Bir bardak serinlik: Farklı coğrafyalardan ferahlatan içecekler

Birçoğumuz yaz sıcaklarında serinlemek için elimizin altında hep bir içecek olmasını tercih ediyoruz. Buzlu kahveden limonataya, ayrandan bubble tea’ye… Dünyanın farklı köşelerinden derlediğimiz serinletici içecekler, hem hikayeleri hem de kültürle kurdukları bağ sayesinde yalnızca içimizi değil zihnimizi de tazeliyor.

Ayran

Nerede? Türkiye, Orta Asya.

Nedir? Ayranın tarihi Orta Asya göçebe kültürüne uzanıyor. Yoğurdun suyla inceltilip tuzla karıştırılmasıyla hem ferahlatıcı bir içecek hem de uzun yolculuklarda besleyici bir içecek elde edilmiş. Osmanlı sarayında sofraların ayrılmaz parçası olan ayran, günümüzde Türkiye’de yaz sofralarının vazgeçilmezi. Sıklıkla kebap ve baharatlı yemeklerin yanında tercih ediliyor.

Nasıl yapılır? Yoğurt, soğuk su ve tuzla hazırlanan ayranda yoğurt suyla açılır, tuz eklenir ve köpürene kadar çalkalanır. Buzla veya köpüklü olarak servis edilir.
Yanında ne okunur? Priscilla Mary Işın, Bountiful Empire: A History of Ottoman Cuisine.

^Lassi.

Lassi

Nerede? Hindistan.

Nedir? 1.000 yılı aşkın süredir Punjab bölgesinde tüketilen lassi, Ayurveda’da mideyi soğutucu ve sindirime yardımcı olarak tanımlanıyor. Yoğurttan türeyen bu içecek hem ferahlatıcı hem de baharatlı yemeklerin yanında dengeleyici işlev görüyor. Geleneksel olarak “tatlı” ve “tuzlu” olarak ikiye ayrılıyor. Tuzlu versiyonu baharatlarla, tatlı versiyonu meyve ve aromatiklerle hazırlanıyor. Sokak satıcıları tarafından kil bardaklarda sunulan lassi, Hindistan’da yaz aylarının vazgeçilmezi.

Nasıl yapılır? Yoğurt, su veya süt, kimyon, kakule, bazen zerdeçal gibi baharatlar, tatlandırmak için meyve veya şeker kullanılır. Yoğurt sulandırılır, seçilen baharat ya da meyveyle karıştırılır. Servis ederken üzerine bazen kaymak eklenir.

Yanında ne okunur? K. T. Achaya, Indian Food: A Historical Companion.

^Bissap.

Bissap

Nerede? Batı Afrika.

Nedir? Batı Afrika’da, özellikle Senegal’de "ulusal içecek" olarak kabul edilen bissap, kurutulmuş hibiscus çiçeğiyle yapılıyor. Transatlantik köle ticareti sırasında Karayiplere taşınmış ve "sorrel" adıyla Jamaika kültürüne girmiş. Bayramlarda, düğünlerde ve misafir ağırlarken ikram edilen bu içecek, tıbbi olarak da tansiyon dengeleyici kabul ediliyor.

Nasıl yapılır? Kurutulmuş hibiscus çiçeği, su, şeker, zencefil ve naneyle hazırlanır. Kaynar suda demlenen hibiscus süzülüp soğutulur, ardından baharatlar eklenir. Buzla içilir.

Yanında ne okunur? Fran Osseo-Asare, Food Culture in Sub-Saharan Africa.

^{Chicha morada.}

Chicha morada

Nerede? Peru.

Nedir? İnka İmparatorluğu'nun kuruluşundan önce, Kolomb öncesi dönemlerde bile yaygın olduğu bilinen chicha morada, And Dağları’na özgü bir tür olan mor mısır (maíz morado) ile hazırlanıyor. Bugün Peru’da neredeyse her sofrada bulunan bu içecek hem ferahlatıcı hem de antioksidan zenginliğiyle "sağlıklı içecek" olarak kabul ediliyor.

Nasıl yapılır? Mor mısır, ananas kabuğu, tarçın, karanfil, şeker ve limon suyu kullanılarak hazırlanır. Mısır ve baharatlar kaynatılıp süzülür. Şekerle tatlandırılarak soğuk servis edilir.

Yanında ne okunur? Maria Baez Kijac, The South American Table.

^{Bubble tea.}

Bubble tea

Nerede? Tayvan.

