Mesir macunu 101

Şakasını yapmasını bildiğimiz ama kendisini bilmediğimiz macunu biraz tanıyalım.

Berkok Yüksel

arçelik ile birlikte

Her fincan ayrı bir hikâye ve bu hikâyenin tekrarı yok: Arçelik x Starbucks Reserve Starbucks Reserve’de kahvenizi almak için beklerken ya da kahvenizi yudumlarken bir şarkı duyup, “keşke o şarkının ne olduğunu bilseydim” diye düşündünüz değil mi? Tam da bu noktada, Arçelik ve Starbucks Reserve bir araya gelerek Türk kahvesinin en keyifli eşlikçilerinden müzikle “İyilik Anı” projesinde buluşuyor. Arçelik Telve ile hazırlanan Starbucks Reserve Veranda kahveleri, Türk kahvesi tutkunlarına müzik eşliğinde sunuluyor. Nedir? Arçelik’in benimsediği iyiliği aşkla tasarlar söylemiyle Starbucks Reserve’ün anın kahvesi mottosu buluşarak her iki markanın da dünyayı daha iyi bir yer hâline getirmek için yaptıkları girişimler iyilik teması altında birleşiyor. Nasıl? İnsanları kahvenin etrafında bir araya getiren bu projeyle paylaşılan anların hikâyeleri kahve etrafında şekilleniyor. Starbucks Reserve’ün üst düzey kahve deneyimi, profesyonellerin tercihi Arçelik Telve ile buluşarak en kıvamlı Türk kahvelerini fincanlarımıza dolduruyor. Çok yakında Kendiniz için yaratacağınız bu eşsiz “İyilik Anları”na eşlik etmek üzere, Tuncer Tunceli ve Okan Bayülgen tarafından hep severek dinleyeceğiniz şarkılarla hazırlanan iki ayrı çalma listesi çok yakında sizlerle. Sadece kendiniz olarak, kahve içerek, ders çalışarak, okuyarak ya da arkadaşlarınızla sohbet ederek yarattığınız, bir tekrarı daha bulunmayan bu değerli anlara bir hayli yakışacak playlistler arasından; Tuncer Tunceli, kendine özgü dinamik ve temposu yüksek bir playlist hazırlarken Okan Bayülgen, kahve severler için seçtiği müziklerden oluşan bir seçki sunuyor. Kendiniz için yaratacağınız tüm “İyilik Anları”na keyifle eşlik edecek İyilik Anı playlistlerini kaçırmamak için gözünüz Arçelik’in Instagram sayfasında olsun, bizden söylemesi.

Daha fazlasını öğren →

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

Mesir macunu diyince akla önce afrodizyak özellikleri geliyor. “Akla” diyerek herkesi kendi cehalet kayığımda batırmayayım — benim aklıma bu geliyor. Fakat aklı fesat olan bir tek ben değilim. Memlekette yılda yaklaşık 500 bin ton üretilen mesir macunu, Kapalıçarşı’da azgın teke çizimleri; balık pazarı girişinde bereket tanrısı logoları; bilumum turistik aktarda “Turkish Viagra” etiketiyle satılıyor. Oysa hem tarihteki hem de araştırmalara göre Türkiye’de insanların aklındaki yeri de arzu veya performans arttırıcıların mizahlı dünyasından uzak — sadece %1 afrodizyak ürün olarak tanımlıyor, kalanı fonksiyonel veya şifa gıdası olarak.

Nedir?: Mesir macunu, şekerle kıvamlandırılarak macun haline getirilmiş bir baharat karışımı. Aslında tarifi su, şeker ve limon tuzuna eklenen 41 adet baharatın temini dışında kolay. Geleneksel tarifi yerine bal ve az sayıda baharatı karıştırarak yalancı mesir macunu yapmak internet tarif kaynaklarının önerdiği yol. Sağlık etkileri Celal Bayar Üniversitesi’nin ulaşamadığım bir araştırmasına göre kanıtlanmış. Kuvvet verici, hazım kolaylaştırıcı ve hormon tetikleyici özellikleri var.

Etimoloji: Macun Arapça'da "yoğurmak" anlamını taşıyan acn kökünden türemiş. Mesir kelimesinin etimolojisiyse biraz karışık — mesir, "gezmek" anlamında gelen bir anlam kökünden (bkz. mesire, mesirelik). Fakat şahsen daha muhtemel bulduğum açıklama, “zehirlenmelere karşı mithridaticum adıyla ünlü bir panzehir geliştiren kral VI. Mithridates’in, ilerleyen yüzyıllarda panzehirin değişikliğe uğramasıyla bu karışımın Anadolu’da 'mesir macunu' adını” almış olması.

Şekerlemeden öte: Mesir macununun menşesi Manisa olarak kabul ediliyor. Her sene Manisa’da mesir macunu adına bir festival de düzenliyor. Her seneden kasıt da epey bir süredir. Mesir macunu festivali 481. yılında. Hatta 2021 yılının aralık ayında UNESCO tarafından kültürel bir değer olduğu tasdiklenmiş. “Somut Olmayan Dünya Kültürel Mirası” addedilen festival duayla açılıyor, mesir macunu karılıyor, Hafsa Sultan’ın Merkez Efendi’den beratinin temsili oynanıyor, ardından da üçle beş ton arası mesir macunu dağıtılıyor.

Görsel: Merkez Efendi

Ana şifası, evlat yüreği: Her tarihi bol yiyecek gibi mesir macunun da bir hikâyesi var. Kanuni Sultan Süleyman’ın annesi Hafsa Sultan'ın eşi Yavuz Sultan Selim’in vefatından sonra yasından hasta düşüyor. Dönemin önde gelen tabiplerinden Merkez Efendi bu derde deva olması için 41 çeşit baharatı macunla karıştırıp bir ilaç oluşturuyor. İlacı alan Hafsa Sultan iyileşince Sultan Süleyman halka mesir macunu dağıtılmasını emrediyor. Festivalleşen bu dağıtım yıllarca Nevruz dönemindeki kutlamalara tekabül etse de son yıllarda tarihleri mart sonu da olabiliyor nisan ayında da.

Sultan Süleyman annesine şifa veren bu ilacın cinsel performans artırıcı olarak satılmasına ne derdi bilemem. Fakat halka dağıttığı dönemde tebaasının pek keyifli akşamlar geçirdiğini düşünmeden edemiyorum. Manisa’nın gastronomi turizmi için mühim bu kültürel mirasımızı yaşatmak artık bizim sorumluluğumuzda.

Hikâyeyi paylaşmak için: