Türkçe ile ilgili hikayeler
Türkçe şey kelimesi Osmanlı Türkçesinde شی şeklinde yazılırdı ve Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesinden geçmiştir.Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesi de “bir nesne” anlamına gelse de kökeni, Arapça “istedi, diledi” anlamlarına gelen şāˀa ( شاء ) fiiline dayanır.“İstemek, dilemek” fiillerinden “istenilen nesne, arzulanan nesne” anlamına geçiş sıradışı değildir. Latince desiderare “istemek, dilemek, beklemek, ummak” fiilinden türeme Latince desideratum ya da Fransızca désirer fiilinden désirée/désiré isimleri benzer oluşumlar gösterirler.Daha önceki bir yazımızda Türkçe ummak fiilinden türemiş umut isminin de benzer bir şekilde türediğini görmüştük. Bu açıdan şey sözcüğü umut ismi ile bir anlam yakınlığı gösterir.Şey kelimesinin “istenilme” ile anlamsal bağı başka sözcüklerde de görülebilir. Türkçede inşallah olarak yazdığımız Arapça in şāˀa-llāh ( إِنْ شَاءَ ٱللّٰهُ ) ifadesinin ortasında şāˀa fiiline rastlarız, “eğer Allah istediyse” anlamına gelir. Aynı şey, Türkçede maşallah olarak yazılan Arapça mā şāˀa-llāh ( مَا شَاءَ اللّٰهُ ) “Allah ne istediyse” ifadesinde de vardır.Bazen şey kelimesi beklemediğimiz yerlerde karşımıza çıkar. Bir ihtimal Diyarbakır ve Musul yörelerinden çıkma, Türkçesi beleş olan sözcük, Arapça bilā şayˀ (بلا شيء ) tabirinden gelir. Yoksunluk edatı “-sız/-siz” anlamlarına gelen Arapça bilā ( بلا ) ile birleştirilince birebir “şeysiz” anlamına gelen bilā şayˀ “karşılığında bir şey istenilmeyen” imasında kullanılarak beleş “bedava” sözcüğünü doğurmuştur.Peki şey kelimesinin çoğulu nedir? Evet, Türkçede şeyler denir, ama aslında kullanılan bir başka kelime daha varTürkçe şey kelimesi Osmanlı Türkçesinde شی şeklinde yazılırdı ve Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesinden geçmiştir . Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesi de “bir nesne” anlamına gelse de kökeni, Arapça “istedi, diledi” anlamlarına gelen şāˀa ( شاء ) fiiline dayanır . “İstemek, dilemek” fiillerinden “istenilen nesne, arzulanan nesne” anlamına geçiş sıradışı değildir. Latince desiderare “istemek, dilemek, beklemek, ummak” fiilinden türeme Latince desideratum ya da Fransızca désirer ...Devamını Oku
24 Oca 2023
Xbox ve Bethesda📰 Geçtiğimiz haftanın diğer gündem maddelerine hızlı bir bakış. 25 Ocak'ta "Developer_Direct" etkinliği düzenleyecek . Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu Nintendo'daki hisselerini yüzde 6'ya çıkardı . Portal, Half-Life 2 ve TF2 gibi Valve oyunlarının dijital varlıkları (kod, model vs.) sızdırıldı . Analistler 2023'te yeni nesil bir Nintendo konsolu çıkmasını beklemiyor . Blizzard oyunlarına Türkçe dil desteği geliyor . Marvel Snap için PvP güncellemesi 31 Ocak'ta gelecek . Pl...Devamını Oku
17 Oca 2023
“Bu akşam anladım ki, bir insan diğer bir insana bazen hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağla“Bu akşam anladım ki, bir insan diğer bir insana bazen hayata bağlandığından çok daha kuvvetli bağlarla sarılabilirmiş. Gene bu akşam anladım ki, onu kaybettikten sonra, ben dünyada ancak kof bir ceviz tanesi gibi yuvarlanıp sürüklenebilirim” -Sabahattin Ali Akşam kelimesi ne kadar da Türkçe bir sözcük gibi duyuluyor, değil mi? Ancak başındaki “ak” kısmı sizi yanıltmasın, gerçek kökeni daha zıt olamazdı. Genellikle akşam kelimesinin Türkçeye, Soğdcadan bir alıntı olduğunda gö...Devamını Oku
17 Oca 2023
Önce cana yakın dost ile başlayalım. Osmanlı Türkçesinde دوست şeklinde yazılan dost kelimesi FarsçaÖnce cana yakın dost ile başlayalım. Osmanlı Türkçesinde دوست şeklinde yazılan dost kelimesi Farsçadan geçmiştir . Farsça dost / dūst ( دوست ) kelimesi Türkçeyle aynı şekilde “arkadaş” anlamına gelir, bir Çince ağzı dahil bir sürü dile de geçmiştir. Türkçe dışında örnek olarak Azerbaycanca dost , Hintçe dost ( दोस्त ) , Kazakça ve Kırgızca dos (дос) , Kürtçe dost , Ürdüce dost ( دوست) , Uygurca dost ( دوست) kelimelerini gösterebiliriz . Farsça sözcüğün kökeni Eski Farsça da...Devamını Oku
10 Oca 2023
Kalan’da Hakikat Arayışı ve Faillik
Kalan, Erbil’in bu son dönem eserleri içinde Türkiye’nin gayrimüslim azınlıklarının yaşadığı kırım, göç ettirme, anayurdunda artık var olamama haline dair bir yüzleşme metni olarak diğerlerinden ayrılır.
