TÜSİAD Şam’da: Suriye’nin ulaştırma projeleri üyelerle paylaşılacak

TÜSİAD Yönetim Kurulu Başkan Yardımcıları Perihan İnci ve Fatih Kemal Ebiçlioğlu ile Ankara Temsilcisi  Barış Urhan, 31 Ağustos–2 Eylül tarihlerinde Suriye'nin başkenti Şam’ı ziyaret ederek Suriye Ulaştırma Bakanlığı, Suriye Merkez Bankası, Suriye Varlık Fonu ve  ticaret ve sanayi odaları ile görüştü. Yeniden yapılanma yatırımları, finansmana erişim, yatırım mevzuatı, bürokratik işlemler ve dış ticaret koşulları üç günlük programın ana başlıklarıydı.

Suriye yönetimi demiryolu ağının limanlara ve üretim merkezlerine bağlanması, M45 uluslararası karayolunun yenilenmesi, Türkiye sınırı ile Tartus Limanı ve Irak sınırı için hazırlanan bağlantılar, araç muayene istasyonları ve dijital ulaştırma sistemleriyle ilgili planlarını TÜSİAD heyetine sundu. Yap-işlet-devret modeliyle planlanan projelere ilişkin bilgiler yatırım olanaklarını değerlendirmeleri için TÜSİAD üyeleriyle paylaşılacak.

• Barış Urhan ve Prof. Dr. Serhat Erkmen, 3-10 Nisan tarihleri arasında İdlib, Halep, Şam, Humus, Tartus ve Lazkiye’yi kapsayan sekiz günlük bir gezi yapmıştı. Gezi kapsamında sanayi bölgeleri ve limanlar incelenmiş, yerel iş çevreleriyle görüşülmüş, ayrıca Suriye Ticaret Odaları Federasyonu ile bir toplantı yapılarak gayrimenkul geliştirme, organize sanayi bölgelerinin düzenlenmesi, yatırım teşvikleri ve izinlerin kolaylaştırılması gibi konular ele alınmıştı. 

Peki TÜSİAD beş aylık hazırlık sürecinde üyeleri için hangi bilgileri topladı ve Şam yönetimi Türk şirketlerine hangi planları sundu?

TÜSİAD Şam ziyaretine nasıl hazırlandı?

TÜSİAD’ın Suriye programı, 3-10 Nisan arasında İdlib, Halep, Şam, Humus, Tartus ve Lazkiye’yi kapsayan sekiz günlük saha gezisiyle başladı. Gezi programında her şehir yatırım zincirinin ayrı bir bölümü üzerinden incelendi. İdlib ile Halep’te sanayi bölgeleri ve yerel üreticiler, Humus’ta karayolu bağlantıları, Tartus ile Lazkiye’de limanlar ziyaret edildi. Şam’da ekonomi yönetimi ve yatırım kurumlarıyla görüşülürken, Şam kırsalındaki Adra Sanayi Şehri de programa alındı. İş dünyası kuruluşlarının yanında Türkiye’nin Halep Başkonsolosluğu ve Şam Büyükelçiliğiyle de görüşüldü. Üretim alanından liman çıkışına, yerel ortak arayışından yatırım iznine kadar bir şirketin Suriye’de karşılaşacağı başlıca konular aynı gezi içinde incelendi.

• Suriye Ticaret Odaları Federasyonu'yla yapılan görüşmede Türk şirketlerinin pazara girişte kullanabileceği yerel destek mekanizması da ele alındı. Federasyonun Ekonomik Araştırmalar ve Çalışmalar Merkezi, Suriye’de faaliyet göstermek isteyen şirketler için fizibilite hazırlayabileceğini ifade ederken, Federasyon yönetimi ise yatırım izinleri ve idari işlemlerde hükümetle birlikte çalışabileceğini belirtti. Gayrimenkul geliştirme ve organize sanayi bölgelerinin düzenlenmesi Türk şirketleriyle işbirliği yapılabilecek alanlar arasında sayıldı. TÜSİAD bu temaslarla üyelerinin sektör ve şehir seçerken başvurabileceği yerel kurumları, yatırım işlemlerini yürütecek kamu birimlerini ve ortaklık kurulabilecek iş çevrelerini belirledi.

TÜSİAD, saha gezisinden iki buçuk ay sonra “Suriye’de Ekonomik ve Siyasi Görünüm” başlıklı kapalı üye toplantısını düzenledi. Toplantıda Serhat Erkmen Suriye’nin güvenlik koşulları ve yönetim yapısını, Barış Urhan ise altı şehirdeki sanayi bölgeleri, limanlar, iş dünyası kuruluşları ve yatırım kurumlarıyla yapılan görüşmeleri aktardı. Üye şirketler Nisan gezisinde incelenen sektörleri güvenlik, kamu idaresinin işleyişi, ulaşım bağlantıları ve yerel ortaklık koşullarıyla birlikte değerlendirdi. 

31 Ağustos–2 Eylül tarihleri arasındaki Şam programında ise hazırlık yönetim kurulu düzeyinde sürdürüldü. Başkan yardımcıları Perihan İnci ve Fatih Kemal Ebiçlioğlu’nun da katıldığı heyet, Nisan ayında incelenen yatırım koşullarını bu kez ekonomi ve dışişleri yönetimi, Merkez Bankası, Varlık Fonu, ticaret ve sanayi odaları ile proje sahibi kamu kurumlarıyla görüştü. 

