Elini taşın altına koyan israf mücadelesi

Açlığın dünya nüfusunun %11'i için gündelik bir gerçek olduğu dünyamızda, gıda israfı, hızla mücadele edilmesi gereken bir konu. 2030 yılında gıda israfı ve kaybı yılda 2,1 milyar tonu bulacak ve 1,4 trilyon avroluk ekonomik kaybı temsil edecek. 

Konumuz israf olunca yakın zamanda Gıdanı Koru Kampanyası'yla ses getiren Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Türkiye'yi yeme-içme sektörümüzde profillediğimiz Sofralarımızdan İnsan Manzaraları köşemizde ağırlamak istedik. FAO Avrupa ve Orta Asya Bölge Ofisi Tarım Endüstrisi Sorumlusu Dr. Robert Van Otterdijk, hem sorularımızı cevapladı hem bilgi verdi. 

Van Otterdijk, israfın tarladan tüketiciye entegre bir yöntemle çözülmesi gerektiğinin altını çiziyor ve çözümün çeşitli paydaşlar tarafından kolektif bir yaklaşımda yattığını vurguluyor: "kolektif aksiyon, organizasyonların izole şekilde sorunları ele almasına kıyasla daha yüksek etkiye sahip ve daha maliyet-verimli." Tahminlere göre hükümetler, sivil toplum kuruluşları, gıda üreticileri, tüketiciler ve diğer sektör paydaşlar el ele hareket ederse gıda kaybı ve israfı yıllık 700 milyar dolar değerinde azalma görebilir.

Çözüme doğru

Bu entegre ve çok paydaşlı yöntemde farklı seviyelerdeki tüm gıda sistemi katılımcılarının rolü var. Otel, restoran ve kafe sektöründe (HoReCa) sorunlar açık büfeler, porsiyonlamalar ve zincirde birkaç adım geri gidilince yanlış tahminler üzerinden fazla üretimde. Buna bilinçsiz çalışan ve yetersiz tesis imkânları da eklenince israf kaçınılmaz.

Tüketici nezdindeyse israfın ana sebepleri kötü alışveriş planlaması, stok yönetimi, hatalı porsiyonlama, son tüketim tarihi karışıklığı ve verimli gıda kullanımında bilgi eksiliği. Bu noktada gıda tüketicisinin bireysel davranışlarını değiştirerek büyük etki yaratma potansiyeli var. Tabii bu potansiyelin gerçekleşebilmesi için gıda konusunda değişen zihniyetin bağlam içerisinde mümkün kılınması gerekiyor. Özel sektörde çiftçiler ve üreticilerin israf önleyici teknolojileri kullanması ve bu yöntemlere sermaye ayırması elzem. Van Otterdijk'a göre burada kritik nokta "iş sahiplerinin hem gerekli bilgiye sahip olması hem de uygun finansal araçlara erişimi olması." 

Finansal kurumların israf önleyici ve gelir yaratan alanlara yatırım sağlaması da bu durumu sağlayabilecek ve gıda üreticileriyle finansal kurumlar arasındaki engelleri azaltabilecek. Son olarak politika üreten devlet kurumlarının israf önleyici teknolojiyle modellere yatırım akışını kolaylaştıran ve iyi uygulamaları teşvik eden politikalar oluşturmasına ihtiyaç var.

Yasa uygulayıcılar

FAO Türkiye'nin amacı da bu. 1982'de Ankara'da kurulan kurum, herkes için gıda güvenliği ve yüksek kalite gıdaya erişim sağlayarak daha sağlıklı ve aktif hayatlara vesile olmayı hedefleyen geniş misyonlu bir kuruluş. Şu anda yürütmekte olduğu Ortaklık Programları'yla gıda güvenliği, kırsal bölgede fakirliği engelleme, sürdürülebilir ormancılık ve ekosistem koruması gibi konular üzerinde çalışıyor.

Yakın zamanda israf konusunda öne çıkan projesi, Gıdanı Koru kampanyası oldu. Mayıs 2020'de başlayan Gıdanı Koru, Save Food Initiative dâhilinde Tarım ve Orman Bakanlığı'yla Türkiye'nin ilk gıda kaybı ve israfı stratejisinin lansmanını içeren medya kampanyası olma özelliğine sahip. Kampanya, günümüze kadar 21 milyon kişiye ulaşmış. Kampanya sonrası araştırma sonuçlarına göre ev içi gıda israfı %22'den %13'e gerilemiş, son kullanma tarihi farkındalığını artırmış ve kompost uygulanmasını yaygınlaştırmış. Bunlar dâhilinde bakanlıkla beraber yerel yönetimlere  sosyal yardım olarak gıda bankası kurma konusunda atölye çalışmaları devam edecek. 2021 sonbaharında da Sabri Ülker Gıda ve Araştırma Vakfı desteğiyle 6 milyon ilkokulluya gıda israfı hakkında bilgilendirici kitaplar dağıtılacak.

Geleceğin gıda zinciri paydaşlarına erkenden bilinç sağlamak için yapılan çalışmalar umut verici. Fakat günümüzün tüketicileri ve gıda zincirinde tüm diğer paydaşların elini taşın altına koyması için vakit bugün.