cringeBu yazılışıyla , 16. yüzyıldan beri İngilizcede bulunan bir sözdür, yeni sayılmaz. Orta İngilizcede crengen , crenche şeklinde bulunan kelimenin o dönemdeki kullanımı “yaltaklık veya korku ile eğilmek, bükülmek” anlamındadır . Bu anlamıyla en çok Türkçe sinmek eylemine benzediği söylenebilir. Orta İngilizce kelimenin kökeni daha da derine takip edilebilir. Eski İngilizce *crenċan, *crenċġan, veya *crengan “düşürme, döndürme” anlamına gelmektedir, Eski İngilizce crinċġan “düşm...Devamını Oku
03 Oca 2023
ZüğürtErmenice tsaxort ձախորդ “bedbaht, şom” sözcüğünden alıntıdır . Bu sözcük Ermenice tsax ձախ “sol, aykırı” sözcüğünden türetilmiştir. Türkçe'de "fakir, parasız" anlamında kullanılmaktadır. Cebi delik: "Beş parasız" anlamında kullanılmaktadır. Baş göz olmak: Evlenmek Havadan sudan konuşmak: Belli ve önemli bir konu üzerinde değil, şundan bundan, dereden tepeden, rasgele, hafif şeylerden söz etmek.
27 Ara 2022
Çok yakın anlamlara sahip bu iki kelimenin, yakın ama farklı kökleri vardır.Umut kelimesi Eski TürkçÇok yakın anlamlara sahip bu iki kelimenin, yakın ama farklı kökleri vardır. Umut kelimesi Eski Türkçe kökenlidir. Eski Türkçe um- kökü, aynı anlamını koruyarak günümüze kadar gelmiştir. Aynı kökten türeyen başka sözler, örnek olarak Eski Türkçe umuğ, umunç “beklenti”, günümüz Türkçesinde ne yazık ki artık pek kullanılmamaktadır. Bu Eski Türkçe biçimler, ilk olarak “umulan nesne” anlamına sahip olup, sonradan fiil olarak “umma eylemi” anlamına genişlemiş olabilirler . Ses ve ...Devamını Oku
27 Ara 2022
Kelime Köşesi,Türkçe köken biliminin en yeni durağı olan haftalık yayın kelimelerin kökleri, tarihlerini ve anlamlarını keşfediyor. Lunapark 1901 yılında ABD’nın New York eyaletinin başkenti Buffalo’da “Pan-Amerikan Fuarı” (Pan-American Exposition) düzenlenmiştir . Fuarın bir parçası olarak Frederic Thompson ve Eric Dundy adlı iki kişi “Ay’a Yolculuk” (A Trip to the Moon) adlı bir eğlence tasarladılar. Ziyaretçilerin bindikleri uzay aracının adı, Latince “Ay” anlamına gelen Luna idi. 1902 ...Devamını Oku
25 Ara 2022
zencefilÜlkeler ve dillerin tarih boyunca serilimleri bellidir, yani Türkçeye adının Arapçadan , baharatının da Arap toplumları yoluyla geldiğini görürüz. Bazı lehçelerde zanjafīl ( زَنْجَفِيل ) veya zanjabīr ( زَنْجَبِير ) olarak da yazılıp söylenebilen kelimenin Standart Arapça ( Fasih Arapça ) biçimi zanjabīl ( زَنْجَبِيل ) şeklindedir . Dolayısıyla /b/ harfinden Türkçe şeklindeki /f/ harfinde geçiş, aslında Arapça lehçelerindeki bir farklılıktan kaynaklanıyor gibi görünmektedir...Devamını Oku
13 Ara 2022
HİKAYE
Qatar Tourism'in 2030 Hedefi 6 Milyon Turist
Tarihin en pahalı dünya kupasına ev sahipliği yapan Katar, turizmde de hedef yükseltti. 2022 FIFA Dünya Kupası’na eş zamanlı İstanbul’da acentelere yönelik bir tanıtım toplantısı düzenleyen Qatar Tourism, 2 milyon turist sayısını 2030’a kadar 6 milyona çıkarmayı hedeflediğini açıkladı.
