Coğrafi işaretin etkisi: Van'ın 4 ürününe verilen coğrafi işaret tescili ne ifade ediyor?

2024 yılı itibarıyla Türkiye'nin AB'de tescilli coğrafi işaret sayısı 28'e ulaşırken AB Komisyonu’na Türkiye'den başvurusu yapılan 60 ürünün daha başvuru süreci devam ediyor. Bu süreç, Türkiye'nin geleneksel ürünlerini uluslararası alanda markalaştırma stratejisinin bir parçası olarak kabul ediliyor.
Coğrafi işaretin etkisi: Van'ın 4 ürününe verilen coğrafi işaret tescili ne ifade ediyor?

16 Nisan - YGA - apero
YGA ile birlikte

YGA’nın Bilim Seferberliği ile Türkiye’nin dezavantajlı bölgelerinde özgün projeler üreten bireyler yetişiyor

Bilim Kuşağı Atölyeleri, İş Bankası ve Petrol Ofisi Grubu katkılarıyla, deprem bölgesi öncelikli olmak üzere Türkiye’nin en dezavantajlı bölgelerindeki öğrencileri en son teknolojiyle ve vicdanlı bilimle buluşturuyor. Dezavantajlı…

Daha fazlasını öğren →

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

Van'ın dört ürününe coğrafi işaret verildi. Van tavası, erişte aşı, acem köftesi ve helise yemekleri TÜRKPATENT'ten coğrafi işaret belgesi aldı.

Öte yandan: Van'da Ticaret ve Sanayi Odası tarafından 2019'da Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen otlu peynirin Avrupa’da da tescillenip pazarlanması için yapılan başvurunun sonucu ise hâlâ beklemede. 

Ne dedi? Van Ticaret ve Sanayi Odası Başkan Yardımcısı Fevzi Çeliktaş, kentin meşhur otlu peynirinin Avrupa'da da tescillenmesini dört gözle beklediklerini, tescillenen diğer ürünlerin de tanıtımı için çalışma yürüttüklerini söyledi. Çeliktaş’ın aktardıklarına göre Van cacığı, tandır ekmeği ve çatal tatlısının tescili için de Türk Patent ve Marka Kurumu’na başvuru yapıldı.

Coğrafi işaret nedir?

Coğrafi işaret, belirli bir coğrafi bölgeyle özdeşleşmiş; ününü, kalitesini veya diğer ayırt edici özelliklerini bu bölgeden alan ürünleri korumaya yönelik bir tescil sistemi. Coğrafi işaret alan alan ürünler ya bir yöreye özgü hammadde, üretim bilgisi ve ustalık ya da tarihsel ve kültürel bağlamıyla diğerlerinden ayrışır. Coğrafi işaret o ürünün ait olduğu bölgeyle kurduğu bağı da koruma altına alır. Coğrafi işaretler ikiye ayrılır:

  • Menşe Adı (PDO - Protected Designation of Origin): Ürünün üretimi, işlenmesi ve tüm diğer işlemlerinin tamamı sadece belirli bir coğrafi bölgede gerçekleştiriliyorsa ve ürünün özellikleri doğrudan bu bölgeye bağlıysa kullanılır. Örnek: Antep Baklavası.
  • Mahreç İşareti (PGI - Protected Geographical Indication): Ürün, belirli bir ününü veya karakteristik özelliğini belli bir coğrafi bölgeden alıyorsa ancak üretim sürecinin tümü bu bölgede gerçekleşmek zorunda değilse kullanılır. Örnek: İzmir Boyozu.

Türkiye’de coğrafi işaret başvuruları ve onayı Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından yürütülüyor. Ancak Avrupa Birliği tescili için ayrıca Avrupa Komisyonu’na başvuru yapılması gerekiyor.

