Fransızca ile ilgili hikayeler
📢 Institut français Çeviri Ödülü bu yıl şair, öğretmen ve çevirmen Tahsin Saraç anısına düzenlenecek.Fransızca Çeviri Ödülü için başvurular 10 Mayıs Çarşamba günü saat 17.00’ye kadar yapılabilecek. Institut français Çeviri Ödülü , Ankara Fransızca Öğretmenleri Derneği işbirliği ile “Genel” ve “Teşvik” adı altında iki ayrı kategoride verilecek. Institut français Çeviri Ödülü’ne edebiyat alanında 17 Nisan 2021 – 30 Mart 2023 tarihleri arasında yayımlanmış çeviri eserler katılabilecek. Fransızca Çeviri Ödülü ve başvuru koşulları hakkında detaylı bilgi için seni şöyle alalım.
23 Nis 2023
Nar
Yunan mitolojisinde aşk tanrıçası Afrodit’in narı kendi elleriyle Kıbrıs’taki bahçesine diktiği anlatılır.
haydud/haydutOsmanlı Türkçesinde ( حیدود ) kelimesi, 15-16. yüzyıllardan beri kullanılmaktadır. Türkçe haydut sözcüğünün çağdaş anlamının arkasında Macarca hajdúk vardır. Zaicz Gábor, kendi Macarca etimolojik sözlüğünde hajdúk kelimesinin, “sürücü, sığır çobanı” anlamına gelen Macarca hajtó sözcüğünden türetildiğini iddia eder. (Not: Macarcada ⟨j⟩ harfi ile yazılan ses Türkçede ⟨y⟩ harfi ile yazılan sese denk gelir.) Ancak TDK dahil diğer kaynaklarda, bir başka köken belirtilmektedir. “...Devamını Oku
14 Mar 2023
Türkçe şey kelimesi Osmanlı Türkçesinde شی şeklinde yazılırdı ve Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesinden geçmiştir.Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesi de “bir nesne” anlamına gelse de kökeni, Arapça “istedi, diledi” anlamlarına gelen şāˀa ( شاء ) fiiline dayanır.“İstemek, dilemek” fiillerinden “istenilen nesne, arzulanan nesne” anlamına geçiş sıradışı değildir. Latince desiderare “istemek, dilemek, beklemek, ummak” fiilinden türeme Latince desideratum ya da Fransızca désirer fiilinden désirée/désiré isimleri benzer oluşumlar gösterirler.Daha önceki bir yazımızda Türkçe ummak fiilinden türemiş umut isminin de benzer bir şekilde türediğini görmüştük. Bu açıdan şey sözcüğü umut ismi ile bir anlam yakınlığı gösterir.Şey kelimesinin “istenilme” ile anlamsal bağı başka sözcüklerde de görülebilir. Türkçede inşallah olarak yazdığımız Arapça in şāˀa-llāh ( إِنْ شَاءَ ٱللّٰهُ ) ifadesinin ortasında şāˀa fiiline rastlarız, “eğer Allah istediyse” anlamına gelir. Aynı şey, Türkçede maşallah olarak yazılan Arapça mā şāˀa-llāh ( مَا شَاءَ اللّٰهُ ) “Allah ne istediyse” ifadesinde de vardır.Bazen şey kelimesi beklemediğimiz yerlerde karşımıza çıkar. Bir ihtimal Diyarbakır ve Musul yörelerinden çıkma, Türkçesi beleş olan sözcük, Arapça bilā şayˀ (بلا شيء ) tabirinden gelir. Yoksunluk edatı “-sız/-siz” anlamlarına gelen Arapça bilā ( بلا ) ile birleştirilince birebir “şeysiz” anlamına gelen bilā şayˀ “karşılığında bir şey istenilmeyen” imasında kullanılarak beleş “bedava” sözcüğünü doğurmuştur.Peki şey kelimesinin çoğulu nedir? Evet, Türkçede şeyler denir, ama aslında kullanılan bir başka kelime daha varTürkçe şey kelimesi Osmanlı Türkçesinde شی şeklinde yazılırdı ve Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesinden geçmiştir . Arapça şayˀ ( شَيْء ) kelimesi de “bir nesne” anlamına gelse de kökeni, Arapça “istedi, diledi” anlamlarına gelen şāˀa ( شاء ) fiiline dayanır . “İstemek, dilemek” fiillerinden “istenilen nesne, arzulanan nesne” anlamına geçiş sıradışı değildir. Latince desiderare “istemek, dilemek, beklemek, ummak” fiilinden türeme Latince desideratum ya da Fransızca désirer ...Devamını Oku
