayında %32,36’ya, Ağustos’ta ise %31,65’e kadar geriledi. Bu dönemde döviz cinsinden mevduatların aldığı pay ise aynı aylarda sırasıyla önce Temmuz’da %42,76’ya yükselirken, Ağustos’ta ise %42,22’ye geriledi.

Bu dönemde aralıksız büyüyen mevduat türü ise KKM oldu. Bankacılık sektörü genelinde KKM stoku Temmuz ayında 0,67 puan artışla %24,98’ye, Ağustos ayında ise 1,15 puan artışla %26,13’e yükseldi.

KKM’den dönüş hedefleri

Yapılan astronomik kur ödemeleri nedeniyle KKM stokunun hızla büyüdüğünü ve program için risk oluşturmaya başladığını gören TCMB, Ağustos ayının sonunda bankalara döviz mevduatından ve KKM’den TL mevduata dönüşüm hedefleri getirdi. Konulan hedefler kısa zamanda etkin sonuçlar alınmasını sağladı. Hedefin uygulanmaya başlandığı ilk ay olan Eylül ayında KKM stoku 300 milyar TL’ye yakın erirken, KKM’nin toplam mevduatlar içinden aldığı pay ise 2 puana yakın azalışla %24,82’ye geriledi. Ekim ayında bu erime daha da hızlandı ve söz konusu pay %21,63’e indi.

Söz konusu dönemde TL mevduat stoku %28,3’lük hızlı bir büyüme kaydederek 5 trilyon 233 milyar TL’ye kadar yükseldi. Bu iki ayda TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı 6 puana yakın artışla %39,62’ye ulaştı. Döviz mevduat stokunun payı ise 1,48 puan azalışla %40,74’e indi. Kasım ve Aralık aylarında da bu trend devam etti ve TL mevduat payı sırasıyla %39,62’ye ve %42,16’ya kadar çıktı. 

TL mevduat stoku büyüyor

2024 yılına girildiğinde Haziran 2023’ten bu yana TL mevduatlar %71,2, döviz mevduatlar %40,8, KKM ise güç kaybediyor olsa da %3,7 büyüme kaydetmişti. Toplam mevduatlardan alınan pay ise TL mevduatlar için %42,16, döviz mevduatlar için %40,15, KKM içinse %17,69 seviyesindeydi.

TCMB bu dönemde, politika faizinde yapılan artışlar ve sterilizasyon hamlelerinin yanı sıra, KKM stokundaki azalışı hızlandırabilmek adına TL üzerinden KKM uygulamasını durdurdu. Bu hamle KKM stokundaki azalışa etki etse de, dövizden dönüşümlü KKM uygulamasının sürüyor olması nedeniyle azalışta belirgin bir hızlanma görülmedi.

Hedefin getirildiği yılbaşından Şubat ayının sonuna kadar TL mevduattaki artış ve KKM’deki gerileme sürdü. Bu dönemde toplam mevduatlar içinde TL mevduat payı %43,43’e kadar yükselirken, KKM payı ise %15,36’ya kadar indi. Mart ayında ise seçim sürecinin devreye girmesiyle oluşan geçici belirsizlik, özellikle gerçek kişileri döviz alımına sürükledi ve TL payının uzun süre sonra ilk kez azalmasına neden oldu.

Seçim döneminde toplam mevduatlar içinde TL payı 1,83 puan azalışla %41,51’e inerken, döviz payı ise 2,47 puan artışla %43,77’ye yükseldi. Ancak, Nisan ayının gelmesi ve seçim sürecinin sona ermesiyle birlikte bu seyir tekrardan TL mevduatlar lehine döndü.

Sonuç olarak

Mehmet Şimşek’in liderliğinde yeni yönetimin göreve geldiği Haziran 2023’ten bu yana TL cinsinden mevduat stoku %85,5 büyürken, döviz mevduat stoku %58,8 büyüme kaydetti. Söz konusu dönemde KKM stoku ise %10,6 oranında erimeye uğramış oldu. Yılbaşından bu yana bakıldığında ise TL mevduat stokunun %8,3; döviz mevduat stokunun %12,8 artış gösterdiği görüldü.

KKM için ayrı bir parantez açmak gerekirse; yeni yönetimin göreve gelmesinden bu yana toplam erime 226,5 milyar TL düzeyinde kaydedilirken, bankalara KKM’den TL’ye dönüş hedefinin getirildiği Eylül’den bu yana toplam erime 1 trilyon 102 milyar TL’ye ulaştı. Son üç ayda ise bu erimenin bir miktar hız kaybetmekte olduğu görüldü.

