Caner Çapay'la: İstanbul'da kahve kültürü


Tchibo Barista Serisi ile daha fazla zaman, daha fazla lezzet
70 yılı aşan kahve uzmanlığıyla Tchibo , en kaliteli çekirdekleri geleneksel yöntemlerle kavurarak hazırladığı ve her damak zevkine göre ürün bulunduran zengin Barista Serisi ile gerçek kahve lezzetini evlere taşıyor. Kahveseverler…
Daha fazlasını öğren →
Üçüncü dalga kahvenin ortaya çıkışı toplumun kahveye bakış açısında bir paradigma değişimini temsil ediyor: Kahve, bir meta olmaktan çıkıp artizanal ve gastronomik değeri yüksek bir ürün olarak görülüyor. Bu değişim, kahvenin kültürel önemini artırırken insanları her bardağın ardındaki incelikli tatları, menşei ve işçiliği düşünmeye yönlendiriyor.
İş hayatındaki kurumsal taahhütlerinin ötesinde kahveyle ilişkisinde standart meraklıdan kahve okuryazarına dönüşen Caner (Çapay) bu üçüncü dalgaya kapılıp gidenlerden. Caner kahveyle ilişkisinin 2010’larda Blue Bottle Coffee’nin kurucusu James Freeman’ın The Blue Bottle Craft of Coffee kitabıyla değiştiğini anlatıyor. Kitap aracılığıyla kahvenin farklı demleme metotlarına ve zengin aroma çeşitliliğine dair fikir sahibi olması, bu dünyayı keşfetmesinin başlangıcı. Kahve blogu Bardağımda ne var?'da kahve kültürünün farklı alanlarını araştırmak, çekirdeklerin kökenini ve duyusal deneyimlerimizi incelemek, demleme tekniklerini tartışmak ve neredeyse her toplumda temsili olan bu içeceğin küresel etkisini vurgulamak için çeşitli yazılar ve röportajlar yayımlıyor. Caner’le Türkiye’nin ilk üçüncü dalga kahvecilerinden Petra’da biraraya geliyoruz. Caner'in son günlerde aklına takılan "Farklı toplumların kahve kültürleri acaba toplumsal faaliyetlerini nasıl etkiliyor?" sorusu eşliğinde üçüncü dalga kahvenin İstanbul ve ötesindeki yükselişini ve etkilerini tartışıyoruz.

Taze çekilen kahvelerin gramajı ayarlanıyor.
Üçüncü dalga kahveyi geleneksel kahveden farklı kılan nedir?
Geleneksel kahve dönümlerce tarlada, verimlilik esaslı yetiştirilip çoğunlukla global şirketlerin ticaretini yaptığı bir ürün. Üçüncü dalga kahve ise bir zanaat ürünü. Çekirdeğin yetiştiği teruarın, işleme metodunun, kavurucusunun maharetinin, baristasının yetkinliğinin yansımasının sonucu. Bu hassas zincir sayesinde lezzette tropikal meyvelere, şarabımsı gövdelere veya haylayf, rom tadında kahvelere bile rastlayabiliyoruz. Her yeni kahve bize ayrı bir lezzet dünyası vadediyor. Bu demek değil ki geleneksel kahve kötü, üçüncü dalga iyi; her ikisinin de hitap ettiği kitleler, zamanlar ve durumlar olduğunu söyleyebiliriz.
Küresel boyutta üçüncü dalga kahvenin yükselişinin ardındaki itici güç sence nedir?
Bu büyümenin arkasındaki temel faktör, yeme içmeyle ilişkili farkındalığın artmasıyla birlikte içimizdeki keşif duygusunun tetiklenmesi. İnsanlar içtikleri üçüncü dalga kahvenin hazır, çözünebilen kahveye veya büyük zincir mağazaların kahvelerine kıyasla ne kadar farklı ve zengin bir tat skalasına sahip olduğunu zamanla gördü ve şimdiye kadar neredeyse hiç keşfedilmemiş bu zenginliği hep birlikte deneyimlemek istedi. Yeme içme sektörü daha yüksek fiyata satabildiği bu kahveleri öne çıkarmaya başlarken müşteri tarafı evde demlenen ya da dışarıdan satın alınan her bir bardakla yaşadığı farklı deneyimlerin peşine düştü. Bu talep, tarlaya ve çiftçiye de yansıyınca büyüme hızı hâliyle tüm aktörler tarafından desteklenmiş oldu.