Neden önemli? Coğrafi işaret bir yemek ya da ürünün yanı sıra yerel kültürleri, gelenekleri ve üretim bilgilerini yaşatıyor. Taklitlerden ve haksız kullanımın önüne geçerek üreticilerin emeği ve bilgi birikimini koruyor. Tüketiciye ürünün özgün ve belli bir coğrafi kaynağa ait olduğunu garanti ediyor. Kırsal kalkınmayı teşvik ederken üreticiye ekonomik değer kazandırıyor ve uluslararası pazarlarda rekabet avantajı sağlıyor.

Coğrafi işarette AB tescili ne ifade ediyor?

AB tescili almak bir ürünün sadece Türkiye'de değil, tüm AB ülkelerinde korunmasını sağlıyor. Bu da ürünün uluslararası bilinirliğini ve pazar değerini artırıyor.

  • 2024 yılı itibarıyla Türkiye'nin AB'de tescilli coğrafi işaret sayısı 28'e ulaşırken AB Komisyonu’na Türkiye'den başvurusu yapılan 60 ürünün daha başvuru süreci devam ediyor. 

Bu süreç Türkiye'nin geleneksel ürünlerini uluslararası alanda markalaştırma stratejisinin bir parçası olarak kabul ediliyor. AB onaylı coğrafi işaretler sayesinde ise yerel ürünler uluslararası pazarda hem ekonomik hem kültürel anlamda daha güçlü ve koruma altında bir yer edinme fırsatı buluyor. Hem üreticiye hem ülkeye değer kazandıran bu sistemin daha fazla benimsenmesi ve desteklenmesi yerel kalkınma için stratejik bir araç olarak kabul ediliyor.

  • Türkiye'nin AB nezdinde tescillenen 28 coğrafi işaretli ürünü var: Antep Baklavası, Aydın İnciri, Malatya Kayısısı, Aydın Kestanesi, Milas Zeytinyağı, Taşköprü Sarımsağı, Antakya Künefesi, Suruç Narı, Çağlayancerit Cevizi, Gemlik Zeytini, Edremit Zeytinyağı, Milas Yağlı Zeytini, Ayaş Domatesi, Maraş Tarhanası, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Ezine Peyniri, Safranbolu Safranı, Aydın Memecik Zeytinyağı, Araban Sarımsağı, Osmaniye Yer Fıstığı, Bingöl Balı, Bursa Şeftalisi, Hüyük Çileği, Bursa Siyah İnciri, Söke Pamuğu.

Aralık 2023’te Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı YÜciTA’nın kurucularından Prof. Dr. Yavuz Tekelioğlu ile biraraya gelmiştik. Türkiye’de henüz coğrafi işaretle ilgili sistemin henüz tamamlanamadığını belirten Tekelioğlu, Türkiye'de coğrafi işaretlerin korunmasına ilişkin yasal çerçeve diğer ülkelerle karşılaştırıldığında nasıl işlediğini anlatmıştı:

"Coğrafi işaret sistemi bir sacayağı. Ayaklardan ilki tescil, ikincisi yönetişim ve üçüncüsü denetim. Türkiye’de kamu idaresinin coğrafi işareti sadece tescilden ibaretmiş gibi gören algısı sürüyor. Buna bağlı olarak da sistemin yönetişim ve denetim ayakları konusunda gelişme görmüyoruz. Dolayısıyla ürünlerimize verilen tesciller katma değer yaratmıyor. Bu yaklaşım, coğrafi işaretlerimizi itibarsızlaştırarak sisteme zarar veriyor. Türkiye’nin eşsiz coğrafi işaret potansiyelinin kendisinden beklenen ekonomik ve sosyal faydaları yaratabilmesi için sistemin kurulması gerekiyor."

Okuma önerisi: Yavuz Tekelioğlu’nun dünden bugüne coğrafi işaretlerin tarihsel süreci, önemi, faydaları ve işleyişine dair bilmemiz gerekenleri tüm incelikleriyle yanıtladığı sohbeti buradan okuyabilirsiniz.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

NEREDE YAYIMLANDI?

apéroapéro
∙

BÜLTEN SAYISI

🗞️ Coğrafi işaret etkisi, Campania yemekleri

Van’ın bu hafta 4 yerel ürününü coğrafi işaretle tescillemesinin ardından yerelden küresele coğrafi işaretin koruma ve tanıtım etkisini odağımıza aldık. Campania'ya özgü yemek kitabı, Apartamento ve Belmond işbirliğiyle çıktı.

