Gökten yağan tescillerle Türkiye’de coğrafi işaretler
Tazedirekt tatilde de yanınızda Sahil, deniz, kum, güzel yemek, doğa ve güneş…İşte bir tatilden beklediklerimiz tam da bu kadar derdik ama Tazedirekt ürünleri olmadan o tatil elbette eksik kalır. O hâlde evinizdeki düzeni, bu nefis tatil sahnesine de Tazedirekt’le taşıyabileceğinizi söylesek ne derdiniz? Bugün Apéro okuyucularını tatilde de yalnız bırakmayan Tazedirekt’in , soğuk zincir kırılmadan aynı gün ya da ertesi gün teslim edilmek üzere siparişleri ulaştırma hizmeti verdiğini belirterek evinize verdiğiniz sipariş düzenini hiç bozmadan Bodrum, Urla ve Çeşme’ye de taşıyabileceğinizi hatırlatmak isteriz. Yani, Afyon Sultandağı’ndan gelen organik vişneleri veya Antalya’dan kapınıza kadar gelen süt mısırı tıpkı evinizde olduğu gibi tatilde de yanınıza söyleyebilir; Tazedirekt’in özenle seçilmiş ürünleriyle yazın gerçek tadını her yerde çıkarabilirsiniz. Plaj havlusuz olmaz : Sosyal ve ekolojik sorumluluk anlayışıyla kârının %10'unu kâr amacı gütmeyen yeşil sivil toplum örgütlerine bağışlayan Green Petition’ın ürettiği %100 geri dönüştürülmüş çevreye duyarlı plaj havluları ve peştemaller yazın demirbaş parçası olmak üzere öne çıkıyor. %70 geri dönüştürülmüş pamuk ve %30 geri dönüştürülmüş plastikten üretilen Green Petition ürünleri; üretim süreçlerinde boya ve kimyasal kullanılmadan, atık tişörtlerin boyalı kumaşlarıyla renklendiriliyor. Böylece, 5000 litre temiz sudan tasarruf ediliyor. Çevreyle uyumlu üretim yapan bilinçli üreticilerle sağlıklı ve sürdürülebilir bir gelecek yaratmayı hedefleyen Tazedirekt’in ürünleriyle tatilde de buluşmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
Daha fazlasını öğren →
"Küresel yerelleşme" gibi minimal bir tanımla girizgâh yapabileceğimiz coğrafi işaretleme, belirli bir yöreye, alana, bölgeye ya da ülkeye özgü ürünleri tespit edip korumayı amaçlayan sistemin adı. Ürüne atfedilen logo, buzdağının yalnızca görünen tarafı. Nitekim ürüne değer katma faslı, tescilden sonra, yani yürütme ve denetim aşamasında başlıyor. Nicelik değil, nitelik önem kazanıyor.
2021 verilerine bakıldığında, 27 ülkeden oluşan Avrupa Birliği’nin sadece 25 ürünü tescil ettirmesi, buna karşılık Türkiye'nin 151 ürünü onaylayıp daha mühür kurumadan bekleme listesindeki 728 ürüne yoğunlaşması, işin ciddiyetini sorgulamak için yeterli. Yine de hemen siteme geçmeden biraz sistemi inceleyelim.
Coğrafi işaret çeşitleri: Uluslararası alanda ilk telaffuzu 1883'teki Paris Sözleşmesi'ne rastlayan "coğrafi işaret," üç temel kategoriden oluşuyor. Karakteristiğini özel bir bölgeye borçlu olan Taşköprü sarımsağı, Bornova misket üzümü, Kırkağaç kavunu gibi ürünler menşe; belirli bir bölgeye ait olup başka yerlerde de üretilebilen Edirne tava ciğeri, Diyarbakır örgü peyniri, Adana bici bicisi gibi ürünler mahreç; en az 30 yıldır süregelen bir yöntemle ve geleneksel ham maddeyle yapılan lokum, pastırma, baklava gibi ürünler de geleneksel ürün adı olarak kabul ediliyor.
Neden: Çevreyi ve tarımsal üretim çeşitliliğini korumak, geleneksel bilgiyi sonraki nesillere aktarmak, sürdürülebilir kalkınmayı desteklemek, kırsal kesimin geçimini garanti altına alıp göçü önlemek, ürünün kökenine dair bilinç oluşturmak üzere yola çıkan coğrafi işaretler, fikri ve sınai haklar kapsamında değerlendiriliyor. Âşığı bilinmeyen halk türküsü misali, "sahibi" anonim sayıldığından, hem üreticiyi hem de tüketiciyi koruyabiliyor.
Fransa, İtalya, İspanya gibi yerel ürünlere erken farkındalık geliştiren ülkelerin gastronomide markalaşmalarında Avrupa Birliği'nin bu ürünler üzerindeki sıkı denetimi ve yaptırımlarının payı büyük. Fransız şaraplarının yüksek standartlarını savunan Apelasyon Enstitüsü (INAO) belirlenen dönümde üretilmeyip gübrelenen şarabı, üreticinin gözündeki yaşa bakmadan ucuz sofra şarabına çevirebiliyor; dış denetimden sorumlu 36 bağımsız kuruluş, rokforun uyuduğu mağaranın neminden, Bresse tavuğunun yuvarlanacağı kırların büyüklüğüne kadar uzanan ayrıntılar konusunda ipleri elinde tutmayı beceriyor. Birlik kapsamında 3 bini aşkın ürüne uygulanan yaptırımlar arzı sınırlasa da üreticiye daha çok kazandıran, tüketiciye de gerçek kaliteyi vadeden ürünler ortaya çıkarıyor.