Presleniyor.
"Kahve içmeye gidenler sadece kahve tatmaya gitmiyor, ziyaret edilen kafeyi keşfedip deneyimliyor; o kafenin kitlesinin, tasarımının ve kahvesinin bir parçası oluyor. Bu deneyim arayışına bağlı olarak da iyi kahve ve mekan talebi artıyor."
Üçüncü dalga kahve hareketi; çekirdek, bölge ve demleme teknikleri hakkında kahve okuryazarlığını nasıl etkiliyor?
Üçüncü dalga kahveyi keşfederken ilk aşama, içtiğinin kahve olup olmadığını sorgulamak oluyor. Yeni kahvelerle tanıştıkça “Acaba bu hangi bölgenin kahvesi?” veya “Yakaladığım bu tadı sağlayan süreçler, işlemler neler?” soruları ortaya çıkıyor. Bu aşamada kahve okuryazarlığı önem kazanmaya başlıyor; kahve paketinin üstünden, kafedeki tabeladan veya baristayla iletişimden insanlar sevdikleri kahvenin yetiştiği bölge, gördüğü işlem, kavurucusu ve demleme tekniğini öğrenmek, insanların kendilerine uyan veya uymayan kahveleri seçebilmesine olanak tanıyor. Bu okuryazarlığın arttığını ve gün geçtikçe daha çok kişinin ne istediğini bilerek iyi kahveye ulaşmaya çalıştığını gözlemliyorum. Benim de Bardağımda Ne Var? ile yapmaya çalıştığım şey bu: Kahve okuryazarlığını artırarak herkesin kendine uygun kahveyi bulabilmesinin yolunu açmak.

