Ağa üzümü

Nereden? Tamzara Mahallesi, Şebinkarahisar, Giresun

Nedir? Yaklaşık 100 yaşında olduğu düşünülen Ağa üzümü Tamzara’da yetişen endemik türlerden. Tek kalan Ağa üzümü asması, dut ağacına sarılı hâlde bölgede yaşayan Temel Meletli’nin bahçesinde bulunuyor. Tamzara Mahallesi’nin yüksek yağış ve nem alan mikro iklimi, şaraplık diğer üzümler için uygun koşulları sağlamasa da yerel üzümlerin devamlılığı için önemli. 

Keşif öyküsü: Yıl 2020. Emekli matematik öğretmeni Temel Meletli neye vesile olacağından habersiz kurduğu pazar tezgahında bahçesinden topladığı üzümleri satıyor. O esnada yerel pazarda Tamzara'ya özgü Tamzara Kızılı üzümünü arayan Gizem (Billur Duyar) ve ortağı Berat (Bülbül), Ağa üzümünü fark ediyor. Hikaye, Temel Bey’in üzümlerini Gizem ve Berat için toplamasıyla başlıyor ve 3 yıldır da devam ediyor. 

Gizem, Temel Bey’in motivasyonundan şu sözlerle bahsediyor: “İleri yaşına rağmen, 8 metre yükseklikteki merdiveniyle ağaca tırmanıp asmalardan üzümlerini toplarken arı saldırısı yaşadığı dahi oldu. Ama her sene büyük özveriyle bize yardımcı olmak için çabalıyor. Biz de bölgedeki bu üzümleri çoğaltabilmek adına Ağa üzümünün çeliklerini topluyoruz. Böylelikle üzüm aracılığıyla sadece Temel Bey’e değil, bölgedeki daha fazla kişiye gelir kaynağı oluşturabilmek istiyoruz.”

Bir asırlık aranın ardından: Karadeniz kıyısında yetişen üzümlerden 100 yıldır şarap yapılmadığı biliniyor. Ancak Giresun’da şarapla ilgili ilk kayıtlara MÖ 400’lü yıllarda yazılan Ksenephon’un Anabasis Onbinlerin Dönüşü eserinde rastlanıyor. 1922 yılındaki mübadeleyle Giresun’da şarap yapımı kesintiye uğruyor ve ticari amaçlı şarap üretimi sona eriyor. 2002'de Giresun Ticaret ve Sanayi Odası’nın tarımsal üretimde fındığa alternatif geliştirme çabalarının ürünü olarak bölgede yetişen Isabella üzümüyle şarap üretimine dair çalışmalar yürüttüğü biliniyor fakat bu durum kayıt altına alınmadığı için ticari bir geçerlilikten bahsetmek pek mümkün değil.

Ağa üzümünden şaraba: Gizem ve Berat, 2020 yılındaki ilk denemenin ardından Ağa üzümündeki potansiyeli fark ediyor. Üzümün çoğaltılmasını sağlamak amacıyla her yıl farklı tekniklerle denemelerini sürdürüyorlar. Henüz satışa sunulmayan ve çalışmaları devam eden Ağa üzümüne natürel şarap tekniği uygulanıyor; %100 kabukla 7 ay boyunca küplerde bekletiliyor.

Tadım notları: Burunda kavun, nektarin ve kayısı kokularına okyanus notları, yosun ve umami eşlik ediyor. Damaktaysa yağlı bir hissiyatla elma kurusu ve narenciye notları beliriyor. Orta üstü asidite ve düşük gövdeye sahip bu şarabın kolay içimli olduğu söylenebilir.