16 Nis 2025

YGA ile birlikte
apéro gazete

YAZARLAR

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

İLGİLİ OKUMALAR

apéroapéro
∙

HİKAYE

Londra'da bir İstanbul meyhanesi: Kısmet

Temmuz’da bir senelik bir proje olarak açılan Kısmet, Londra’nın en yeni Türk restoranlarından biri ve buradaki Türk mutfağının temsilinde yeni bir perde aralıyor. Kıbrıs Türk kökenli şef Keiran Mustafa ve Londra’nın dikkat çeken restoranlarının arkasındaki isimlerden Dom Hamdy ile Kısmet’in hikayesini, meyhane kültürünü ve Türk mutfağının Londra’daki değişen konumunu konuştuk.

Emre Onar

·

14 Kas 2026

Londra'da bir İstanbul meyhanesi: Kısmet
apéroapéro
∙

HİKAYE

Çanakkale’de restoran kültürüne yeni bir soluk: Başka türlüsü mümkün mü?

Bir restoran, bulunduğu kentin yeme-içme kültürünü ne ölçüde değiştirebilir? Urla’da yerel ürünler ve üreticiler etrafında gelişen restoran kültüründen ilham alan Bertha, Çanakkale’de nasıl bir dönüşümün parçası olmayı hedefliyor? Danışmanlar Osman Sezener ve Sabiha Apaydın ile yatırımcı Yağız Öngen, bu soruya mutfaktan servise, yerel üretimden gastronomi turizmine uzanan farklı açılardan yaklaşıyor.

Reyhan Ülker

·

07 Kas 2026

Çanakkale’de restoran kültürüne yeni bir soluk: Başka türlüsü mümkün mü?
apéroapéro
∙

HİKAYE

Ortolan kuşu ritüeli: İnsanlar yemek yerken neden yüzlerini gizlediler?

Kemikleri ve iç organlarıyla yenen ortolan kuşu, Fransız gastronomisinin en tartışmalı yemeklerinden biri. Dumas’nın mutfak sözlüğünden "Succession"a uzanan hikayesi, bir lokmalık haz uğruna hayvanlara çektirilen acıyı gündeme getirirken geleneksel olarak ortolanları yerken başa örtülen peçete, başka bir soruyu da akla getiriyor: Yemek yerken neden saklanırız?

Canberk Çolak

·

03 Kas 2026

Ortolan kuşu ritüeli: İnsanlar yemek yerken neden yüzlerini gizlediler?
apéroapéro
∙

HİKAYE

Tada dair: Burnumuzun bildiği, dilimizin bilmediği

Nezleyken elma neden elma gibi gelmez, kırmızıya boyanmış beyaz bir şarap kırmızı şarap gibi algılanabilir mi? Lezzet yalnızca dilimizin işi değil. Koku, görme ve ağızda oluşan duyumların kesişiminde şekillenen bu deneyim, bir yiyeceği tanımamızdan onu sevmemize kadar pek çok şeyi etkiliyor.

Cansın Gelişli

·

31 Eki 2026

Tada dair: Burnumuzun bildiği, dilimizin bilmediği
apéroapéro
∙

HİKAYE

Daday'da iki gün: Hasattan kışa

Batı Karadeniz’in iç kesimlerindeki Daday, deniz etkisinin azaldığı, yüksek rakımlı ve ormanlık bir coğrafyada yer alıyor. Ormanlar, meralar, tarım arazileri ve köyler birbiriyle iç içe. Üretim ise iklimin ve mevsimlerin çizdiği sınırlar içinde ilerliyor. İki gün boyunca ziyaret ettiğimiz çiftlikler, bu koşullarla kurulan farklı ilişkileri anlamak için iyi birer durak.

Reyhan Ülker

·

24 Eki 2026

Daday'da iki gün: Hasattan kışa