Ulaştırma Bakanlığı TÜSİAD’a hangi işleri sundu?

Eylül ziyareti kapsamında Suriye Ulaştırma Bakan Yardımcısı Muhammed Rahhal, demiryolu ağını limanlara, üretim bölgelerine ve tüketim merkezlerine bağlamak için hazırlanan programı TÜSİAD heyetiyle paylaştı. Toplantıya Yük Taşımacılığı Düzenleme Müdürü Halid Kesha, Yatırım Müdürü Ali El-Kadur, Kara Ulaşımı Müdürü Ali Esber ve Dışişleri Bakanlığı temsilcileri de katıldı. Böylece proje hazırlığı, yatırım başvurusu, karayolu düzenlemesi ve dış yatırım işlemlerinden sorumlu bütün birimler görüşmede hazır bulundu.

Karayolu tarafındaki ilk büyük dosya M45 güzergahı. Yaklaşık 500 kilometre uzunluğunda ve büyük bölümü her yönde üç şeritten oluşan güzergahın 2027’de kapsamlı biçimde yenilenmesi planlanıyor. Suriye hükümetinin Ağustos ayında açıkladığı programa göre Türkiye-Suriye-Ürdün-Suudi Arabistan hattındaki günlük tır sayısı 10’dan 30’a çıktı. Kısa vadeli hedef günlük 100 tır. Artan transit trafik M45’in önemini artırmakla birlikte, güzergahı yatırıma da açık hale getiriyor. 

Rahhal’ın TÜSİAD heyetine verdiği bilgiye göre M45 için teklif çağrıları yayımlandı ve bazı projelerde uygulama işlemleri başladı. Suriye–Türkiye sınır bağlantısı ile Tartus Limanı–Irak sınırı arasındaki güzergâhların teknik çalışmaları da güncelleniyor. Bu hatların yap-işlet-devret modeliyle yatırımcılara açılması planlanıyor. Yolun inşası ve yenilenmesinin yanında uzun süreli bakım, geçiş sistemi, hizmet tesisi ve işletme gelirleri de hazırlanacak sözleşmelerin parçası olacak.

• Türkiye ile Suriye arasında doğrudan karayolu taşımacılığı Ağustos 2025’te yeniden başladı. İlk araçlar Cilvegözü Sınır Kapısı üzerinden Mersin, İdlib ve Halep arasında sefer yaptı. Doğrudan geçişin başlaması sınırdaki aktarma ihtiyacını azaltırken Suriye içindeki yolların kapasitesini Türkiye’den Ürdün ve Suudi Arabistan’a kadar uzanan hattın temel konusu haline getirdi. M45’in yenilenmesi bu nedenle Türkiye çıkışlı yüklerin Körfez’e ulaşacağı transit güzergahın da önemli bir parçası.

Demiryolu programı ise M45’ten daha erken bir aşamada bulunuyor. Limanlarla üretim ve tüketim merkezleri arasında kurulacak bağlantıların güzergâhı, taşıma kapasitesi ve yatırım maliyeti için uzmanlık çalışmaları sürüyor. Rahhal bu çalışmaların zaman gerektirdiğini belirtti. Mevcut aşamada demiryolu tarafında yapım ihalesinden önce ağ planlaması ve teknik fizibilite hazırlanırken M45’te teklif çağrısı ve uygulama sürecine geçildi. Toplantıda farklı illerde yeni araç muayene merkezlerinin kurulması ve lisanslanması konusu da ele alındı. 

• Öte yandan: Nisan ayında yapılan ziyarette Suriye Ticaret Odaları Federasyonu Ekonomik Araştırmalar ve Çalışmalar Merkezi Müdürü Muhammed Gazal, Merkez Bankasının SWIFT üzerinden yeniden işlem yapmaya başladığını TÜSİAD heyetine aktarmıştı. Eylül programında ise Merkez Bankası ve Varlık Fonu da ziyaret edildi.

TÜSİAD’ın Suriye programı hangi aşamaya geldi?

Şam temaslarının sonunda TÜSİAD’ın elinde her biri birbiriyle bağlantılı üç önemli bilgi grubu bulunuyor. Ticaret ve sanayi odaları öncelikli sektörleri ve yerel ortaklık imkanlarını, kamu kurumları mevzuat ve izin süreçlerini, ulaştırma yönetimi ise üzerinde çalışılan projeleri heyete ayrıntılarıyla aktardı. Bu bilgiler, TÜSİAD üyelerinin potansiyel bir yatırımı tüm koşullarıyla birlikte değerlendirebilmesini sağlayacak.

TÜSİAD tarafından açıklanan sonraki adım ise ulaştırma görüşmesinden çıkan sonuçların TÜSİAD üyelerine aktarılması. TÜSİAD şu aşamada üyelerinin Suriye’ye ilişkin yatırım kararından önce ihtiyaç duyacağı önemli bilgileri bir araya getirerek üyelerine sunacak. Bundan sonra hangi sektörlerde yeni temas kurulacağı ve bir şirket heyeti düzenlenip düzenlenmeyeceği ise üye değerlendirmelerine bağlı olacak.