Nedir? 1980’lerde Tayvan’da çay kültürünün modernleştiği çay dükkanlarında doğuyor ve iyah çay veya sütlü çay içine tapioka incileri eklenerek sunulmaya başlanıyor. Bugün Tayvan’da doğup tüm dünyaya yayılan bubble tea, genç kültürünün sembolü hâline gelerek çeşitlendirilmiş aromalarıyla küresel bir fenomene dönüştü.

Nasıl yapılır? Siyah ya da yeşil çay, süt, meyve aroması ve tapioka incileriyle hazırlanır. Demlenen çay tatlandırılır, tapioka incileri eklenir ve geniş bir pipetle içilir.

Yanında ne okunur? Clarissa Wei, "The story behind bubble tea: Taiwan’s iconic drink", National Geographic.

^Kvass.

Kvass

Nerede? Rusya, Doğu Avrupa.

Nedir? 10. yüzyıldan beri bilinen kvass, Ortaçağ Rusyası’nda ortaya çıkmış. Ekmek parçalarının fermente edilmesiyle yapılan bu içecek hem fakir hem zengin sofralarının ortak içeceği olmuş. Rusya’da yaz aylarında sıklıkla sokak satıcılarından satın alınıyor. Hafif alkollü sayılabilecek fermente yapısı nedeniyle "halkın birası" olarak da biliniyor.

Nasıl yapılır? Çavdar ekmeği, su, şeker, maya ve bazen kuru üzüm eklenerek hazırlanır. Kızartılan ekmekler kaynar suda bekletilip süzülür ve fermente edilir. Soğuk servis edilir.

Yanında ne okunur? Darra Goldstein, A Taste of Russia.

^Sikhye.

Sikhye

Nerede? Kore.

Nedir? Kore’de yüzyıllardır yılbaşı kutlamaları ve şölenlerde ikram edilen sikhye, pirincin maltla fermente edilmesiyle yapılıyor. Sindirim kolaylaştırıcı etkisi olduğuna inanılan bu içecek geleneksel olarak yemek sonrası ikram ediliyor.

Nasıl yapılır? Pirinç, arpa maltı ve şekerle hazırlanıyor. Maltlı su ile kaynatılan pirinç süzülüp soğuk servis edilir.

Yanında ne okunur? Michael J. Pettid, Korean Cuisine: An Illustrated History.

^Tepache.

Tepache

Nerede? Meksika.

Nedir? Kolomb öncesi Nahua halkı arasında mısır bazlı bir içecek olan "tepiātl" (tezpiatl) olarak bilinen tepache, zamanla ananas kabuğuyla yapılan bugünkü formuna evrilmiş. Yoğun sıcaklarda, sıklıkla sokak satıcılarının elinden cam bardakta ya da plastik poşetlerle içiliyor. Ayrıca batıda kokteyllerde, bira karışımlarında veya zero-waste içecek alternatiflerinde kullanımı yaygınlaşıyor. Doğal mayaları koruması sebebiyle yapımında organik ananas tercih ediliyor. Günümüzde kraft bira üreticileri tarafından da farklı yöntem ve lezzetlerle yorumlanıyor.

Nasıl yapılır? Ananas kabuğu, kahverengi şeker olarak da bilinen piloncillo, su ve opsiyonel olarak tarçınla hazırlanır. Cam kavanozda fermente edilir, kabuklar ağırlıkla bastırılıp karışım havalandırılır ve birkaç gün içinde sıvı köpürmeye başlar. Tadına bakılarak istenen lezzete ulaşıldığında süzülüp soğuk servis edilir.

Yanında ne okunur? Sam Cooper, The Fermentation Kitchen.

^{Matcha latte.}

Matcha latte

Nerede? Japonya

Nedir? Matcha, Zen rahibi Eisai tarafından 11. yüzyılda Song Hanedanlığı'ndan Japonya'ya taşınan, toz hâline getirilmiş yeşil çayın bir formu. Başlangıçta tıbbi amaçlarla kullanılan matcha, günümüzde sosyal medya estetiğiyle yeniden popülerlik kazandı. Süt ve buzla biraraya gelerek TikTok ve Instagram’da günlük rutinlerin olmazsa olmaz içeceğine dönüşen matcha latte, hem geleneksel çay seremonisi kültürünü hem de modern "iyi yaşam" trendlerini temsil ediyor.

Nasıl yapılır? Matcha tozu sıcak suyla çırpılarak köpürtülür. Ardından süt eklenerek buzla servis edilir. Tatlandırmak için aromatik şurup veya vanilya kullanılabilir.

Yanında ne okunur? Devorah Lev-Tov, "The Maturing of Matcha: The New (Old) Wave of Matcha Sweeping the Country", Vogue.