12 Ara 2022
Mehmet Genç’in ArdındanYazı: Murat Çizakça Osmanlı iktisat tarihinin üç büyük kurucusundan sonuncusunu geçenlerde kaybettik. Ömer Lütfi Barkan, Halil İnalcık ve Mehmet Genç sayesinde Osmanlı iktisat tarihi artık kuruluş aşamasını geride bırakmış ve dünya iktisat tarihinin olmazsa olmaz bir unsuru haline gelmiştir.(1) Mehmet Genç, soyadı gibi, bu üçlünün en genci olması dolayısıyla onu en son kaybettik. Ancak Osmanlı iktisat tarihine katkısı Barkan’dan da İnalcık’tan da geri kalmaz. Hatta Osmanlı ek...Devamını Oku
02 Ara 2022
SALEP ADLARIDerleme Sözlüğü ’nde salep Eldenlik: Salepçilerin üzerine bardak koyup ellerinde taşıdıkları teneke bardaklık. (-Isparta.) Kök: Salep kökü. (Şeref *Yatağan -Muğla.) Sellep: Salep. (Peşman *Daday -Kastamonu.) Zelhap: Salep. (*Gazipaşa -Antalya.) Domatan: Salep. (Ulukışla *Bor -Niğde.) Patpatanak: Salep bitkisi. (Pınarlıbelen *Bodrum -Muğla.) Tavşantopu: Yumru köklü, salep yapılan bir bitki. (Pınarlıbelen *Bodrum -Muğla.) Arapça’da* salep kelimesinin 3 kaynağı vardır: 1- Tilki ...Devamını Oku
28 Kas 2022
kral(içe)Görünen o ki unvanı 16. yüzyıldan beri Türkçede bulunmaktadır. Sadece yabancı hükümdarlar için kullanıldığının altını çizelim. Hiçbir zaman Osmanlı padişahlarının veya daha eski Türk hükümdarlarının unvanları arasında kral(içe) yer almamıştır. Sondaki +içe ekine bir aşinalığımız vardır, imparator içe , tanr ıça , çar içe , ve kraliçe gibi. Bu son ek, kraliçe kelimesinin kendisi gibi, bir Güney Slav dilinden geçmiştir Türkçeye . Bu Güney Slav dilinin Sırp-Hırvatça olması muhte...Devamını Oku
15 Kas 2022
Pearl Jam'den Nazan Öncel'e, tiyatrodan sinemaya.
Barış Gönenen'in beslenme çantasından çıkanlar.
09 Kas 2022
ejderhaBirçok Avrupa ve Asya kültüründe imgelerine rastlayabiliriz. Herkül’ün alt ettiği Hidra’dan, Tolkien’in Smaug’una kadar, ejderha en eski efsanevi yaratıklardan biridir. Modern ejderha Orta Çağ’da geniş kanatlı, iki veya dört ayaklı şeklini alır, halbuki Eski Çağ yani Klasik Dönem’de ejderhalar yılanımsı vücutlara sahiptir . Ejderha kelimesinin köküne dair ipucu da budur. Türkçe ejderha kelimesi Farsçadan alınmıştır . Farsça ajdahāk اژدهاک (bazen ajdahā اژدها ) aslında tek bir...Devamını Oku
08 Kas 2022
YaratıkGiriş kısmını bu kelimeyi kullanmadan yazmak zor oldu. sözcüğü Türkçe bir oluşumdur. Türkçe yaratmak fiilinin –ık/ik eki ile birleştirilmesi ile yaratılan sözcük “yaratılmış (şey)” anlamındadır. Yaratmak fiilinin kökü Eski Türkçeye dayanıyor. Eski Türkçe yaramak “uymak, yakışmak” anlamından yaratmak “uydurmak, yakıştırmak” anlamları türetilmiştir . Böylece bir “korkunç varlık” olarak yaratık “yaratılmış canlı” anlamındadır, büyük olasılıkla bilinmeyen canlı bir şeye uygun, be...Devamını Oku
25 Eki 2022