Demleniyor.
İstanbul’da üçüncü dalga kahve kültürünün gelişmesine katkıda bulunan temel faktörler veya eğilimlere dair gözlemlerini paylaşabilir misin?
İstanbul’da genç, dinamik ve yeni şeyler deneyimlemeye açık nüfus için şu an en ulaşılabilir, sağlıklı ve farklı içecek seçeneği kahve. Fakat kahve içmeye gidenler sadece kahve tatmaya gitmiyor, ziyaret edilen kafeyi keşfedip deneyimliyor; o kafenin kitlesinin, tasarımının ve kahvesinin bir parçası oluyor. Bu deneyim arayışına bağlı olarak da iyi kahve ve mekan talebi artıyor.
Kültürün bir diğer tarafındaysa, iyi kahveyi çekirdek olarak satın alıp evinde demleyen, ev demleyicileri olarak adlandırabileceğimiz kişiler var. Özellikle pandemiyle birlikte bu kitle oldukça genişledi. Kapanmaların bitişi sonrasında da bu grubun büyük kısmı evde kahve demlemeyi bırakmadı. Bu kişilerin artan talebinin etkisiyle de piyasaya hem orta-iyi düzey hem de egzotik diyebileceğimiz üçüncü dalga çekirdekler girmeye başladı.
"İstanbul’da 2012-2013 gibi açılmaya başlayan üçüncü dalga kahve dükkanları o zamanlar bir elin parmakları kadardı. Fakat bu dükkanlar ve kavurucuları lokomotif hâlinde küçük bir kitlenin bu zenginliği anlaması ve öğrenmesi için yol gösterdi."
İstanbul’da tüketici-üretici ekseninde üçüncü dalga kahvenin ortaya çıkışı kahve pazarını ve pazarın oyuncularını nasıl etkiledi?
İstanbul’da 2012-2013 gibi açılmaya başlayan üçüncü dalga kahve dükkanları o zamanlar bir elin parmakları kadardı. Fakat bu dükkanlar ve kavurucuları lokomotif hâlinde küçük bir kitlenin bu zenginliği anlaması ve öğrenmesi için yol gösterdi. Takip eden 3-4 senelik süreçte yeni açılan kafeleri, pazara giren kavurucuları tek tek takip etmek mümkünken özellikle son 4-5 senede hobisini işe çevirmek isteyen veya bu trendden pay kapmak isteyen girişimlerle pazar katbekat büyüdü.
Bu kadar çok oyuncunun olduğu piyasada farklılaşmak isteyen markalar iyi yeşil çekirdek getirmeye de odaklanınca pazardaki genel kahve kalitesi yıllar içinde iyileşti. Eskiden Londra, Berlin, Oslo, Stockholm gibi Avrupa şehirlerinin kahve tedarikçilerine imrenerek bakarken artık benzer kalitede markalara Türkiye de sahip.
Üçüncü dalga kahve pazarı sadece Türkiye’de büyümediği için global zincir markalar da bu akımı takip etmeye ve tek bir çiftlikten olmasa bile tek ülkeden tedarik edilen kahveleri tüketicilere sunmaya başladı. Bir parantezi lokal zincirler için açmak isterim; biliyorum ki üst seviye olmasa da orta-iyi seviye kahveleri getirip tüketiciyle buluşturan markalarımız var ve bu markalar kesinlikle daha bilinçli, kahve okuryazarlığı oluşan bir tüketici kitlesi yaratıyor.
Tadılıyor.
Sosyolojik bir perspektiften bakıldığında, İstanbul'daki kahve kültürü üçüncü dalga hareketiyle nasıl değişti?
İstanbul’un yüzyıllardır bir kahve kültürü var ve bu kültür hep Türk kahvesi etrafında dönmüş. Eski zaman “kafeleri” olan kahvehanelerde halkın kahve içmeyi araç olarak kullanarak biraraya gelip gündemi konuştuğunu, oyunlar izlediğini ve hikayeler anlatıp dinlediğini biliyoruz. Zamanla bu kahvehaneler tatsız ve renksiz erkek kulüpleri hâline geldi, özellikle büyükşehirlerde neredeyse yok oldu. Belki de yerini pastaneler ve restoranlar aldı.
Üçüncü dalga kahveyle birlikte kahvehane kültürünün modern zaman versiyonunu yaşadığımızı düşünüyorum. Kahveciler özellikle gençler için bir toplanma ve eğlence yeri ama eskisine kıyasla içinde bulunulan mekan ve mekanın sunduğu kahvenin kalitesi de önemli. Günümüz dünyasında güzel mekanda iyi kahve içerek sosyalleşmek isteniyor diyebiliriz. Sosyal medyanın bu denklemdeki yerini unutmamalıyız çünkü bu estetik ve yeni mekan arayışını tetikleyen çok önemli bir unsur.
"Şarap, bira mayalarını kullanma, üst üste farklı işlemlerden geçirme, başka içkilerin fıçılarında bekletme gibi çekirdeğin sunduğu tatları değiştiren ve evrilten yöntemleri daha çok göreceğiz."
İstanbul'da tüketim ve satış dışında nitelikli kahvenin tartışılmasına, tadılmasına ve geliştirilmesine odaklanan merkezlerden söz edebilir miyiz?
Şehirde kahvecilerin yoğunlaştığı alanlardan bahsedebiliriz. Özellikle gençlerin yoğun ziyaret ettiği, alışveriş odaklı ya da turistik gezi alanlarında daha sık görüyoruz: Moda, Kadıköy, Beşiktaş, Cihangir, Karaköy, Bağdat Caddesi ve çevresi, Boğaz hattı ilk akla gelen bölgeler. Satış ve tüketim odağı dışında okuryazarlığı artıracak, sektörü ve tüketiciyi geliştirecek aktivitelerin ancak bireysel veya marka bazlı yapıldığını görüyorum. Örneğin bir kahveci, demleme kursu açıyor veya tadım atölyesi yapıyor fakat bunun ötesine geçen ve bir topluluğa hitap ettiğini söyleyebileceğimiz alanlar ne yazık ki şu an yok.

Afiyetler!
Üçüncü dalga kahve akımında bizi bekleyen trendler neler?
İlk beklediğim trend, kahve işleme metotlarının çeşitlenmesi. Şarap, bira mayalarını kullanma, üst üste farklı işlemlerden geçirme, başka içkilerin fıçılarında bekletme gibi çekirdeğin sunduğu tatları değiştiren ve evrilten yöntemleri daha çok göreceğiz.
İkinci beklediğim trend, globalde gördüğümüz zincir markaların üçüncü dalga kahveye yönelimi. Nestlé’nin sektörün en eski temsilcilerinden olan Blue Bottle Coffee’yi satın alıp Blue Bottle kahveleriyle Nespresso pod’ları üretmeye başlaması bunun en iyi örneklerinden biri.
Son beklediğim trend ise kahve fiyatlarının yükselmesi. Artan talep, zahmetli işleme metotları ve global zincirlerin ilgisine iklim krizi de eklenince kahve fiyatlarının önümüzdeki yıllarda çok daha fazla artmasını bekliyorum. Ama hemen enseyi karartmayalım: Yeni, sıcağa dayanıklı ve Arabica kadar lezzetli kahve çeşitleri üretilmeye başlandı bile.
Genel olarak içeceğimiz kahve kalitesinin pozitif yönde etkileneceğini düşünüyorum fakat üçüncü dalga kahve üretiminin sürdürülebilirliği ve fiyatları açısından soru işaretlerim var.











