ORMAN YANGINLARI

28 Temmuz'dan bu yana Akdeniz ve Güney Ege'de kontrolden çıkan alevler, sayısız can kaybına ve her yıl yaz aylarında Türkiye'de yanan ormanların üç katı kadar alanın kül olmasına neden oldu. Üstelik, bu veriler devam eden yangınların kesin sonuçları bile değil. Peki, yangınlardan sonra ormanları ve tüm sakinlerini neler bekliyor?

Sorunun kaynağı ne?

Geleceği öngörebilmek için önce yangınların sebeplerine bakmak gerek. İnsan kaynaklı ihmalleri ve kundaklama şüpheleri arasında gidip gelen düşüncelerden sıyrılmak "zor" olsa da yıllardır yangınlar üzerine yapılan bilimsel araştırmaların ortak sonuçları, bu felaketlerin sebebini atmosferik kararsızlığa ve kuruluğa bağlıyor. Küresel çapta yükselen sıcaklıklar ve buna bağlı artan kuraklık, yangınların yaşandığı bölgelerin sayısını önemli boyutta arttırıyor. 

Bu tabii ki yangın sebeplerinden insan faktörünü tamamen elemek anlamına gelmiyor. Sıcaklık, yağış, rüzgâr ve nem gibi iklim elemanları hem doğal kaynaklı hem de ihmal veya kasıt sonucu ortaya çıkan yangınların etkisini arttırıyor ve kontrol altına alınmalarını zorlaştırıyor. Bu sonuç, bizi iklim değişikliği ve yangınlar arasındaki ilişkiyi düşünmeye çağırıyor. 

Türkiye gibi Akdeniz iklimini yaşayan Yunanistan, İtalya, Güney Fransa, İspanya ve Portekiz'le Kuzey Amerika'nın Pasifik kıyılarında yaşanan orman yangınları, yüksek sıcaklık ve kuraklık yaşanan dönemlerde artıyor. Kanada, her yıl ortalama 2 milyon hektar ormanını yangınlarda kaybediyor. Kuzey Afrika ve meşhur Lübnan sedir ormanları da bu yangınlardan etkilenenler arasında. Geçtiğimiz yıl Avustralya'da yaşananları hepimiz hatırlıyoruz. Araştırmalar, şu an yaşadığımız felakete benzer büyük orman yangınlarının %43,46'sını küresel iklim değişikliğine bağlıyor. Yani konu küresel ve dünyanın ısınmasıyla doğrudan ilişkili.

Geleceği öngörmek

Tahmin edilebileceği gibi, yangınların ilk etkisi bölgede yaşayan insanlar, hayvanlar, orman flora ve faunası üzerinde gözlemleniyor. Yaşam ve barınma gibi temel insan haklarını tehdit eden "mega yangınlar," bitki ve ağaçların ölümüne yol açan zararlı canlı ve hastalıkların yaygınlaşmasına da neden oluyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) Raporu, yangınların büyük böcek istilalarına yol açabileceğini söylüyor. 

Yangınların bitki örtüsüne verdiği zarar kadar dünyanın karbon döngüsüne olan etkisi de kritik. Yani, gelecekte orman yangınlarına karşı hassas bölgelerde çıkabilecek yangınlar karbon salınımını arttıracağından hava kirliliği oluşturma riski taşıyor. Sadece CO₂ oranının artması değil, yangınlardan sonra havada kalan kül ve dumanın rüzgârlarla farklı bölgelere taşınması, küresel çapta yaşanacak bir hava kirliliği problemini beraberinde getiriyor. 

Telafi adımları

İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay'a göre, yanan alanların öncelikle koruma altına alınması ve hemen ağaçlandırma çalışmalarına başlanmaması çok önemli. Akdeniz ve Güney Ege'de bugün yaşadığımız yangınlardan sonra bölgedeki kızılçam ağaçlarının kendiliğinden yeşerebilme şansı var. Bu durumda bile ekosistemin eski hâline hızlıca dönmesi maalesef söz konusu olmayacak. Prof. Dr. Tolunay, kızılçamların en az 20-25 yıl gibi bir zaman aralığından sonra 10 metre boyuna ulaşacağını ve hayvan türlerinin bu zamandan sonra yavaş yavaş ekosisteme geri döneceklerini söylüyor. Tamamen bir ekosistemden söz edebilmek içinse 50-60 yıla ihtiyacımız olacak. 

Kimse bu sonuçlarla yaşamak zorunda değil. Mücadele edilinebilir, yetkili görülen tüm kurumlardan — devlet, şirketler, STK'lar — doğa-dostu çalışma ve ürünler talebinde bulunulabilir, daha bilinçli seçimler yapılarak doğanın kendi kendini onarmasına izin verilebilir.

Kaynakça

Calda, B., An, N., Turp, M. T., & Kurnaz, M. L. (2020). İklim Değişikliğinin Akdeniz Havzasındaki Orman Yangınlarına Etkisi. International Journal of Advances in Engineering and Pure Sciences. https://doi.org/10.7240/jeps.571001