“Küresel Britanya” yolunda

Yaklaşık 4 yıllık sancılı bir boşanma sürecinin ardından 1 Ocak 2021’de geçiş sürecini tamamlayarak Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılan Birleşik Krallık, uluslararası ekonomik düzende “bağımsız bir ses” olmaya yönelik ilk adımları atmaya başladı. Siyasi ve ekonomik ilişkilerde kendi kurallarını belirleyerek “Küresel Britanya” olma yolunda ilerlemeyi hedefleyen ülke, 2020’nin son aylarında bugüne kadar ticari ilişkilerini AB’nin kuralları çerçevesinde yürüttüğü 70’ten fazla ülkeyle yeniden ticaret anlaşması imzalamak için görüşmelere başladı. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre şimdiden AB dışındaki 60 ülkeyi kapsayan 31 ticaret anlaşması imzalandı. Henüz anlaşma sağlanamayan ülkelerle olan ticari ilişkiler ise Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) kurallarına göre belirleniyor.

• Küresel Britanya: Avrupa’nın çok ötesinde bir hâkimiyet alanı kurma fikri üzerine odaklanan “Küresel Britanya” ideolojisi hem ekonomik hem siyasi ilişkilerde yeni bir kimlik ve düzen arayışına işaret ediyor. 23 Haziran 2016’daki referandum öncesi ayrılık yanlıların kullandığı bu söylem, referandumun ardından hükümet üyelerinin sıklıkla kullandığı bir slogana dönüştü. Ocak 2017’de Brexit planını açıklayan dönemin Başbakanı Theresa May, “Küresel Britanya”yı Avrupa devletleriyle iyi ilişkiler içinde olan bir komşu olmasının yanı sıra Avrupa sınırlarının ötesine de uzanan, “eski dostlar” ve “yeni müttefikler” ile ilişkiler geliştiren bir ülke olarak tanımladı. Nitekim aynı konuşmada Çin, Brezilya, Avustralya, Yeni Zelanda ve Hindistan gibi ülkelerle çarpıcı ticaret anlaşmaları yapma konusunda temasta bulunulduğu da açıklandı.
   
• Ticarette yeni dönem: Birleşik Krallık’ın AB’den ayrıldığı 31 Ocak 2020’den sonra başlayan geçiş döneminde ticari ilişkiler AB kuralları çerçevesinde devam ederken bir yandan da birçok ticaret bloğu ve ülkeyle sıkı bir diplomasi trafiği yürütüldü. Brexit sonrası ilk serbest ticaret anlaşmasının imzalanması ise beklenenden uzun sürdü. Eylül 2020’de Japonya ile el sıkışan Birleşik Krallık, böylece ticarette yeni dönemin ilk adımını attı. 11 aylık geçiş sürecinin sonunda ise 60 ülkeyi kapsayan 31 anlaşmaya imza atıldı. Yeni yıl itibarıyla yürürlüğe giren bu anlaşmaların yanı sıra Kanada, Ürdün ve Meksika ile de el sıkışıldı ancak anlaşmalar henüz uygulanmaya başlanmadı. Arnavutluk, Cezayir, Bosna Hersek, Gana, Sırbistan ve Karadağ ile de görüşmeler sürüyor.
   
• Büyük anlaşmalar: Birleşik Krallık’ın bugüne kadar yaptığı serbest ticaret anlaşmaları arasında büyüklük açısından 37,1 milyar sterlinlik ticaret hacmiyle İsviçre başı çekerken 26,7 milyar sterlinle Norveç ikinci, 18,6 milyar sterlinle Türkiye üçüncü sırada geliyor. Bu noktada Türkiye’ye bir parantez açmakta fayda var. Birleşik Krallık; Unilever, Shell, BP, Vodafone ve HSBC gibi devler de dahil olmak üzere ülkede faaliyet gösteren 3 binden fazla şirketle Türkiye’nin en büyük beşinci yabancı yatırımcısı konumunda bulunuyor. Hâlihazırda 7 bin 600 Birleşik Krallık merkezli firma Türkiye’ye ihracat yapıyor. 2019 rakamlarına göre Türkiye’nin Birleşik Krallık’a ihracatı 11,2 milyar dolar olurken ithalatın ise 5,6 milyar dolar seviyelerinde gerçekleştiği görülüyor. Dolayısıyla bu tarz kritik pazarlarla yapılan anlaşmaların, her iki taraf için de belirsizlikleri ortadan kaldırmak, güven tazelemek ve yabancı yatırım çekme potansiyelini artırmak açısından avantajlı olduğunu söylemek mümkün.
   
• ABD çıkmazı: 2019’da 140 milyar dolarlık ticaretin yapıldığı ABD cephesinde ise işler karışık. Mayıs 2020’de başlayan ve yeni yıl öncesi tamamlanması beklenen müzakerelerde herhangi bir ilerleme kat edilmemesi, “Küresel Britanya” hayallerinin önündeki en büyük engeli oluşturuyor. Seçilmiş Başkan Joe Biden’ın New York Times’a verdiği bir röportajda, “Ülke içinde büyük yatırımlar yapana kadar herhangi bir ülkeyle yeni ticaret anlaşması imzalamayacağım” demesi ise müzakerelerin yakın gelecekte de bir yere varmayacağının sinyallerini veriyor.
   
• Geniş perspektif: Brexit kampanyalarının başından beri tüm hükümetlerin üzerine oynadığı “Küresel Britanya” hedefine ulaşmanın yolu sadece anlaşma yapmak değil, bu anlaşmaları ülkenin avantajına olacak bir zemine oturtmak, çok taraflı ticaret anlaşmalarına ve bloklarına dahil olmak, stratejik iş birlikleri yapmak ve Birleşik Krallık’ı yabancı yatırımcılar için cazibe noktası hâline getirmekten geçiyor. AB ile yapılan anlaşma dâhil tamamlanan ticaret anlaşmalarının toplamı, Birleşik Krallık’ın 885 milyar sterlinlik ticaretini güvence altına almış durumda ancak bu anlaşmaların stratejik ticaret ortaklarından ziyade görece ticaret hacminin düşük olduğu ülkelerle yapılmış olması, “Küresel Britanya” hedefinin erişilebilirliği konusunda şüpheleri artırıyor. 2022’nin sonuna kadar yapılacak anlaşmaların deniz aşırı ticaretin %80’ini kapsayacağını söyleyen hükümet yetkililerinin bu amaca ulaşması için ise ABD, Yeni Zelanda ve Avustralya ile masaya oturması gerekiyor.