Türkiye'deki durum: Coğrafi işaret serüveni 1995 yılında başlayan Türkiye'nin bugün 795 tescilli ürünü bulunuyor. Vatandaşın gönlüne girmek için tescil yarışına başlayan ticaret odaları ve belediyeler sağ olsun, sayıca dolgun bir listemiz var. Aralarında Avrupa Birliği kapsamında tescillenen Antep baklavası, Aydın inciri, Malatya kayısısı, Aydın kestanesi, Milas zeytinyağı, Bayramiç beyazı ve Taşköprü sarımsağı gibi uluslararası kabul gören güçlü ürünlerimiz bulunsa da kalite kontrolünü içselleştirme ve denetimde ciddi eksikliklerimiz mevcut.
Ülkemizde coğrafi işaret denetimi, genellikle tescil sahibinin belgedeki kurumlarla oluşturduğu komisyonlar tarafından gerçekleştiriliyor. Kimi belgede denetim takvimi belirlenmediği, kimisindeyse "tüketici şikayetine ve gerekli görüldüğü zamana göre" ibaresi yer aldığı için iş biraz tescil sahibinin inisiyatifine kalıyor. Bu yüzden, yılda 160 bin ton üretilen gerçek Finike portakalının İstanbul tezgâhlarında 500 bin tona yükselmesi sürpriz olmuyor. Bilim hayatını bu konuya adayan ve Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı (YÜCİTA) kurucusu Prof. Dr. Yavuz Tekelioğlu, isim tescilinin işin yalnızca %5'ini kapsadığını, yönetişim ve denetimi atlayarak "içeriksiz ve popülist bir kavram" oluşturduğumuzu söylüyor.
Mahreç işareti almasına rağmen, her ustanın yoğurt yiyişine göre farklı yapılan yemekler bir yana, ait olduğu yöre lokantalarında bile zor bulunan yemeklerin art arda tescillenmesi, bu popülist yaklaşımı güçlendiriyor. Şeflerin tescil sistemine güvensizliği ve küçük üreticilerin amatör tedarik sisteminde istenen anda, miktarda ve sürdürülebilir kalitede ürün arz edememesi, menşe ürünlere talebi etkiliyor. Cezayla üreticiyi küstürmek istemeyen denetmenlerin iyi niyeti, ürünün değerine ve inandırıcılığına gölge düşürüyor.
Yöresel ürünleri yüceltme motivasyonumuz patent alma aşamasını geçmedikçe gökten yağan tüm bu coğrafi işaret tescilleri, makam odalarının alametifarikası zımbalı deri panolar gibi, yerel yönetim duvarlarını süsleyen ve tam olarak ne işe yaradığı konusunda insanı derin düşüncelere gark eden birer çerçeveye dönüşecek gibi.
Kaydet
Okuma listesine ekle
Paylaş
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
Coğrafi işaret nedir? Türkiye'de nasıl işliyor? Su markası devleri su üretiminde nasıl eşitsizlik oluşturuyor?
21 Tem 2021
YAZARLAR
apéro
İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.
İLGİLİ OKUMALAR
Beyoğlu’ndaki 127 yıllık bir binadan Nişantaşı’na taşınan Hodan, yeni adresinde mahalleyle kurduğu ilişkiyi ve günlük mutfak pratiğini yeniden tanımlıyor. Hodan'ı şefi ve sahibi Çiğdem Seferoğlu ise geçmişle bugünü buluşturan mutfak anlayışını, ürün ve tarif araştırmalarını, üreticilerle kurduğu ilişkileri ve hâlâ öğrenci kalmayı nasıl sürdürdüğünü anlatıyor.
Fas mutfağı, tek bir tarif ya da birkaç simge yemekle açıklanabilecek bir mutfak değil. Essaouira'da bir sabah pazarda başlayan gün; alışverişten pişirmeye, sofradan gündelik hayattaki rutinlere kadarki küçük ayrıntılarla bunun nedenini kendiliğinden anlatıyor.
Fas mutfağında briouates, ince yufkaya sarılan ve üçgen biçiminde hazırlanan en yaygın atıştırmalıklardan biri. Etli, peynirli ya da sebzeli farklı iç harçlarla yapılabilen bu tarif, özellikle aile sofralarında, çay saatlerinde ve ramazan döneminde sıkça yer buluyor. Warqa adı verilen geleneksel Fas yufkasıyla hazırlansa da baklava yufkasıyla da benzer bir sonuç elde edilebiliyor.
01 Ağu 2026
Pastilla, Fas mutfağının en karakteristik yemeklerinden biri. Geleneksel olarak güvercin ya da tavuk etiyle hazırlanan bu kat kat börek, kıyı şehirlerinde deniz ürünleriyle de yorumlanıyor. İnce yufka, baharatlar ve farklı dokuların biraraya geldiği bu tarif, Fas mutfağının çok kültürlü lezzet anlayışını yansıtan en bilinen örneklerden biri.
01 Ağu 2026
Meskouta, Fas'ta ev mutfağının en bilinen keklerinden biri. Bölgelere göre limonlu, yoğurtlu ya da portakallı farklı versiyonları hazırlanıyor. Özellikle turunçgillerin bol yetiştiği dönemlerde yapılan portakallı meskouta, çayın yanında ikram edilen klasik ev tatlıları arasında yer alıyor.
01 Ağu 2026
