Yüzyılların ortak çalışması: Biberon

Biberonu en son, fondüsü ve biberonda gelen şaraplarıyla özellikle şehrin yabancılarının kalbinde yer etmiş Paris’teki Le refuge des fondus’de kullanmıştım. Biberonu asıl amacına uygun kullanmamdan uzunca bir zaman geçmiş olması ve biberona ihtiyaç duyan birinin de yakın çevremde bulunmaması nedeniyle biberonla ilgili tavsiye vermek, tecrübelerimi aktarmak ne haddime diyerek sizleri ehlikeyif bebeklerin sevdalısı biberonların tarihsel yolculuğuna davet ediyorum.

Nereden nereye? Araştırmam sırasında, biberonlarla ilgili hiç tahmin etmediğim bir bilgiyle karşılaştım. Şu anki biberonlara hiç benzememekle birlikte (ki buna şaşırmak gerekiyor mu ondan emin değilim) ilk biberonun izine antik çağda rastlanıyor. Bugün kullanımı ve tasarımı oldukça basit görülen bu ürün, aslında sayısız değişiklik ve iyileştirmeden geçerek bilimsel, endüstriyel ve ticari ilerlemenin bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor.

Oyuncak mı biberon mu? Antik Çağ’da ilk olarak ev eşyaları görevindeki çeşitli kapların emzirme için kullanımından bahsedilirken biberonla aynı işlevi gören ilk eşya olarak inek memelerine ve yuvarlak vazoya benzeyen delikli seramik bir kap kabul edilir. Yapılan çeşitli kazılar sonucu ise 2019 yılında Bronz Çağ'a ait çocuk mezarlarında hayvan şekillerinde, bir bebeğin eline sığabilecek küçüklükte, emzik gibi ağızlığı olan seramik “biberonlar” bulundu. Araştırmacılar, Neolitik dönemde doğum oranında yaşanan artışı bu kapların içinde bulunan hayvan sütü kalıntılarıyla ilişkilendiriyor.

Geçiş dönemi: Suni emzirme amaçlı “biberon” üretimi ilk olarak 16. ve 17. yüzyıllarda görülmeye başlanıyor. Bu dönemdeki biberonlar daha çok külahla muz şekline benziyor ve üretiminde gümüş, ahşap, kalay veya yaygın olmamakla birlikte cam kullanılıyor. Bu dönem ürünleri, toplumun üst sınıflarının kullanımına ayrılmasıyla öne çıkıyor. Bazı şişelerin, üst sınıf ailelerin zenginliğine tanıklık edercesine özenle oyulmuş çiçek süslemelere sahip olduğu söyleniyor.

Katil biberonlar, cam şişeler: 18. yüzyıl malzeme ve tasarım çeşitliliğiyle geçerken 19. yüzyıl sanayi devrimiyle ortaya çıkan seri üretim sistemi ve yeni iş modeliyle kendini gösteriyor. Bu dönemdeki üreticiler, tasarladıkları çeşitli biberonlarla kendi adlarını kullanarak markalaşıyor. Markalaşmayla birlikte artan rekabet reklama benzer eklerin de doğmasına sebep oluyor. Bu dönem, model ve marka çokluğu açısından en zengin dönemlerden biri olarak kabul ediliyor. Suni emzirme alanında şeffaf, kolay temizlenebilir ve sütün kalitesini etkilemiyor olmasıyla cam kullanımı oldukça yaygınlaşıyor.

Bu dönem ayrıca “Katil biberonlar” olayına da ev sahipliği yapıyor. 1860 yılında icat edilen, form olarak nargileyi andıran hortumlu biberon, bebeğin tek başına emmesine olanak sağladığı için şişenin yaratıcısı Édouard Robert’i suni emzirmenin sembolüne dönüştürüyor. Fakat daha sonraları biberondaki hortumun tam olarak temizlenememesi sonucu mikrop ürettiği ortaya çıkıyor. Bu sebeple birçok çocuğun ölümüne sebep olan meşhur biberonlar, 1910’da yasaklanarak katil biberon ismini alıyor.

Yakın geçmiş: Hijyen, 20. yüzyıl ve sonrasında biberon sektöründe en dikkat edilen ve en çok aranan özellik oluyor. Mükemmel temizlik için biberonların ağız / boyun kısmı kademeli olarak genişletiliyor. Bu dönemde, biberon üretimi gıda ve süt endüstrisindeki markaların tekeline alınıyor. Nestlé, 1950’li yıllarda silindir biçimi benimseyerek bugün hâlâ kullanılan biberonları pazara tanıtıyor.

Not: Biberon Latince içmek anlamına gelen “bibere” kelimesinden geliyor. Biberon kelimesi hem Fransızcada hem Türkçede aynı anlama geliyor.