evrim ile ilgili hikayeler
DilozofFelsefe yayını , yeni sayısında doğa filozofları Thales, Anaximenes ve Anaximandros'un düşüncelerini merceğe alıyor. Doğa Filozofları Bugünkü modern bilimin bize öğrettiği şeylerle Anaximandros’un söylediklerine tekrar bakalım. Bunlardan bir tanesi; madde devinimi kısmı. Anaximandros, madde devinimi kısmında cidden çok enteresan şeyler söylüyor. Anaximandros, ilk canlıların deniz canlıları olduğunu, insanların da bu deniz canlılarından devinim ile evrimleştiğini söylüyor. Tab...Devamını Oku
13 Kas 2022
EVRİL VEYA ÖLRay Dalio - Principles Herhangi bir ürün bir organizasyon veya bir insan düşün. Şunun doğru olduğunu göreceksin: bir zamanlar "muhteşem" olan kişiler, şeyler zamanla eskiyor, formdan düşüyor, eskisi gibi fonksiyon edemiyor. Tüm makinalar bir noktada patlıyor, parçalanıyor ve bazı parçaları geri dönüştürülerek tekrar değerlendirilmeye çalışılıyor. BU DÖNGÜYE BİZ DE DAHİLİZ. Böyle düşününce bazen üzülüyoruz çünkü içinde bulunduğumuz makineye tutunmak istiyoruz ama daha büyük re...Devamını Oku
04 Eyl 2022
HİKAYE
İnsansı Robotlar ve Bilinç Karmaşası
İnsan olmak o kadar da matah bir şey değil
Bayramının tadı bir yana şeker, tarih boyunca çok sevilen, dünyanın her yerinde tüketilen bir yemek malzemesi, üretimde zorlukların yaşandığı, uğruna savaşların verildiği, ülkelerin işgal edildiği; kendisi ve bayramı tatlı, tarihi acı, ‘acı-tatlı’ bir bitkidir.Şeker antik çağlardan itibaren bereketli Hindistan’da üretilmektedir. Ortaçağlarda Hindistan’dan Orta ve Yakın Doğu’ya, oradan da Avrupa’ya getirilmiş, Avrupalıların yeni dünyayı keşfiyle Karayipler’de ve Amerika’da da yetiştirilmiştir.Doğal olarak bitkiye verilen adın, Hint dillerinin birinden bütün dünyaya yayılmış olmasına şaşırmamak gerek.Bazı kelimeler birkaç farklı dilde ortaktır, bazen tesadüfen bazen ortak bir kelim atası onlara ödünç vermiştir. Şeker bununla kısıtlı bir kelime değil. Gerçekten de hemen hemen bütün dünya dillerine tek bir dilden geçmiştir şeker kelimesi. Aradığımız dil, zengin olduğu kadar köklü bir dil olan Sanskritçe’dir.İlk olarak önce kök dildeki şekline bakalım, ve ardından yayılışını takip edelim. Sanskritçede kök kelime शर्कर śarkara olarak karşımıza çıkıyor. śarkara kelimesi, “çakıl, küçük taş” demek. Bu kelimeden türetilen śarkarala kelimesi ise “çakıllı kum, kaba kum” anlamlarına evriliyor. İşte bu “kaba kum” anlamı, anlaşılan o ki, mecazlanarak işlenmiş, o “kumumsu” hale öğütülmüş olan şekere atfedilmiş. Benzer dillerde, Hintçe sakkar, Pali sakkhara gibi kelimeler ile aynıdır. İlk olarak hangi Hint yarımadası dilinde ortaya çıktığı meçhul olsa da, diğer dünya dillerine geçişinin Sanskritçe üzerinden olduğu nispeten kabul görmektedir. Birbirine yakın zamanlarda bu bitki, ve beraberinde ismi, Hindistan’dan gelerek Orta Doğu’ya yayılmıştır. Arapça’ya sukkar سُكَّر şeklinde, Farsçaya şakkar olarak geçmiştir. Türk dillerine geçişi ya Hintçe’den doğrudan veya Farsça yoluyla geçtiği, ve şeker olarak evrimleştiği düşünülebilir. Türkçe şeker kelimesi, Balkanlara kadar uzanıyor, Sırpça-Hırvatça ve Boşnakça šećer, Makedonca шеќер şeker kelimelerini üretiyor. Arapça kendi haliyle İtalyancaya zucchero, kelime işaret ön ekiyle as-sukkar şeklinde, Endülüsler