Bira Lapanızı Nasıl Alırdınız?

“Günaydın! Bu sabah kahvaltıda bira lapanızı nasıl alırdınız?” Suratlarda saliselik de olsa şaşkınlık ifadesi yaratan bu soru Orta Çağ’da bir Kuzey veya Orta Avrupa'da yaşayan bir insana yönetilse ne kadar da normal karşılanırdı oysaki. Yadsınamaz besin değeri ve diğer alkollü içeceklere kıyasla daha düşük alkol oranıyla bira, patates bölge mutfaklarına nüfuz edip kendini vazgeçilmez kılıncaya dek ekmekle el ele halkın temel besin kaynağıydı. Keyif verici madde olarak bayramlarda eğlenceye ivme kazandırırken, sıradan iş günlerinde ise temel besin maddesi olarak oldukça değer görüyordu. Yapımı Orta Çağ kadınlarının gündelik işleri arasında yer alan bira, kahvaltının da yıldızıydı. Keza kahvaltı, ısıtılmış biraya kıvam kazandırmak için yumurta, tereyağ ve soğuk biradan oluşan terbiyenin yavaşça eklenmesiyle hazırlanan bira çorbasının tuz ve ekmekle servis edilmesinden ibaretti. 

Temel besin kaynağı olarak bira: Bu satırları yazdığım karlı günün bembeyaz sabahında, içimi ısıtmak için bol acılı-ekşili bir tarhana çorbasını kahvaltıda mideme götürdükten sonra bir başka zamanda, bir başka kültürde biranın benzer kullanımının bana bu kadar şaşırtıcı gelmesi ne garip.“Önce kahve” diye uyandığımız sabahları takip eden bugünlerde, 17. yüzyılın sonlarından 18. yüzyılın ortalarına dek Versay Sarayı’nda hayatını sürdürmüş düşes Elisabeth Charlotte d’Orléans’ın çay, kahve ve sıcak çikolatalı sabahlara isyanı ve bira çorbasına olan özlemi empati kurmakta zorlandığımız bir tercih meselesi olacaktır. Kültür şoklarımızı bir rafa kaldırıp birayla ilgili keyifli şaşırmalarımıza devam edersek; günümüzde bir çocuğun günde üç litreye yakın bira tükettiği düşüncesi bize çılgınca geliyor, “değil mi?” diye eklemiyorum bile. 17. yüzyılın ikinci yarısında çocuk, genç veya yaşlı farketmez İngiltere’de bir ailede kişi başı ortalama üç litre bira tüketildiğini belirten kaynaklar mevcut. Bu denli bir alkol tüketimi, suyun hastalık taşıyabilmesi ve temiz suyun zor ulaşılabilir olmasıyla da ilişkilendirilebilir. Yine de biz biz olalım, tarihe ve kültürlere büyük saygıyla da olsa, şuraya bir “Evde Denemeyiniz!” ibaresi iliştirelim. 

Keyif verici madde olarak bira: Öte yandan, biranın temel besin maddesi olarak tüketilmesinin yanı sıra, eş zamanlı keyif amaçlı tüketimi de ölçüsüz bir biçimde devam etmekteydi. “Aman canım ne olacak!” der dediğinizi duyar gibiyim; ancak bu durum dönemde o kadar tepki çekmiş ki taşkınlık ve kusma anlarının tasvir edildiği görseller dönemin resim sanatına da sıkça konu olmuş. Günümüzde birinin, arkadaşının içtikten sonra Paris metrosunda istifra edişini telefonuyla kaydetmesi ve sosyal medyada bir “sanat eserine” dönüştürmesi gibi; ama tabii daha sanatsal değeri yüksek bir şekilde. Keza bu durumun dönemin insanı için rahatsız ediciliği çok açık. Alkol tüketimine destek veren Katolik anlayışına karşılık rasyonelliği ve dolayısıyla ayıklığı savunan 16. yüzyıl Protestan Reformu, dönemin aşırı alkol tüketimine karşı çeşitli önlemler alır. Yine de Cermen eğlencelerinde kadeh tokuşturmalar eşliğinde gerçekleşen bira içme yarışmalarının önünü almak amacıyla konulan bu yasaklar, Erken Modern Dönemde “içki şeytanı” olarak nitelendirilmeye başlanan alkolün ölçüsüz tüketimi karşısında pek de başarı elde edemez. Wolfgang Schivelbusch, yazıma da kaynaklık eden Keyif Verici Maddenin Tarihi isimli kitabında ölçüsüz alkol tüketimi karşısında elde edilen başarıyı, dönemin Avrupası’nda yeni bir keyif verici içecek olarak ortaya çıkan ve Protestan ayıklığının anahtarı olarak nitelendirebileceğimiz kahveye atfeder. 

Kaynak: Wolfgang Schivelbusch, Keyif Verici Maddelerin Tarihi