24 Oca 2023
Konser sonu “Bis” sesleri nereden geliyor?Fransızca “konserde genel istek üzerine çalınan program harici parça” anlamına gelen bis, ilk kez Ahmet Rasim tarafından 1897-1899 yılları arasında kaleme alınan Şehir Mektup’ları eserinde kullanılır. Bis kelimesinin asıl anlamı “tekrar, iki kez, ikinci kez” şeklindedir. Şehir Mektupları yüzyıl öncesinin İstanbul'unu tanımak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynaktır. Ahmet Rasim fıkra, sohbet, deneme karışımı bu mektuplarda olağanüstü gözlem gücünü ince bir mizahla yoğurarak ...Devamını Oku
17 Oca 2023
Önce cana yakın dost ile başlayalım. Osmanlı Türkçesinde دوست şeklinde yazılan dost kelimesi FarsçaÖnce cana yakın dost ile başlayalım. Osmanlı Türkçesinde دوست şeklinde yazılan dost kelimesi Farsçadan geçmiştir . Farsça dost / dūst ( دوست ) kelimesi Türkçeyle aynı şekilde “arkadaş” anlamına gelir, bir Çince ağzı dahil bir sürü dile de geçmiştir. Türkçe dışında örnek olarak Azerbaycanca dost , Hintçe dost ( दोस्त ) , Kazakça ve Kırgızca dos (дос) , Kürtçe dost , Ürdüce dost ( دوست) , Uygurca dost ( دوست) kelimelerini gösterebiliriz . Farsça sözcüğün kökeni Eski Farsça da...Devamını Oku
10 Oca 2023
Dostumuzve düşmanımız aynı yerden gelir diyebilir miyiz? Şayet dost ve düşman kelimeleri aynı dilden gelmiştir. Osmanlı Türkçesinde دشمن kelimesi hem düşman hem de düşmen olarak okunurmuş. Kökeni Farsça duşman ( دشمن ) da “hasım” anlamındadır, Eski Türkçe karşılığı yağı / yagı sözcüğüdür. Eski Farsça ( Avestaca ) biçimi duşmanah- şeklindedir . İngilizce kökenli distopi gibi bir kelimeden bilebilirsiniz, Eski Farsça duşmanah kelimesinin başındaki duş- “kötü” anlamındadır. Hint-Avrupa ...Devamını Oku
10 Oca 2023
Osmanlı-İslam Bilim Tarihçiliğinin Kayıp Halkası Müneccimler
Günümüzde kelimenin kötü şöhretine ve bir çırpıda (ya da yalnızca) falcılık-büyücülük-üfürükçülük-şarlatanlık gibi kavramlarla eşleştirilmesine karşın eldeki kaynaklar geçmiş asırlarda “müneccimliğin” çok daha teknik, adeta “bilim” öncesinin “bilimsel uzmanlık” sahası olduğunu gözler önüne serer.
30 Ara 2022
1901 yılında ABD’nın New York eyaletinin başkenti Buffalo’da “Pan-Amerikan Fuarı” (Pan-American Expo1901 yılında ABD’nın New York eyaletinin başkenti Buffalo’da “Pan-Amerikan Fuarı” (Pan-American Exposition) düzenlenmiştir . Fuarın bir parçası olarak Frederic Thompson ve Eric Dundy adlı iki kişi “Ay’a Yolculuk” (A Trip to the Moon) adlı bir eğlence tasarladılar. Ziyaretçilerin bindikleri uzay aracının adı, Latince “Ay” anlamına gelen Luna idi. 1902 yılında Thompson ve Dundy, Kuzey Amerika’nın ilk kalıcı eğlence parkı olan “Denizaslanı Parkı”nı (Sea Lion Park) kiraladılar ve...Devamını Oku
20 Ara 2022
zencefilÜlkeler ve dillerin tarih boyunca serilimleri bellidir, yani Türkçeye adının Arapçadan , baharatının da Arap toplumları yoluyla geldiğini görürüz. Bazı lehçelerde zanjafīl ( زَنْجَفِيل ) veya zanjabīr ( زَنْجَبِير ) olarak da yazılıp söylenebilen kelimenin Standart Arapça ( Fasih Arapça ) biçimi zanjabīl ( زَنْجَبِيل ) şeklindedir . Dolayısıyla /b/ harfinden Türkçe şeklindeki /f/ harfinde geçiş, aslında Arapça lehçelerindeki bir farklılıktan kaynaklanıyor gibi görünmektedir...Devamını Oku