yoluyla İspanyolcaya azucar olarak varmış, Portekizceye açúcar, Bask diline azukrea olarak geçmiştir. Azucar kelimesi aynı zamanda Filipinler’in İspanyol kontrolü altında olduğu yıllardan Filipinceye asukal kelimesini bırakmıştır. Bir yandan ise Arapça bu kelime, Ortaçağ Latincesine succarum olarak varmış, zaman içinde Fransızcada sucre, ardından İngilizcede sugar haline evrilmiştir. Harper’a göre İngilizcede /c/ harfinden /g/ harfine geçişi muğlaktır. Aynı kökten İrlandaca siucra kelimesine ulaşmak mümkündür. Alt-Orta Almancadaki sucker, Yüksek Almancadan zucura yoluyla Almancada zucker olarak geçmiş, ve aynı zamanda İsveççeye socker ve buradan türeyen Fince sokeri kelimeleri bağışlamıştır. Almanca kökten Estonyacaya sukhur, Lehçe cukier, Belarusçaya cukar, Litvanyacaya cukrus, Letonyacaya cukurs, Çekçeye cukr, Macarca ve Slovakçaya cukor, Norveççeye ve Dancaya sukker ve buradan türeyen İzlandaca sykur kelimeleri geçmiştir. Başka bir kol, Arapçadan Yunancaya geçiş ile başlıyor, buradaki hali de ζάχαρη záchari. Yunanca kelimenin dönüştüğü kelimelerBayramının tadı bir yana ş eker, tarih boyunca çok sevilen, dünyanın her yerinde tüketilen bir yemek malzemesi, üretimde zorlukların yaşandığı, uğruna savaşların verildiği, ülkelerin işgal edildiği; kendisi ve bayramı tatlı, tarihi acı, ‘acı-tatlı’ bir bitkidir. Şeker antik çağlardan itibaren bereketli Hindistan’da üretilmektedir. Ortaçağlarda Hindistan’dan Orta ve Yakın Doğu’ya, oradan da Avrupa’ya getirilmiş, Avrupalıların yeni dünyayı keşfiyle Karayipler’de ve Amerika’da d...Devamını Oku
03 May 2022
Walter Tevis’in The Man Who Fell to Earth adlı romanı 1976’da Nicolas Roeg tarafından sinemaya uyarlanmış ve başrolde David Bowie yer almıştı. Şimdi de aynı romanı temel alan, Chiwetel Ejiofor, Naomie Harris ve Bill Nighy ’nin yer aldığı bir dizi yapıldı. Yolu Dünya'ya düşen bir uzaylının, insanlığın evriminde dönüm noktası olma hikâyesini anlatan bilimkurgu dizisinin ilk bölümü dün platformdaki yerini aldı ve her çarşamba yeni bölümler eklenecek.
28 Nis 2022
Şimdi sizi Dr. Machin’in çalışmasıyla baş başa bırakacağız. Machin “insanlar neden aşık olur/sever?” sorusunun peşine düşmüş.Biliyoruz ki insan sosyal bir canlı. Tarih boyunca hayatta kalabilmek ve genlerinin devamını garanti altına alabilmek için “başkalarına” ihtiyaç duymuş ve bir grubun üyesi olması gerekmiş. Ama malumunuz, insan ilişkileri pek kolay değil. Beraber yaşamak, beraber çalışmak ve işbirliği yapmak pek çok sorunu, çatışmayı ve çıkmazı beraberinde getiriyor.GörselŞimdi sizi Dr. Machin’in çalışmasıyla baş başa bırakacağız. Machin “insanlar neden aşık olur/sever?” sorusunun peşine düşmüş. Biliyoruz ki insan sosyal bir canlı. Tarih boyunca hayatta kalabilmek ve genlerinin devamını garanti altına alabilmek için “başkalarına” ihtiyaç duymuş ve bir grubun üyesi olması gerekmiş. Ama malumunuz, insan ilişkileri pek kolay değil. Beraber yaşamak, beraber çalışmak ve işbirliği yapmak pek çok sorunu, çatışmayı ve çıkmazı beraberinde getiriyor. Gö...Devamını Oku
01 Nis 2022
