Farsça ile ilgili hikayeler
Osmanlı mutfak kültüründe peynir
Osmanlı sofrasında halkın sıklıkla tükettiği önemli bir gıda maddesi, içki meclislerinin eşlikçisi, saray ve konak sofralarında bulunan bir lezzet çeşidi
Sevme işi üzerine
Sevilen bir başkası olsa da sevme işi oldukça narsisistik bir saha.
*(s)ḱeh₃Hint-Avrupa Anadili , günümüzdeki birçok kelimeyi doğurmuştur. Hint-Avrupa Anadili *(s)ḱyeh₁-mós olarak evrilince, ilk adımda Germen Anadili *skadwaz olarak gelişen kelime, günümüzde “gölge” anlamlarına gelen İngilizce shadow ve shade, Almanca Schatten, Felemenkçe schaduw , ve Norveççe skodde gibi sözcükleri türetmiştir . Germen Anadili yerine başka bir daldan takip edince, Hint-Aryan Anadili *ćyaHmás karşımıza çıkıyor. Buradan hem Sanskritçe śyāmá ( श्याम ), hem de Eski Fars...Devamını Oku
17 Oca 2023
Orta Çağ Arap mutfağından günümüze tirit
Tiridin tekrar keşfi yolunda bir durak
Önce cana yakın dost ile başlayalım. Osmanlı Türkçesinde دوست şeklinde yazılan dost kelimesi FarsçaÖnce cana yakın dost ile başlayalım. Osmanlı Türkçesinde دوست şeklinde yazılan dost kelimesi Farsçadan geçmiştir . Farsça dost / dūst ( دوست ) kelimesi Türkçeyle aynı şekilde “arkadaş” anlamına gelir, bir Çince ağzı dahil bir sürü dile de geçmiştir. Türkçe dışında örnek olarak Azerbaycanca dost , Hintçe dost ( दोस्त ) , Kazakça ve Kırgızca dos (дос) , Kürtçe dost , Ürdüce dost ( دوست) , Uygurca dost ( دوست) kelimelerini gösterebiliriz . Farsça sözcüğün kökeni Eski Farsça da...Devamını Oku
10 Oca 2023
Dostumuzve düşmanımız aynı yerden gelir diyebilir miyiz? Şayet dost ve düşman kelimeleri aynı dilden gelmiştir. Osmanlı Türkçesinde دشمن kelimesi hem düşman hem de düşmen olarak okunurmuş. Kökeni Farsça duşman ( دشمن ) da “hasım” anlamındadır, Eski Türkçe karşılığı yağı / yagı sözcüğüdür. Eski Farsça ( Avestaca ) biçimi duşmanah- şeklindedir . İngilizce kökenli distopi gibi bir kelimeden bilebilirsiniz, Eski Farsça duşmanah kelimesinin başındaki duş- “kötü” anlamındadır. Hint-Avrupa ...Devamını Oku
10 Oca 2023
Babürlüler Sarayında Astroloji
Astrolojinin ilk dönem Babürlü hükümdarlarıyla ilgili anlatılarda önemli bir rol oynadığını görüyoruz. ilk devir Babürlü tarih yazıcılığının anlatı dünyasında astrolojinin ne tür işlevler gördüğünü irdelemek ve astrolojinin tarih yazıcılığı içerisindeki yerini onun mezkur dönemdeki “hakiki” önemine dair elimizdeki maddi kanıtlarla karşılaştırmak bu noktada son derece yerinde olacaktır.