13 Ara 2022
bronzeDouglas Harper, İngilizce kelimesinin kökenini önce Fransızca bronze biçimine bağlar . Türkçesi tunç olan bu maddenin bu bronz ismi ise şüphesiz ki Fransızcadan geçmiştir. Sonraki adımda İtalyanca bronzo şekline bağlanan kelimenin kökeni Orta Latince bronzium olarak verilmiştir. Benzer bir şekilde başlayarak Nişanyan, İtalyanca bronzo kelimesini bu sefer Latinceye değil Farsça birinc برنج “pirinç” kelimesine bağlar. Akademik olarak bu bağlantının belirsiz olmasına rağmen, ken...Devamını Oku
29 Kas 2022
kral(içe)Görünen o ki unvanı 16. yüzyıldan beri Türkçede bulunmaktadır. Sadece yabancı hükümdarlar için kullanıldığının altını çizelim. Hiçbir zaman Osmanlı padişahlarının veya daha eski Türk hükümdarlarının unvanları arasında kral(içe) yer almamıştır. Sondaki +içe ekine bir aşinalığımız vardır, imparator içe , tanr ıça , çar içe , ve kraliçe gibi. Bu son ek, kraliçe kelimesinin kendisi gibi, bir Güney Slav dilinden geçmiştir Türkçeye . Bu Güney Slav dilinin Sırp-Hırvatça olması muhte...Devamını Oku
15 Kas 2022
Kelime KöşesiKelimelerin köklerini, tarihlerini ve anlamlarını keşfeden son sayısında yaratık, canavar ve mahluk sözcüklerini mercek altına alıyor. Sözün Özü: Canavar Farsça canavar جانور kelimesine bir yakından bakalım. İçindeki can جان kelimesini farkedelim. Birleştiği āvar اور kısmı, Türkçede -lı/li eki ile karşılaştırılabilir, “getir(il)mek, sahip olmak” anlamındadır. Böylece görürüz ki Farsça canavar جانور , Türkçe canlı ile aynı oluşumdadır. Farsça can جان “ruh, tin, yaşam” ise, hiç...Devamını Oku
30 Eki 2022
canavarFarsça جانور kelimesine bir yakından bakalım . İçindeki can جان kelimesini farkedelim. Birleştiği āvar اور kısmı, Türkçede -lı/li eki ile karşılaştırılabilir, “getir(il)mek, sahip olmak” anlamındadır. Böylece görürüz ki Farsça canavar جانور , Türkçe canlı ile aynı oluşumdadır. Farsça can جان “ruh, tin, yaşam” ise, hiç şaşırtmayan bir derecede eski bir kelimedir. Orta Farsça cyān, hyan benzeri bir biçimden türemiş olan can kelimesi, bazı kaynaklar tarafından, yazılı örneği bul...Devamını Oku
25 Eki 2022
İlk adımda zombiTürkçeye Aztekçeden , Sümerceden , veya Çinceden giren kelimeler gördük. Devriâlemi tamamlamak için bir de Afrika’ya uğramak gerekir. kelimesinin Türkçeye okunuşları aynı olan ya İngilizce zombie ya da Fransızca zombi kelimesinden girdiği gözüküyor . İngilizce ve Fransızca dillerine kelimenin girişi, farklı ama benzer iki yoldandır. İngilizceye Louisiana Kriyolü zombi , Fransızcaya da Haiti Kriyolü zonbi kelimesinden geçmiştir . Kriyol diller, kırma diller olarak da adlandırı...Devamını Oku
18 Eki 2022
Türk dillerinde temel sözcüklerden önemli bir kısmının yüzyıllar hatta binyıllardır çok benzer bir şTürk dillerinde temel sözcüklerden önemli bir kısmının yüzyıllar hatta binyıllardır çok benzer bir şekilde kullanıldığını ve günümüze geldiğini görürürüz. Bu gibi sabit yolculuklara bir örnek tuz sözcüğünde görülebilir. Türkiye Türkçesi tuz > Orta Türkçe tūz > Eski Türkçe tūz yolculuğunda biçimini korumuştur. Özbekçe tuz , Azerbaycanca duz , Türkmence dūz , Kazakça tuz . Kırgızca tuz , Tuvaca dus , Yakutça tūs gibi sözcüklerde de aynı biçimin az değişim geçirdiği görüle...Devamını Oku
27 Eyl 2022
“İnsancıllık” adına
Deme kalbura kallabur; lugât-ı fasîhten evlâdır galât-ı meşhûr.