İnsanın ırkçı ve saçma uygulamaları sınır tanımıyorİnsanın ırkçı ve saçma uygulamalar ı sınır tanımıyor: Apartheid dönemi Güney Afrika’sında devlet otoriteleri birisinin ırkını tespit etmek için kalem testi yapıyorlarmış: kişi, kafasına koyulan kalem eğer sık kıvırcık saçlar arasında düşmeden kalıyorsa “yerli” ya da “zenci” olarak sınıflandırılıp, belgelere o şekilde kayıt ediliyormuş. Saç ırkçılar için ciddi bir malzeme: onlara göre düz ve sarı saç ayrıcalıklı ırktan olduğunuzun önemli bir göstergesi. Peki saçlarımız neden b...Devamını Oku
20 Mar 2022
🚀 Gelecek 2100'de. Mindy ile tanış!Bugün teknoloji sayesinde hasarlı organlarımızı onarabiliyor hat🚀 Gelecek 2100'de. Mindy ile tanış! Bugün teknoloji sayesinde hasarlı organlarımızı onarabiliyor hatta yerine yenisini koyabiliyoruz. Peki teknolojinin insan evrimine yön vererek fiziksel özelliklerimizi nasıl etkileyeceği üzerine hiç düşünmüş müydün? Mercek altı yazımızda güzellik algımızın evriminden bahsettik fakat bundan 80 sene sonra hepsi değişebilir. Sana şu kadarını söyleyebiliriz ki, annelerimizin "Telefona o kadar eğilme, bilgisayar başında bükülme" telkinleri o ka...Devamını Oku
06 Mar 2022
Sokakta Oynamak, Doğaya Dokunmak
Sokakta oynamamış, toprağa ve çimene dokunmamış çocuklar doğayla nasıl bağ kurar?
04 Mar 2022
Sırada ilginç bulduğumuz bir çalışma varSırada ilginç bulduğumuz bir çalışma var: pek çok insan gırtlaktan gelen, kalın ve düşük perdeli erkek seslerini hakimiyet, güç ve çekicilik ile bağdaştırıyormuş. Araştırmaya göre derinden gelen bu tür ses bir güç aurası oluşturuyormuş. Çekici, maskülen, saygıdeğer ve dominant olarak algılanıyormuş. Tanzanya’da yaşayan avcı toplayıcı Hadza kabilesinin kadınları bu tarz sese sahip erkeklerin daha iyi avcı ve baba olacaklarını düşünüyorlarmış. Görsel: Voccularap Peki neden? Elb...Devamını Oku
18 Şub 2022
HİKAYE
Cevaplanamayan sorular
“Baba, güneş sistemi dışında başka bir gezegen var mı?”, “Dinozorları yok eden göktaşı nereye düştü?”, “Evren neyden oluşur?”, “İnsan genetik olarak hangi türlere benzer?”, “Samanyolunda kaç yıldız var?”...
Yuvam Dünya Kitaplığı'nın ikinci kitabı "İklim Krizinin ABC'si" çıktı!Hepimiz iklim fırtınasına kapıldık ama gemilerimiz farklı farklı. Acaba iklim krizinin şimdiden başlayan etkileri bizi nasıl etkileyecek? İklim Krizinin ABC'si, sayfa 101 şöyle devam ediyor: " Koşullar değiştiğinde canlılar adapte olur. Türler evrimleşir. Ve eğer başaramazlarsa sonları gelir. " İklim Krizinin ABC'si her eve lazım. Bazen bilgilerimiz nasırlaşır. Ezbere dönüşür. O vakit insan bindiği geminin hangisi olduğunu unutabilir. Şimdi hatırlama zamanı.
22 Ara 2021
Muhitin tüm çocuklarının yaş ayrımı olmaksızın aynı sınıfta eğitim gördükleri köy okullarını bilirsiniz. Yeni araştırmalar, aslen imkanların kısıtlı oluşu yüzünden uygulandığı görüşüne sahip olduğumuz bu karma modele yeniden bakmamız gerektiğini söylüyor.GörselMuhitin tüm çocuklarının yaş ayrımı olmaksızın aynı sınıfta eğitim gördükleri köy okullarını bilirsiniz. Yeni araştırmalar, aslen imkanların kısıtlı oluşu yüzünden uygulandığı görüşüne sahip olduğumuz bu karma modele yeniden bakmamız gerektiğini söylüyor. Görsel: Aydın Akademi İnsan yavrusu, avcı toplayıcı toplumdan endüstriyel topluma kadar, yani evrimsel açıdan baktığımızda çok ama çok uzun bir süre, zamanını mensup olduğu topluluktaki her yaştan diğer çocuklar ile birlikte...Devamını Oku
10 Ara 2021