Bu dönemde artan mevduat faizleri, KKM’nin olabildiğince sınırlanması ve dönüşüm hedefleri TL mevduat payını artırırken, KKM payını düşürdü. BDDK verilerine göre TL mevduatın toplam mevduattan aldığı pay Haziran 2023’ten bu yana 7,9; yılbaşından bu yana ise 0,8 puan artışla %42,98’e yükseldi. Bu dönemde döviz mevduatının toplam mevduat pastasından aldığı pay 2 puan artışla %42,65’e yükselirken, KKM’nin aldığı pay ise 9,9 puan azalışla %14,37’ye geriledi.

Politika faizini ve ek makroihtiyati hamleleri takiben artan mevduat faizleri, dövizde potansiyel bir istikrarlı seyir ve bankalara KKM’den dönüş için getirilecek ek teşvikler, TL mevduat payının daha da artmasına yol açabilir. Ancak bu elbette mevcut politikaların devam etmesine bağlı.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

NEREDE YAYIMLANDI?

EXANTEEXANTE
∙

BÜLTEN SAYISI

📈 10 bin puan ve üstü

Yurt dışında dün gözler bugün başlayacak olan FOMC toplantısına çevrilirken, yurt içinde ise BIST 100 endeksinin tarihinde ilk kez 10 bin puan seviyesini aşmış olmasının coşkusu yaşandı.

30 Nis 2024

VitrA ile birlikte
AA

YAZARLAR

Emircan Yaman

Emircan Yaman

Piyasalar ve Finans Editörü

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Enflasyonda %29,5 hedefi: Son iki ayda neler olacak?

TCMB son Enflasyon Raporu toplantısında yıl sonu enflasyonu %29,5 seviyesine yükseltti. Peki yılın son iki ayına ilişkin fiyat projeksiyonları bize neler söylüyor?

Yaman Alp Ungan

·

20 Kas 2026

Enflasyonda %29,5 hedefi: Son iki ayda neler olacak?
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Teknolojinin bedeli: Yapay zekanın bıraktığı 500 milyar dolarlık borç yükü

Yapay zeka teknolojilerine yönelik yatırımların hız kazanması, küresel finansal sistemde son yılların en dikkat çekici sermaye hareketlerinden birini beraberinde getiriyor. Başlangıçta teknoloji şirketlerinin büyüme beklentileri ve hisse senedi değerlemeleri üzerinden şekillenen yapay zeka teması, bugün giderek daha fazla tahvil piyasaları, özel kredi fonları ve yapılandırılmış finansman işlemleri üzerinden finanse edilen kapsamlı bir yatırım döngüsüne dönüşmüş durumda.

Eren Kuru

·

20 Kas 2026

Teknolojinin bedeli: Yapay zekanın bıraktığı 500 milyar dolarlık borç yükü
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Fon krizi ve para politikası üzerine

Eylül ayında fon krizini 2008’deki Reserve Primary Fund deneyimi üzerinden değerlendirirken odakta tasarruf sahiplerinin paralarına ne zaman ve hangi değer üzerinden ulaşabilecekleri sorusu vardı. Aradan geçen onca haftaya rağmen bu soru önemini halen koruyor. Bugün artık yalnızca tasfiye sürecini değil, erişilemeyen kaynakların ve zayıflayan güvenin hanehalkı ile şirketlerin kararlarını nasıl etkilediğinin de derinlikli şekilde konuşulması gerekiyor.

Eralp Ersoy

·

19 Kas 2026

Fon krizi ve para politikası üzerine
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar

Bu hafta yurt içinde Ekim ayı merkezi yönetim bütçe dengesi, konut satışları ve üçüncü çeyrek işgücü istatistikleri öne çıkarken, yurt dışında ABD'de Ekim ayı perakende satışları ve Fed'in Ekim ayı toplantı tutanakları, İngiltere'de enflasyon ve Çin'de sanayi üretimi verileri ön planda.

15 Kas 2026

Haftalık takvim: Yurt içinde bütçe, yurt dışında tutanaklar
EXANTEEXANTE
∙

HİKAYE

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri

ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu ele geçirmesi, Trump'ın işini zorlaştıracak yeni bir siyasi denge yarattı. Yeni siyasi denge, gümrük vergilerinden federal harcamalara ve Fed’in bağımsızlığına kadar birçok alanda Amerikan ekonomisi doğrudan etkileyecek.

ABD ara seçimlerinin kısa ve uzun vadeli ekonomik etkileri