Limanlarda konteyner sorunu

İnternetten bir ürün satın alırken o ürünün ne şartlarda, hangi araçlarla veya kaç farklı yere uğrayarak elinize ulaştığını hiç düşündünüz mü? Çoğu kişi; Alibaba veya Amazon gibi sitelerden alışveriş yaparken bu tür ayrıntıları düşünmekten ziyade ürünün ne zaman eline ulaşacağına odaklanır. Hatta çoğu zaman uzun teslimat süreleri, üründen vazgeçmek için yeterli bir sebeptir. Halbuki, satın alınan her ürün için arka tarafta ciddi bir operasyon yürütülüyor. Kıyafet, ilaç ve işlenmiş yiyecekler dahil imal edilen tüm ürünlerin %80’inin gemilerle taşındığı günümüzde sepete atılan her ürün, tedarikçi firma için satın alınması veya kiralanması gereken yeni bir konteyner manasına geliyor. Fakat son bir senedir, konteyner bulmak eskisi kadar kolay olmuyor.

Pandemi nedeniyle önce kısıtlamalar, ardından da yoğun taleple karşılaşan nakliye sektörü, dünya çapında ciddi bir konteyner kıtlığı ile karşı karşıya… Son bir sene içinde birçok ülkede limanlarda bekleyen gemilerin sayısı hızla artarken boş konteyner bulma konusunda yaşanan sıkıntılar, küresel ticaret altyapısının kırılganlığını bir kez daha ortaya çıkardı.

Krizin boyutları

Hâlihazırda dünyada konteyner üretimi ve satışı gerçekleştiren yalnızca iki Çin merkezli şirket var. Dolayısıyla Çin dışında faaliyet gösteren şirketler, en iyi ihtimalle Çin’den ürün taşıyan konteynerleri boşaltma yaptıkları limanlarda ikinci el olarak satın alabiliyor. Çin merkezli konteyner üreticileri, geçen sene yeni konteynerleri 1.600 dolara satarken şu anda konteyner başına 2.500 dolar talep ediyor. Konteyner kiralama ücretleri, son altı ayda %50 arttı. 2020’den önce, Çin limanlarından yola çıkan 12 metrelik standart bir konteynerin nakliye ücreti yaklaşık 1.000 dolar civarındaydı; şu anda nakliye fiyatları 6.000 ila 10.000 dolar arasında değişiyor.

Tetikleyen faktörler

Talep artışı: Beklentilerin aksine, pandemi sırasında değişen tüketici alışkanlıkları e-ticaretin yükselmesine neden olurken konteyner taşımacılığına talep arttı. Pandeminin ilk zamanlarında kapanmalar nedeniyle üretimi durduran fabrikaların ikinci çeyrekten itibaren artan talebe karşılık verememesi ise konteyner fiyatlarında yükselişe neden oldu.

Limanlarda kitlenme: Problem, yalnızca yeni konteyner üretimindeki düşüşten kaynaklanmıyor. Konteynerler, hiçbir zaman tek seferlik taşıma için kullanılmaz. Aksine, sürekli bir boşaltma ve yeniden yükleme söz konusudur. Mal getiren her “ithalat konteyneri” kısa bir sonra bir “ihracat konteynerine” dönüşerek dünyanın başka bir köşesine doğru yola çıkar. 2020’nin başlarından beri limanlardaki kısıtlamalar, çalışan sayılarındaki düşüş ve bekleyen gemilerin sayısındaki artış ise gemilerin boşaltılma ve yeniden doldurma sürelerinin uzamasına neden oluyor. Bir limanda yaşanan gecikmenin diğer limanlarda domino etkisi yaratması ise küresel ticaret takviminde aksaklıklara yol açıyor.

Ülkeler arası dengesizlik: Çin, pandeminin zorlu günlerini atlatarak dünyanın geri kalanından daha önce ihracata başladı. Diğer ülkeler ise pandemi kısıtlamaları ve istihdam sıkıntısı nedeniyle Çin’in ihracat hızına ayak uydurmakta sıkıntı çekti. Mart ayı itibarıyla, Çin’den Kuzey Amerika’ya giden gemilerin yalnızca %40’ı Çin'e geri dönerken kalanlar limanlarda bekletiliyor. Örneğin; Los Angeles Limanı’nda ortalama açıkta bekleme süreleri 7 günü bulurken bekleyen gemilerin sayısı 50’yi aşıyor. Öte yandan, hem Çin’in hem de ABD’nin ülkeden boş konteyner çıkışına izin vermemesi limanlarda boş konteynerlerin birikmesine neden oluyor.

Önlemler ve öngörüler

CIMB Thai Bank, küresel konteyner krizinin ABD ve Avrupa’daki aşılama süreçlerinin hızlanmasıyla birlikte 2021’nin ikinci yarısında hafifleyeceğini öngörüyor.

Peki, nasıl? Nakliye şirketleri, gemilerin limanlarda bekletilme sürelerinin azaltılması, tahliye süreçlerinin hızlandırılması gibi birçok önlem alırken Çin hükümeti de konteyner üretimini artırmaya yönelik teşvikleri artırdı. Çin Konteyner Endüstirisi Birliği (CCIA), eylül ayı itibarıyla çalışma saatlerini günlük 11 saate çıkararak ayda ortalama 300.000 TEU (twenty-foot equivalent unit) taşıma kapasitesine sahip konteyner üretmeye başladı. Öte yandan, pek çok şirketin Asya odaklı üretim modellerini bırakıp yeni saha arayışlarına girmesinin Çin hattındaki yoğunluğu azaltması bekleniyor.