Göbeklitepe’den Bomonti Bahçelerine Bira

İnsanın ürettiği en eski içeceklerden biri olan, Göbeklitepe’de M.Ö. 1200 yıllarında, arpa çorbası yapılması amaçlanırken fermantasyon sonucunda ortaya çıkan ve ekmekten bile eski bir kültürel mirasa sahip olan biraya, ilk kez Anadolu topraklarında rastlandı. Daha sonra Anadolu’ya Müslüman toplumların göç etmesiyle birlikte biranın tüketimi ilk keşfedildiği coğrafyada azaldı ve misyoner din adamları aracılığıyla da yükselişinin adresi Orta Avrupa oldu. Osmanlı’da uzunca bir süre arka planda kalan biranın resmî üretim lisansını alması ise II. Abdülhamit zamanına denk geldi.

Tanzimatla resmîleşen tüketim: Tüketim olarak baktığımızda, Sultan Abdülmecit’in İzmir’de Levanten bir aileye bira ürettirterek katır sırtında İstanbul’a getirttiği ve daha sonrasında ailenin İstanbul’da bira üretilmesini sağladığı, sarayda bira talebiyle ilgili söylenenler arasında. Ancak biranın halk tarafından tüketilmeye başlaması, Batılılaşma hedefiyle beraber Tanzimat Dönemi’ne dayanıyor. Osmanlı Devleti’nin yasal olarak birayla tanışması 1847’de hazırlanan mevzuatla oluyor. Bu tarihten önce kayıtlı kaç birahanenin olduğunu bilemiyoruz. Fakat sonrasında çoğu Galata’da olmak üzere İstanbul’un çeşitli yerlerinde; Ankara, Erzurum gibi iller de dâhil olmak üzere Osmanlı genelinde 31 birahanede bira servis edilmeye başladığı ortaya konuyor. O zamanlar ülke genelinde servis edilen biralar, düşük miktarda üretiliyor ve tüketilenlerin çoğunu Viyana, Belgrad ve Münih'ten ithal edilen biralar oluşturuyordu. İthal biralar Pera birahanelerinin yemek menülerinin büyük çoğunluğunda deniz mahsulleriyle beraber yer alıyordu. Arnavutköy istiridyesi, bu mekânların en çok tercih edilen bira eşlikçisiydi. 

Yerli bira: Yerli ilk markanın bira üretimine, II. Abdülhamit döneminde çıkan izinle (1890) İsviçre kökenli Bomonti Kardeşler tarafından Feriköy’de kurulan bira fabrikasında başlandı. Daha sonra Yunanistan kökenli “Vasil” tarafından Şişli’de kurulan fabrika ve aynı yıl içinde 10’a yakın bira üreticisinin üretime başlamasıyla Osmanlı, bira pazarı sektörleşme yolunda ilerledi.

Arz var, peki talep? Arzın arttığı Osmanlı bira pazarında gerekli talebin oluşması için elini taşın altına sokan marka ise bira bahçeleri pazarlama stratejisiyle “Bomonti Kardeşler” oldu. Avrupai ve modern kültürü kendine persona edinmiş biranın pazarlanması, Batılı tarzda giyinen (fes yerine fötr takmış adamlar, eldiven giyen kadınlar), Avrupalı kimliğine göre davranan kanaat önderlerinin “marka elçisi” olması amaçlandı. Bunun için İtalya’dan, Avustralya’dan ve Almanya'dan oyuncular, performans sanatçıları ve müzisyenler davet edilip bira bahçelerinde onlara özel etkinlikler kurgulandı.

Biralı piknik bahçesi: Bomonti Kardeşler, bira bahçelerinde bir yemek kültürü oluşturmak yerine piknik mantığıyla, tüketicilerin kendi yemeklerini yanlarında getirmelerine izin verdikleri bir sistem oluşturdu. Biraları 
üç litre ve beş litre ahşap fıçılarda iki şekilde servis edildi. Fıçı musluklarının bira severlere teslim edilerek tüketicisinin musluğu fıçıya kendisinin “çakması”, tüketici tarafında gelişen bir akım olarak ortaya çıktı. Markanın bu stratejisi iki dirhem bir çekirdek Beyoğlu beyefendisi-hanımefendisi diye atfedilen karakterin ortaya çıkmasını sağladı ve kurulduğu dönemde ismi Feriköy olan semtin adının Bomonti olarak değişmesine önayak oldu. II. Abdülhamit döneminde sektörleşmiş olan bira endüstrisi, Osmanlı yıkılmadan önce Bomonti Kardeşler'in markasını en çok vergi veren şirket olma konumuna getirerek, tarihte bira denince akla gelen markalardan biri olmasını sağladı.

Kaynak: Hans Bart, Doğu’da Bira Üzerine İncelemeler

İllüstrasyon: Cenk Güngör