30 Ara 2022
Çok yakın anlamlara sahip bu iki kelimenin, yakın ama farklı kökleri vardır.Umut kelimesi Eski TürkçÇok yakın anlamlara sahip bu iki kelimenin, yakın ama farklı kökleri vardır. Umut kelimesi Eski Türkçe kökenlidir. Eski Türkçe um- kökü, aynı anlamını koruyarak günümüze kadar gelmiştir. Aynı kökten türeyen başka sözler, örnek olarak Eski Türkçe umuğ, umunç “beklenti”, günümüz Türkçesinde ne yazık ki artık pek kullanılmamaktadır. Bu Eski Türkçe biçimler, ilk olarak “umulan nesne” anlamına sahip olup, sonradan fiil olarak “umma eylemi” anlamına genişlemiş olabilirler . Ses ve ...Devamını Oku
27 Ara 2022
kahverengiÖncelikle öğrenmemiz gereken bilgi dediğimiz rengin, öbür renklere kıyasla sonradan isimlendirilmesidir. Bunun sebebi ise, renk tayfının kahverengi diye bir renk içermiyor olmasıdır. Esasında kahverengi , sarı, turuncu, ve kırmızı renklerinin farklı karışımlarının tonlarına verilen isimdir. Farklı biçimlerde de olsa benzer bir “renk hiyerarşisinin” neredeyse bütün dünya dillerinde olduğu da belirtilmektedir. Bu yüzden Türkçede kahverengi kelimesinin özgün bir isim alması yeri...Devamını Oku
06 Ara 2022
bronzeDouglas Harper, İngilizce kelimesinin kökenini önce Fransızca bronze biçimine bağlar . Türkçesi tunç olan bu maddenin bu bronz ismi ise şüphesiz ki Fransızcadan geçmiştir. Sonraki adımda İtalyanca bronzo şekline bağlanan kelimenin kökeni Orta Latince bronzium olarak verilmiştir. Benzer bir şekilde başlayarak Nişanyan, İtalyanca bronzo kelimesini bu sefer Latinceye değil Farsça birinc برنج “pirinç” kelimesine bağlar. Akademik olarak bu bağlantının belirsiz olmasına rağmen, ken...Devamını Oku
29 Kas 2022
ejderhaBirçok Avrupa ve Asya kültüründe imgelerine rastlayabiliriz. Herkül’ün alt ettiği Hidra’dan, Tolkien’in Smaug’una kadar, ejderha en eski efsanevi yaratıklardan biridir. Modern ejderha Orta Çağ’da geniş kanatlı, iki veya dört ayaklı şeklini alır, halbuki Eski Çağ yani Klasik Dönem’de ejderhalar yılanımsı vücutlara sahiptir . Ejderha kelimesinin köküne dair ipucu da budur. Türkçe ejderha kelimesi Farsçadan alınmıştır . Farsça ajdahāk اژدهاک (bazen ajdahā اژدها ) aslında tek bir...Devamını Oku
08 Kas 2022
Böbürlenmek"Böbür" Farsça “kaplan veya leopar” sözcüğünden geliyor. Üstünlük saydığı bir husustan dolayı övünür bir durum alıp kabarmak, kurulmak, tafra satmak. Şırfıntı: Bu cinsiyetçi ifade "Çırpıntı" yani "edepsiz kadın" sözcüğünden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir. Racon: İtalyanca ragione “akıl, mantık, aklı selim, usul, düzen” sözcüğünden alıntıdır. Bir anlaşmazlığı kabadayılık dünyasında geçerli kurallara göre sonuca bağlamak. Tetikte durmak: Dikkat kesilmek. Çıkabilecek...Devamını Oku
01 Kas 2022
HİKAYE
Arapça tipografiye yönelik ilgi artıyor.
Son günlerde Arapça tipografiye yönelik gelişmeler de artış görülüyor.
01 Kas 2022
Kelime KöşesiKelimelerin köklerini, tarihlerini ve anlamlarını keşfeden son sayısında yaratık, canavar ve mahluk sözcüklerini mercek altına alıyor. Sözün Özü: Canavar Farsça canavar جانور kelimesine bir yakından bakalım. İçindeki can جان kelimesini farkedelim. Birleştiği āvar اور kısmı, Türkçede -lı/li eki ile karşılaştırılabilir, “getir(il)mek, sahip olmak” anlamındadır. Böylece görürüz ki Farsça canavar جانور , Türkçe canlı ile aynı oluşumdadır. Farsça can جان “ruh, tin, yaşam” ise, hiç...Devamını Oku
30 Eki 2022
canavarFarsça جانور kelimesine bir yakından bakalım . İçindeki can جان kelimesini farkedelim. Birleştiği āvar اور kısmı, Türkçede -lı/li eki ile karşılaştırılabilir, “getir(il)mek, sahip olmak” anlamındadır. Böylece görürüz ki Farsça canavar جانور , Türkçe canlı ile aynı oluşumdadır. Farsça can جان “ruh, tin, yaşam” ise, hiç şaşırtmayan bir derecede eski bir kelimedir. Orta Farsça cyān, hyan benzeri bir biçimden türemiş olan can kelimesi, bazı kaynaklar tarafından, yazılı örneği bul...Devamını Oku
25 Eki 2022
Asra PanahiThe Guardian 'ın haberine göre, İran'da okulu basan ahlak polislerinin dinî lider Hamaney'i öven marşı okumayı reddetmesi nedeniyle dövdüğü öğrencilerden 16 yaşındaki yaşamını yitirdi. Panahi'nin polis şiddeti nedeniyle hayatını kaybettiği iddiası üzerine protestolar alevlendi. BBC BM'den çağrı: BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Sözcüsü Ravina Shamdasani, İran güvenlik güçlerinin "protestoculara yönelik gereksiz ve orantısız şiddetin son bulması" çağrısında bulunarak çocukl...Devamını Oku
21 Eki 2022
restoranBu köşedeki ilk yazılarımızdan birinde, sözcüğünün Fransa’da et suyu çorbacıları için kullanıldığını görmüştük . Bunun ardından çorbanın yemek ile ilgili çok temel bir ilişkisi olduğu görülüyor. İşte bu ilişki, kelimenin kökünde saklı. Türkçeye çorba , Farsçadan geçmiştir. Farsça şōrbā شوربا kelimesi günümüzde alışık olduğumuz geniş anlamıyla kullanılsa da, eskiden özellikle et suyuna yapılan çorbalar için kullanılırmış. Böylece “ et suyuna çorba ” bütünüyle gereksiz bir ikil...Devamını Oku
04 Eki 2022
İkisi arasından tost sözcüğünün hangi dilden geçtiği bazı okuyucularımız için daha açık olabilir. İnİkisi arasından tost sözcüğünün hangi dilden geçtiği bazı okuyucularımız için daha açık olabilir. İngilizce toast “tost, kızartmak” sözcüğü bize tostu bahşetmiştir. Büyük olasılıkla Geç Latince * tostare “kızartmak” fiilinden İngilizceye geçmiştir. Aynı Geç Latince kökten İspanyolca tostar , İtalyanca tostare gibi fiiller de türemiştir. Kökü takip ettiğimizde Geç Latincenin ardında geçmiş zaman çekimli Latince tostus “kurudu”, yalın hali Latince torrere “kurutmak” sözcükleri ...Devamını Oku
13 Eyl 2022
karpuzÖncelikle kelimesinin Türkçeye gelişinden bir ısırık alalım. İlk adımda Farsça χarbūz خربزه kelimesinden alındığı kabul görmektedir. Ancak Farsçadaki bu kelime her türlü kavun için kullanılan bir kelimedir . Bu bizi şaşırtmamalı, şayet taksonomik olarak iki meyve de kabakgiller familyasının bir üyesi olarak kardeştirler. İlgilenenler için, salatalık , balkabağı , su kabağı , karpuz , ve kavun , hep birlikte kabak sayılmaktadırlar. Farsça χarbūz kelimesinin Sanskritçe kharbūj...Devamını Oku
09 Ağu 2022
Hınç çıkarmakHınç kelimesi Farsça “hırıltı, feryat, orgazm nidası” anlamına gelen kelimeden alıntıdır. 20. yüzyılın başlarında öfke anlamında kullanılmaya başlanmışsa da bunun kaynağı belirsizdir. Hıncını almak olarak da geçen hınç çıkarmak ise öcünü almak anlamında kullanılıyor.
02 Ağu 2022